II SA/Gd 2062/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: s. NSA Barbara Skrzycka- Pilch Sędziowie: NSA Jan Jędrkowiak Asesor WSA Krzysztof Gruszecki (spr.) Protokolant Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2001 nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 20 kwietnia 2001 r. (bez numeru), 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego zwrot na rzecz skarżącej T. W. kwotę 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 18 października 1994r. znak [...] - Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał T. W. pomoc w formie zasiłku stałego. Następnie orzeczeniem z 1 lutego 2001r. - znak [...] ten sam organ na podstawie art.163 K.p.a., w związku z art.43 ust.2a i art.27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz.414 ze zm.) uchylił wymienioną na wstępie decyzję oraz odmówił T. W. od dnia 1 marca 2001r. wypłaty zasiłku stałego. Rozpatrując to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 marca 2001r. Nr [...]podjętą między innymi na podstawie art.27 ust.1, art.26 oraz art.43 ust. 1 i ust.2a ustawy o pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję, a sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie sporną kwestią jest ustalenie, czy T. W. sprawuj e opiekę nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. W ocenie organu odwoławczego okoliczność ta nie została w pełni wyjaśniona zwłaszcza, że w aktach sprawy znajdują się dwie opinie o odmiennej treści w zakresie stanu zdrowia dziecka, tj. zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia dziecka dla ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w którym jednoznacznie stwierdzono, że E. W. ze względu na stan zdrowia wymaga stałej opieki i pielęgnacji lub systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym lub rehabilitacyjnym oraz postanowienie Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, z którego wynika, że stan zdrowia dziecka nie powoduje konieczności sprawowania nad nim opieki polegającej na stałej bezpośredniej i osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez osobę biegającą się o zasiłek stały. W takiej sytuacji organ pierwszej instancji powinien jednoznacznie wyjaśnić dlaczego przyznał moc dowodową jednemu z dokumentów, zaś drugiemu takiej mocy odmówił, zwłaszcza, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o tą zasadę nie jest rozstrzygnięciem dowolnym i musi mieć swoje odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. W przypadku zaś rozbieżności w zakresie ustaleń wynikających z różnych środków dowodowych organ powinien je jednoznacznie wyjaśnić w uzasadnieniu wydanej decyzji. Obowiązek taki wynika choćby z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, w myśl którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Powoływanie się wyłącznie na opinię Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności nie spełnia tego wymogu, zwłaszcza, że jest to tylko opinia, która nie wiąże organu wydającego rozstrzygnięcie w sprawie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 20 kwietnia 200Ir. (brak numeru) na podstawie art.I63 K.p.a. oraz art.43 ust.2a i art.27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej uchylił decyzję z dnia 18 października 1994r. Nr [...] oraz odmówił od dnia 1 marca 200Ir. dalszej wypłaty zasiłku. Uzasadniając to orzeczenie organ administracji stwierdził, że w opinii Dyrektora szkoły, do której uczęszcza syn zainteresowanej oraz opinii Państwowego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności wynika, że nie jest on osobą wymagającą stałej opieki, a zatem zostały spełnione przesłanki pozwalające uchylić wcześniejsze orzeczenie oraz odmówić przyznania świadczenia. Od powyższej decyzji ponownie odwołanie wniosła T. W., ponownie opisując swoją sytuację oraz stwierdzając, że brak było podstaw do pozbawienia jej zasiłku stałego. Rozpatrując to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 maja 200Ir. Nr [...] na podstawie art. 27 ust. 1, art.26 i art.43 ust. 1, ust.2a ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie sporną kwestią jest ustalenie, czy T. W. sprawuje opiekę nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym. Na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił, że w środowisku nie występuje przedmiotowa przesłanka, stanowiąca jedną z podstaw przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Na podstawie postanowienia Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, zaświadczenia lekarskiego z Poradni Psychiatrycznej dla Dzieci i Młodzieży Wojewódzkiego Ośrodka Lecznictwa Psychiatrycznego, opinii wychowawcy z dnia 3 kwietnia 