II SA/Gd 2290/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska, Asesor WSA Krzysztof Retyk, Protokolant Małgorzata Kuba, po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi G. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 12 sierpnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku remontu budynku 1/ uchyla zaskarżoną decyzję, 2/ zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. na rzecz skarżącej G. H. 300 zł; (trzysta) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Rozpoznając żądania skarżącej G. H. związane ze stanem technicznym mieszkania nr [...] w G. przy ul. [...], w którym skarżąca mieszka, (degradacja biologiczna, zły stan techniczny balkonu) Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 27 maja 2002 r. odmówił wydania nakazu wykonania remontu budynku. Uzasadniając swoją decyzję organ administracji stwierdził, że balkon w mieszkaniu nr [...] będzie remontowany w 2002 r. zgodnie z zamierzeniem zarządcy budynku oraz że zagrzybienie tego mieszkania jest wynikiem jego nieskutecznej wentylacji, a nie stanu technicznego budynku. Rozpoznając odwołanie skarżącej od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego - Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 12 sierpnia 2002 r. umorzył postępowanie odwoławcze. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy stwierdził, że w budynku położonym przy ul. [...] w G. jest 20 mieszkań, z których jednego właścicielką jest skarżąca. Następnie organ administracji wywiódł, co następuje: Zgodnie z art. 6 ustawy o własności lokali ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Jeżeli lokali wyodrębnionych wraz z lokalami niewyodrębnionymi jest więcej niż siedem właściciele lokali są zobowiązani podjąć uchwałę o wyborze zarządu. Zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Zarząd ten, zgodnie z art. 28 k.p.a., jest stroną niniejszego postępowania. Właściciel lokalu mieszkalnego w budynku objętym wspólnotą w sprawach z zakresu nadzoru budowlanego dotyczącego części wspólnych budynku nie ma legitymacji do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Tym samym nie jest też legitymowany do wniesienia odwołania. Jego interes w rozstrzygnięciu sprawy nie jest interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a., lecz interesem faktycznym, polegającym na budzącym wątpliwości stanie technicznym mieszkania. Zarząd wspólnoty mieszkaniowej reprezentuje interesy wszystkich jej członków, a więc także skarżącej G. H. W skardze na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 138 § l pkt 3 k.p.a. i art. 28 k.p.a. przez bezzasadne umorzenie postępowania. Skarżąca twierdziła, że postępowanie administracyjne nie stało się bezprzedmiotowe, gdyż jej status strony od czasu wszczęcia postępowania przed organem pierwszej instancji nie uległ zmianie. Ponadto skarżąca zarzuciła, iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów, które podniosła w odwołaniu, i następnie podnosiła argumenty dotyczące stanu technicznego jej mieszkania. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, o którym mowa w powołanym przepisie, musi być oceniany w kontekście konkretnych przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie będą to przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji, czyli w dniu 12 sierpnia 2002 r. (Dz.U. nr 106 z 2000 r., poz. 1126 ze zm.). Prawo budowlane reguluje bowiem, jak wynika z art. 1 tej ustawy, działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach. Ściślej rzecz ujmując, będą to zatem przepisy, które dotyczą utrzymania obiektów budowlanych. Podstawowym przepisem określającym kwestię utrzymania obiektów budowlanych jest art. 61 Prawa budowlanego, z którego wynika, że obowiązek utrzymywania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym i estetycznym spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Rozwinięciem normy wynikającej z tego przepisu jest m.in. przepis art. 66, który stanowi podstawę prawną do wydania przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej o nałożeniu na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego obowiązków związanych z usunięciem złego stanu technicznego lub estetycznego obiektu budowlanego. Z przepisów tych wynika zatem, że stroną postępowania administracyjnego związanego z utrzymaniem obiektu budowlanego może być przede wszystkim właściciel lub zarządca tego obiektu. Właściciel i zarządca obiektu budowlanego nie wyczerpują jednak całego kręgu podmiotów, które mogą być stroną tego postępowania. Z art. .3 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji, wynikało, że mogła to być także osoba trzecia. Przepis ten nakazywał bowiem utrzymywanie obiektu budowlanego w sposób zapewniający ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skoro skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego w budynku przy ul. [...] w G., to jest ona stroną postępowania, które dotyczy złego stanu technicznego tego budynku. Jest tak dlatego, że skarżąca jest współwłaścicielką tego budynku. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.U. nr 80 z 2000 r., poz. 903 ze zm.) w razie wyodrębnienia własności lokali właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokali, a nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Fakt, że zgodnie z art. 6 tej ustawy ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową, nie pozbawia właściciela lokalu, którego własność wyodrębniono, prawa współwłasności części wspólnej. W szczególności nie jest tak, aby to wspólnota, rozumiana jako odrębny od właściciela lokalu podmiot, była właścicielem części wspólnych budynku. Wspólnota mieszkaniowa może wprawdzie nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana, jednakże nie oznacza to, że ma osobowość prawną. Z tego powodu wspólnota mieszkaniowa nabywa prawa i zaciąga zobowiązania ze skutkiem dla członków wspólnoty. Ustawodawca posłużył się konstrukcją wspólnoty mieszkaniowej, jako ułomnej osoby prawnej, w celu usprawnienia zarządu nieruchomością wspólną. Dlatego przyjął, że pewna grupa podmiotów ( członkowie wspólnoty) mogą działać przez swego przedstawiciela (art. 21 ust. l ustawy o własności lokali), którego czynności będą odnosić skutek wobec wszystkich członków