II SA/Gd 215/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązków w celu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem postanawia: 1. przyznać I. L. prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. I. L. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniem skarżąca podała, iż prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe i utrzymują się z emerytur w wysokości łącznej 2.790,00 zł miesięcznie. Z oświadczenie o stanie majątkowym wnioskodawczyni wynika również, że oprócz mieszkania o powierzchni 80 m2, skarżąca nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz jakichkolwiek zasobów pieniężnych, w tym oszczędności i papierów wartościowych. W związku z wątpliwościami co do sytuacji majątkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd wezwał stronę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: wyciągów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej męża rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej męża pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 3 kwietnia 2008 r. (vide potwierdzenie odbioru – k. 23). Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2008 r. odmówiono przyznania I. L. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, z uwagi na to, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy - do dnia wydania niniejszego orzeczenia wnioskodawczyni nie przedłożyła żądanych dokumentów, nie wnioskowała też o przedłużenie terminu do ich doręczenia. W dniu 21 kwietnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęło pismo skarżącej nadane w urzędzie pocztowym w dniu 16 kwietnia 2008 r. (vide k. 48). Wraz z pismem skarżąca dostarczyła: wyciągi z osobistego konta bankowego z Banku Millenium S.A., na których skarżąca wraz z mężem ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości 950,63 zł na dzień 8 kwietnia 2008 r. (wyciągi z kont bankowych k. 42-44 akt). Dodatkowo przedstawiła wyciągi z konta w Banku Spółdzielczym w P., na których na dzień 31 marca 2008 r. figuruje zadłużenie w wysokości 5.995,83 zł, a dostępne środki to 4,17 zł (wyciągi z kont bankowych k. 45-47), fotokopie rachunków za energię elektryczną za okres 03.10.2007 r. - 11.02.2008 r. w kwocie 107,83 zł i 9,52 zł (rachunki k. 38-39) oraz za okres 11.02.2008 r. do 11.04.2008 r. w kwocie 89,45 zł i 8,54 zł (rachunki k. 40-41), fotokopie rachunku za wodę za okres 21.01.2007 r. – 24.01.2008 r. w wysokości 54,12 zł, za okres 24.01.2008 r. – 26.03.2008 r. w wysokości 81,73 zł (vide: k. 37), fotokopię decyzji określającą podatek od nieruchomości za 2008 rok w wysokości 217,00 zł (vide: k. 36), fotokopie rachunków telefonicznych za okres 01.01.2008 r. – 31.01.2008 r. wraz z abonamentem w wysokości 58,28 zł, za okres 01.02.2008 r. - 29.02.2008 r. w wysokości 58,05 zł, za okres 01.03.2008 r. -31-03.2008 r. w wysokości 97,28 zł (vide: k. 32-34). Dodatkowo przedstawiła rachunek za drewno opałowe z dnia 28 marca 2008 r. w wysokości 1650,00 zł (vide k:. 30), rachunek za gaz za 19.09.2007 r. do 18.01.2008 r. (vide k. 29). Oświadczyła również, iż nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Od postanowienia z dnia 18 kwietnia 2008 r. I. L. wniosła sprzeciw wskazując, iż w zakreślonym terminie wykonała nałożone na nią obowiązki. Podała również, że w przypadku braku możliwości przyznania jej pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego wnosi o "ulgę" w kosztach sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 1 wskazanej wyżej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Z uwagi na okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawczyni, w sprzeciwie oraz w dołączonych dokumentach żródłowych, wskazujące na wysokość dochodów wnioskodawczyni oraz kwoty ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania, Sąd uznał, iż I. L. wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie pełnych kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawczyni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Sąd, mając na uwadze sytuację finansową skarżącej (wysokość jej zadłużenia oraz ilość środków zgromadzonych na rachunkach bankowych), iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża. W ocenie Sądu brak jest podstaw, by uwzględnić wniosek skarżącej w całości, gdyż osiąga ona stałe miesięczne dochody, których wysokość, w warunkach krajowych jest stosunkowo wysoka. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wraz z mężem utrzymują się z emerytur w wysokości łącznej 3.161,51 zł netto miesięcznie (1.197,69 zł – vide k. 43 oraz 1.963,82 zł – vide k. 45). Zdaniem Sądu, mając powyższe na uwadze, osiągany przez skarżącą dochód pozwala – uwzględniając fakt zwolnienia od wpisu – na partycypowanie w pozostałych kosztach sądowych, które mogą wyniknąć w sprawie. Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżącej o ustanowienie jej radcy prawnego. Zważyć należy, iż kryterium ekonomiczne jest jedynym, według którego ustala się zdolność strony do poniesienia kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia), sąd administracyjny bierze natomiast z urzędu pod uwagę z urzędu wszystkie uchybienia w postępowaniu przez organami administracji, a stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udziela wszelkich niezbędnych informacji i pouczeń (art. 6 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.