200Ir. oraz wywiadu środowiskowego ustalono, że syn E. nie wymaga sprawowania nad nim opieki polegającej na stałej bezpośredniej i osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym w zakresie uniemożliwiającym podjęcie przez T. W. zatrudnienia. Syn E. samodzielnie dojeżdża do Gimnazjum Specjalnego, które jest oddalone od miejsca jego zamieszkania o około dwa kilometry. Nie wymaga on także pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, takich jak mycie się ubieranie, spożywanie posiłków. Samodzielnie również spędza czas po lekcjach. Ustalono także, że nie wymaga zabiegów rehabilitacyjnych. Nie negując stwierdzonego upośledzenia umysłowego stopnia lekkiego, organ odwoławczy wyjaśnia, że uzyskanie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego nie jest równoznaczne z uzyskaniem prawa do zasiłku stałego z pomocy społecznej. Prawo do tego ostatniego świadczenia uzależnione jest bowiem od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w przytoczonym wyżej art.27 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, które jak wskazano nie są w przedmiotowej sprawie spełnione. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła T. W. ponownie opisując swoją sytuację życiową oraz stwierdzając, że pozbawienie jej zasiłku stałego jest dla niej i jej rodziny bardzo krzywdzące. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02.153.1271 z późno zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153 poz. 1270). W myśl art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Prawo do zasiłku stałego przyznano skarżącej decyzją z dnia 18 października 1994r. w oparciu o art.27 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej, który stanowił wówczas, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. W myśl art.27 u. 2b ustawy o pomocy społecznej w wypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, kierownik ośrodka pomocy społecznej występuje do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, określonego odrębnymi przepisami, w celu uzyskania opinii w sprawie. Orzekające w sprawie organy administracji wskazały jako podstawę prawną decyzji między innymi przepis art. 43 u. 2a ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz wart. 6 i art. 34 ust.4a. Z okoliczności sprawy i z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika, by przyczyną pozbawienia skarżącej prawa do zasiłku stałego były przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Nie uległy również w okresie od daty przyznania skarżącej zasiłku stałego do daty rozstrzygania przez organy administracji w niniejszej sprawie żadnej zmianie przepisy dotyczące uprawnień do zasiłku stałego. Zatem podstawą zmiany decyzji administracyjnej przyznającej skarżącej zasiłek stały mogła być jedynie zmiana jej sytuacji osobistej polegająca na ustaniu wyłączającej możliwość zatrudnienia konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji z powodu zmiany stanu zdrowia dziecka, jego dorastania czy innych okoliczności. W decyzjach organów obu instancji brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia, czy i jakiej zmianie uległ stan zdrowia syna skarżącej lub inne czynniki składające się na sytuację osobistą skarżącej w okresie od daty wydania decyzji przyznającej jej zasiłek stały do daty uchylenia tej decyzji, a zatem czy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały w oparciu o przepis art. 43 u. 2a. ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy jednoznacznie, że możliwość zwrócenia się o opinię do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności nie może być w żadnym wypadku uznana za możliwość weryfikacji wcześniejszych decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym w stosunku do daty przyznania tego zasiłku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że podejmując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji naruszono przepis art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w ten sposób, że uzasadnienie decyzji obu instancji nie powołuje się na żadną z wymienionych w art. 43 u. 2a. ustawy o pomocy społecznej przesłanek uchylenia decyzji administracyjną z zakresu pomocy społecznej na niekorzyść strony, bez jej zgody. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy administracji powinny zwrócić szczególną uwagę na zasygnalizowane wyżej problemy oraz wyczerpująco uzasadnić podjęte rozstrzygnięcia. Zgodnie z postanowieniami art.152 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Ponieważ art.97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art.55 ust.1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U.Nr 74, poz.368 z późno zmianami).