II SA/Gd 225/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi oraz A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF 12 sierpnia 2014 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym - wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami, które mają na utrzymaniu łącznie troje dzieci. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach - wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni 56 m2 oraz ogródka (mieszkania, wedle oświadczenia, nie jest do końca spłacone). Poza powyższymi składnikami majątku, nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, czy zasobów pieniężnych. Źródłem dochodów w rodzinie są, wedle oświadczenia, alimenty na rzecz jednej z wnuczek skarżącej w kwocie 600 zł oraz dochody z pracy dorywczej jednej z córek w kwocie 900 zł. Wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie osiąga żadnych dochodów. Brak jest także danych na temat dochodów drugiej z córek. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie czternastu dni – szeregu dokumentów, w tym: - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią oraz jej córki rachunków bankowych i lokat bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); - złożenia oświadczeń w przedmiocie wysokości dochodów obu córek, a także oświadczenia, czy wnioskodawczyni osiąga jakiekolwiek dochody, jeśli tak – to w jakiej wysokości w skali miesiąca, ewentualnie wskazania, z jakich powodów wnioskodawczyni nie podejmuje pracy zarobkowej, - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię lub jej córki pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Stosowne wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 27 sierpnia 2014 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia powyższe wezwanie nie zostało wykonane. Do Sądu nie wpłynęły bowiem żądane dokumenty oraz oświadczenia. W świetle art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W celu doprecyzowania i udokumentowania istotnych okoliczności dotyczących wysokości dochodów w rodzinie wnioskodawczyni i ich relacji do ciążących na jej rodzinie stałych kosztów utrzymania referendarz zwrócił się o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Zważyć bowiem należy, że rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz opiera się na danych, oświadczeniach i dokumentach przedstawionych przez stronę. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawczynię - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. W szczególności, wątpliwości nasuwało oświadczenie co do wysokości dochodów w rodzinie, wnioskodawczyni nie przedstawiła kosztów utrzymania rodziny, a także w żaden sposób nie uzasadniła wniosku. Stąd też, została zobowiązana do uzupełnienia oświadczenia, zawartego na formularzu PPF. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem, czy referendarzem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, że na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawczyni nie odpowiedziała w istocie niewyjaśniona została kwestia rzeczywistej wysokości dochodów generowanych przez członków gospodarstwa domowego, ich ewentualnych zasobów pieniężnych jak i kosztów utrzymania. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawców w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W realiach niniejszej sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej rodziny - nie jest możliwe określenie, że nie może ona ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Rzeczywista i pełna sytuacja majątkowa i zarobkowa strony – z uwagi na postawę jej samej - nie może być bowiem ustalona w sposób dokładny, jak to winno mieć miejsce zgodnie z cytowanym wyżej art. 252 § 1 ustawy. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.