II SA/Gd 238/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski po rozpoznaniu w dniu 1 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia [...] lipca 2008 r. wezwano skarżącego M. M. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2008 r. M. M. domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że samotnie wychowuje troje dzieci. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów z tytułu rent (inwalidzkiej i rodzinnej) – w łącznej kwocie około [...] zł netto miesięcznie Wnioskodawca oświadczył, iż jest właścicielem domu o powierzchni [...] m2, mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Nadto, posiada on oszczędności w wysokości [...] zł oraz wierzytelność w wysokości [...] zł z tytułu odszkodowania za wywłaszczenie, które ma mu wypłacić gmina, jednak rozstrzygnięcie w tym zakresie jeszcze się nie uprawomocniło. Wnioskodawca podał, że obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie [...] zł bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swoich dzieci. Podkreślił, że oszczędności są przeznaczone na spłatę długów wobec gminy w wysokości około [...] zł. Odszkodowania jeszcze nie uzyskał, więc nie może nim dysponować. Ponadto, wnioskodawca oświadczył, że jest dłużnikiem banku na kwotę około [...] zł oraz na kwotę około [...] zadłużył u rodziny i innych osób. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia [...] września 2008 r. odmówiono przyznania M.M. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, w którym wywodził, że jego obecna sytuacja nie pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Podkreślił, iż posiadane przez niego środki maja służyć "zabezpieczeniu". Całą odpowiedzialność za konieczność złożenia skargi w niniejszej sprawie ciąży, w ocenie skarżącego, na gminie C., a skarżący swym działaniem próbuje dowieść "prawdy obiektywnej". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej P.p.s.a.- w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie sprzeciw nie został odrzucony, a zatem upadło z mocy prawa postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] września 2008 r., a sąd ponownie rozważył wniosek M. M. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W art. 246 § 1 P.p.s.a. zawarto przesłanki, które musi spełniać osoba fizyczna, aby uzyskać prawo pomocy. Punkt 2 tego przepisu stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienie spoczywa więc na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy ( post. NSA z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Sąd oceniał zatem stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy, zgromadzone przez niego oszczędności, dochody uzyskiwane z pracy. Sąd nie badał przy tym merytorycznie wniesionej w sprawie skargi, a koncentrował się jedynie na kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy. W sprawie niniejszej Sąd uznał, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty zainicjowanych przez niego postępowań i w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił przyznania prawa pomocy. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Sąd miał na uwadze nie tylko zgromadzony majątek skarżącego (w tym nieruchomości i oszczędności), ale również fakt, iż nieruchomości – działki nr [...], których wartość wzrosła w skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zbyte zostały przez skarżącego w dniu [...] maja 2007 r., tj. przed upływem pięciu lat od dnia wejście w życie tego planu, za kwotę [...] zł. Skarżący dysponuje zatem wystarczającymi środkami do pokrycia kosztów wpisu sądowego wynoszącego [...] zł. Na koniec wskazać jedynie należy, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zatem skarżący może złożyć wniosek o zwrot kosztów postępowania (w tym wpisu sądowego) od organu w przypadku uwzględnienia jego skargi przez sąd. Wniosek taki skarżący może złożyć najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 § 1 P.p.s.a.).