II SA/Gd 2108/01

W IMIENIU RZECZYSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: NSA Krzysztof Ziółkowski WSA Janina Guść Protokolant: Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia 2 kwietnia 2001 r. [...] Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia 2 kwietnia 2001 r. Nr [...] odmówił M. Z. przyznania zasiłku okresowego z powodu braku środków finansowych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ubiegający się spełnia warunki do otrzymania zasiłku okresowego, jednakże brak środków finansowych na realizację zadań fakultatywnych nie dawał możliwości przyznania wnioskowanego rodzaju pomocy. M. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że nie ma możliwości zaspokojenia najniezbędniejszych potrzeb bytowych i zdrowotnych, zaś uzasadnienie decyzji organu I instancji nie wyjaśnia co uczyniono dla pozyskania niezbędnych środków i kto odpowiada za istniejący stan rzeczy. Decyzją z dnia 17 maja 2001 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że skarżący z uwagi na swą sytuację materialną kwalifikuje się do uzyskania świadczenia z pomocy społecznej, lecz z powodu braku środków finansowych na zadania fakultatywne nie było możliwe przyznanie mu zasiłku. Wskazano, że skarżący otrzymał zasiłek celowy oraz zaoferowano mu posiłki w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, z której to formy pomocy nie skorzystał. Bezzasadny jest argument, że ustawa o pomocy społecznej gwarantuje osobie bezrobotnej zasiłek okresowy. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. Z., domagając się jej uchylenia i podkreślając bardzo trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazł. Wskazał, że pomoc świadczona przez organy pomocy społecznej kształtuje się poniżej poziomu niezbędnego dla biologicznego przetrwania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.), zasiłek okresowy może być przyznany, jeżeli dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na m. in. długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że wydana w tym zakresie decyzja organu pomocy społecznej jest decyzją o charakterze uznaniowym i nawet w sytuacji, gdy zostaną spełnione zawarte w tym przepisie przesłanki, organ z uwagi na konkretne okoliczności może odmówić przyznania takiego zasiłku. W sprawie bezspornym jest fakt, że potrzeby skarżącego odpowiadają celom pomocy społecznej i że spełnia on ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. Sytuacja życiowa skarżącego została bowiem w sposób należyty zbadana przez organy administracji w toku postępowania. Organy pomocy społecznej, rozpatrując konkretną sprawę, muszą brać również pod uwagę treść art. 2 ust. 4 ww. ustawy, który stanowi, że potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Działają one bowiem w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Gmina ma obowiązek ustalenia i wypłacenia tej formy pomocy ze środków finansowych otrzymanych z administracji rządowej, gdyż ta forma pomocy została zlecona gminie ustawą o pomocy społecznej (art. 11 pkt 2 ustawy). Przyznanie zasiłku okresowego nie jest zadaniem obowiązkowym, lecz uznaniowym, przy czym uznaniowość nie oznacza dowolności w odmowie przyznania tego zasiłku. Dlatego też organ odmawiając przyznania zasiłku okresowego musi uzasadnić, z jakich przyczyn odmawia jego przyznanie. Wprawdzie organy administracji samodzielnie dokonują oceny warunków i wyboru osób uprawnionych do pobierania świadczeń, jednakże decyzje te muszą być odpowiednio uzasadnione, a powołane przyczyny znajdować potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. O ile przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy do uznania organu, o tyle nie zwalnia tego organu od obowiązku wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego. Sąd uznał, że organy pomocy społecznej nie uzasadniły należycie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Nie wykazano bowiem, że pomimo spełnienia przesłanek z art. 31 ustawy o pomocy społecznej przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego przekraczałoby możliwości pomocy społecznej, wyznaczone wielkością posiadanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie środków finansowych. Nie wskazano także przyjętych przez organ kryteriów przyznawania zasiłków okresowych, a w szczególności dokumentów (np. zestawienia środków finansowych jakie otrzymał MOPR), z których wynikałoby, że organ pomocy społecznej z uwagi na ograniczone środki finansowe na pomoc społeczną przyjął zasadę, że zasiłki okresowe przyznawane będą tylko na rzecz osób i rodzin, które nie posiadają żadnego dochodu. Wprawdzie fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu, a za taki niewątpliwie uznać należy stan środków finansowych, którymi organ I instancji dysponował na ten cel pomocy społecznej, to jednak – zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. – należy je zakomunikować stronie, czego organ nie uczynił. W tej sytuacji nie można przyjąć, że organ wykazał, iż ośrodek pomocy społecznej nie dysponował środkami na ten rodzaj pomocy, a odmowa przyznania zasiłku okresowego była uzasadniona. Postępowanie takie narusza art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Powyższe rozstrzygnięcie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o odmowie przyznania zasiłku okresowego nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.