II SA/Gd 22/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 29 listopada 2016 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania M. D. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. M. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną i synem. Rodzina utrzymuje się z dochodów: żony wnioskodawcy z tytułu umowy o prace w kwocie 2400 zł miesięcznie netto, dochodów jego syna z tytułu umowy zlecenie w wysokości około 2000 zł miesięcznie netto oraz dochodów wnioskodawcy z emerytury w wysokości 2800 zł miesięcznie netto i z tytułu umowy zlecenia w kwocie 1600 zł miesięcznie netto. Razem zatem dochody w rodzinie wnioskodawcy kształtują się w skali miesiąca na poziomie 8800 zł. Z wniosku wynika nadto, że posiada on majątek w postaci: mieszkania (o powierzchni 45 m2), działki gruntowej o pow. 400 m2 o wartości 30 000 zł oraz samochodu osobowego o wartości 9000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę około 2300 zł, w tym: czynsz – 1000 zł, media – ok. 500 zł, internet i TV – 300 zł, prąd i gaz – około 300 zł co dwa miesiące. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że jego syn pozostaje na utrzymaniu rodziców, gdyż ze swoich zarobków spłaca zadłużenie z tytułu kosztów i grzywien. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, z uwzględnieniem uzyskiwanych co miesiąc dochodów, posiadanego majątku i w relacji do zobowiązań, wynikających z prowadzeniem danego postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano zaś powyżej, wszyscy członkowie rodziny wnioskodawcy uzyskują stałe miesięczne dochody, których łączna kwota – w skali miesiąca - kształtuje się na poziomie około 8800 zł. Wydatki rodziny z kolei są na poziomie około 2300 zł, co oznacza że na "życie" rodzinie pozostaje ponad 6000 zł. Co więcej, równie istotnym elementem oceny sytuacji wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, jak wskazano powyżej, jest jego majątek w postaci dwóch nieruchomości. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych dochodów, ewentualnie - majątku, który – według jego oświadczenia – oprócz mieszkanie o powierzchni 45 m2 stanowi nieruchomość gruntowa. Składnik ten można spieniężyć lub też uczynić zabezpieczeniem pożyczki. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, zwalniając go z kosztów niniejszego postępowania i przyznając radcę prawnego z urzędu, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w dochodach skarżącego. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.