wspólnoty. Konstrukcja ta nie oznacza jednak, że którykolwiek z członków wspólnoty utracił dotychczasowe swoje uprawnienia związane z przysługującym mu prawem własności. Z faktu, iż skarżąca jest współwłaścicielem domu przy ul. [...] w G. wynika, że jest ona stroną postępowania, które dotyczy użytkowania tego domu, gdyż nakaz, który może być nałożony na przykład na podstawie art. 66 Prawa budowlanego może być nałożony także na nią. Oczywiście skarżącej, gdy składała do organu nadzoru budowlanego podania, nie chodziło o to, aby wymusić na tym organie wydanie decyzji o nałożeniu na nią obowiązku wyremontowania domu. Skarżącej chodziło raczej o to, aby inny podmiot usunął zły stan techniczny budynku, który, jak twierdzi, ma negatywny wpływ na stan techniczny jej mieszkania. Z tego punktu widzenia skarżąca była stroną postępowania administracyjnego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 6 Prawa budowlanego, gdyż domagała się z uwagi na ochronę swoich interesów, aby podmiot zobowiązany do utrzymania obiektu budowlanego dokonał remontu budynku. Żądanie to było przy tym związane z ochroną uzasadnionych interesów skarżącej, gdyż było one związane z prawem własności jej mieszkania. Z powyższego wynika, że skarżąca była stroną postępowania dotyczącego złego stanu technicznego budynku przy ul. [....] w G., gdyż domagała się czynności organu administracji publicznej z uwagi na swój interes prawny, który miał uzasadnienie w powołanych przepisach Prawa budowlanego. W konsekwencji stwierdzić należy, że podejmując zaskarżoną decyzję naruszono wskazane przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uwzględniając skargę uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy rozpozna odwołanie skarżącej od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 27 maja 2002 r. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o kosztach postępowania, na które składa się wynagrodzenie adwokata, który reprezentował skarżącą w ramach pomocy prawnej. Zasądzając zwrot kosztów postępowania od organu administracji publicznej, którego akt zaskarżono, na rzecz skarżącej Sąd przyjął, że zgodnie z art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stosuje się art. 122 § 1 k.p.c. Przepis ten stanowi, że adwokat lub radca prawny ustanowiony według przepisów o zwolnieniu od kosztów sądowych ma prawo - z wyłączeniem strony - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Na podstawie tego przepisu przyjęto w orzecznictwie sądów powszechnych, że koszty adwokackie (radcy prawnego) w sprawie, w której ustanowiono adwokata (radcę prawnego) z urzędu, zasądza się na rzecz strony reprezentowanej przez adwokata (radcy prawnego), a nie bezpośrednio na rzecz adwokata (radcy prawnego), i od przeciwnika, a nie od Skarbu Państwa (por. komentarz do art. 122 i powołane tam orzecznictwo w: T.Ereciński, J.Gudowski, M.Jędrzejewska Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1997 r., str. 228 oraz w: Kodeks Postępowania cywilnego. Komentarz pod redakcją K.Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 1996, str. 431). W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak odpowiednika tego przepisu. Jednakże istnieją podstawy do przyjęcia, iż przepis ten ma zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany art. 250 stanowi, że wyznaczony (według przepisów o prawie pomocy, które odpowiadają przepisom o zwolnieniu od kosztów sądowych zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego) adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Odsyła on zatem do zasad określonych w Rozdziale 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), Rozdziale 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. nr 212, poz. 2075) oraz Rozdziale 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz.U. nr 212, poz. 2076). W przepisach tych konsekwentnie przeprowadzono zasadę, że w sprawach, w których kosztami procesu obciążono przeciwnika procesowego strony korzystającej z pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Skarb Państwa ponosi koszty tej pomocy prawnej dopiero po wykazaniu bezskuteczności ich egzekucji. Co prawda w rozporządzeniach dotyczących opłat adwokatów i radców prawnych zasada ta dotyczy jedynie spraw cywilnych (odpowiednio § 21 i § 17), ale już w rozporządzeniu dotyczącym rzeczników patentowych wszystkich spraw, a więc także przed sądem administracyjnym, jeżeli rzecznik patentowy w takim postępowaniu działa (§ 13 ust. 3), zaś w rozporządzeniu dotyczącym doradców podatkowych tylko spraw w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (§ 3 ust. 3), gdyż rozporządzenie w przypadku tej grupy profesjonalnych pełnomocników dotyczy ich udziału tylko w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te, szczególnie dotyczące rzeczników patentowych i doradców podatkowych, są zrozumiałe dopiero wówczas, gdy założyć, że także w postępowaniu przed sądami administracyjnymi koszty procesu zasądza się na rzecz skarżącego zastępowanego przez pełnomocnika z urzędu od organu, którego czynność zaskarżono. Stanowią one bowiem prostą konsekwencję art. 122 § 1 k.p.c. i bez tego przepisu są zbędne. Zatem, zgodnie z założeniem o racjonalnym ustawodawcy należy przyjąć, że zasady, o których mowa w art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to także zasady wynikające z art. 122 § 1 k.p.c. W konsekwencji stwierdzić należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdy zostaje uwzględniona skarga skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika ustanowionego według przepisów o prawie pomocy, Sąd zasądza zwrot kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu i zwrot jego wydatków, od organu, którego akt jest zaskarżony, a nie od Skarbu Państwa, i na rzecz skarżącego, a nie na rzecz pełnomocnika z urzędu. Wyraźnie w związku z tym należy też stwierdzić, że także pełnomocnik ustanowiony w postępowaniu przed sądami administracyjnymi według przepisów o prawie pomocy ma prawo - z wyłączeniem strony, którą reprezentował ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od organu, którego akt został zaskarżony. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy powołanych przepisów orzekł jak w sentencji. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.