II SA/Gd 239/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2010 r., Nr [...] przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić K. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. K. G. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne, z którego dochody nie pozwalają mu na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Utrzymuje się z dochodów z tego gospodarstwa, które ocenia na kwotę 710 zł miesięcznie. Oświadczył nadto, iż jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,23 ha. Nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Jak wskazał nadto w dokumentach przysłanych na żądanie referendarza sądowego, nie posiada rachunków bankowych innych niż wskazane w nadesłanych wyciągach. W okresie od lutego do kwietnia 2010 r. obroty na koncie wnioskodawcy nie przekraczały 100 zł. Jak dalej wskazał wnioskodawca, na parterze jego domu zamieszkują rodzice, jednak prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 1 840 zł rocznie (w 2009 r.). Wskazał, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie wynajmuje pokoi. Posiada zaległości w opłacie podatku od nieruchomości oraz zapłacie rachunku za energię, opłacaniu składek KRUS, a także w spłacie zaległości kredytowych. Nie posiada żadnych maszyn rolniczych, gdyż właścicielem ich jest ojciec. Rachunki za media również wystawiane są na ojca. Koszty utrzymania nieruchomości wnioskodawca ocenił na kwotę 500 zł miesięcznie. Przedłożył wezwanie do zapłaty energii, wskazujące na zadłużenie w wysokości 559,87 zł. Wezwanie adresowane jest do ojca skarżącego. Podobnie, rachunek za wywóz nieczystości, opiewający na kwotę 92 zł za okres dwóch miesięcy, adresowany jest do K. G. Miesięczna składka wnioskodawcy za ubezpieczenie w KRUS wynosi 303 zł, zaś podatek od nieruchomości w skali rocznej opiewa na 431 zł. W związku z tym, że oświadczenie wnioskodawcy co do tego, że samodzielnie prowadzi on gospodarstwo domowe okazało się niezgodne ze stanem faktycznym, w celu wyjaśnienia powstałych wątpliwości, co do sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, referendarz sądowy ponownie wezwał go do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: - oświadczenia w przedmiocie rzeczywistej wysokości dochodów rodziców wnioskodawcy, zamieszkujących z nim w budynku przy ul. Z. [...] w G., popartych stosownym zaświadczeniem o wysokości tych dochodów np.: od pracodawcy (jeśli rodzice pozostają w stosunku pracy) lub też dokumentem obrazującym wysokość świadczeń emerytalno-rentowych, - wyciągów wszystkich posiadanych przez rodziców wnioskodawcy osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności rolniczej, jeśli rodzice wnioskodawcy taką działalność prowadzą - z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli taki wnioskodawca posiada, - oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących rodzicom wnioskodawcy dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty) oraz wskazania wszelkich innych form pomocy otrzymywanej od instytucji państwowych w związku z działalnością prowadzoną przez rodziców wnioskodawcy, - oświadczenia o posiadanym przez rodziców wnioskodawcy majątku – nieruchomościach, pojazdach mechanicznych, maszynach rolniczych, oszczędnościach, przedmiotach wartościowych o wartości powyżej 3000 Euro oraz papierach wartościowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał pismo, w którym oświadczył, że rodzice jego są rencistami i otrzymują rentę w wysokości 700 zł na osobę. Nie posiadają rachunków bankowych dla prowadzonej działalności rolniczej, jemu przekazali gospodarstwo rolne. Nie otrzymują żadnych dopłat bezpośrednich do gospodarstwa, nie posiadają "większych" oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych powyżej 3000 Euro. Ojciec posiada 25 % udziału we współwłasności nieruchomości o powierzchni 4,21 ha, gdzie obecnie dokonywany jest podział geodezyjny, a ojciec ponosi jego koszty. Na tej nieruchomości posadzone są ziemniaki. Rodzice posiadają sprzęt rolniczy i dwa samochody do prowadzenia działalności rolniczej. Maszyny jednak pochodzą z lat 1960 – 1980 i są niemal w 100 % zużyte. Wartość tych maszyn wnioskodawca ocenił na około 15 000 zł. Nadto, matka skarżącego posiada samochodów osobowy marki [...] rok produkcji 1995 o wartości około 5 000 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 tejże ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym, stosownie do art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W niniejszej sprawie uznać należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności dotyczące dochodów w jego gospodarstwie domowym wskazują, że miesięczny dochód wnioskodawcy kształtuje się na poziomie co najmniej 2 300 zł (dochód wnioskodawcy i jego rodziców wedle oświadczenia oraz dopłaty bezpośrednie). Osiągając takie dochody, wnioskodawca posiada majątek w postaci dużego domu i nieruchomości rolnej. Zauważyć też należy, że wnioskodawca jest osobą młodą, nie ma nikogo na utrzymaniu. W tej sytuacji, w ocenie referendarza – przy tak ustalonej wysokości dochodów - stać go na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, przy czym koszty sądowe na obecnym etapie obejmują koszt wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. W ocenie referendarza, wnioskodawca jest w stanie uiścić powyższe koszty choćby z osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów, przy czym wskazana wyżej kwota tych dochodów jest kwotą minimalną tych dochodów, bowiem skarżący konsekwentnie uchyla się od wykazania rzeczywistej wysokości dochodów osiąganych zarówno przez niego, jak i jego rodziców. Skarżący uparcie oświadcza, że osiąga miesięcznie dochód w wysokości 710 zł miesięcznie. Jednakże, wbrew zobowiązaniu referendarza, wnioskodawca nie przedstawił dowodu potwierdzającego jego rzeczywisty dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a złożone przez niego zaświadczenie Prezydenta zawiera informacje o dochodzie szacowanym na podstawie danych statystycznych. Podobnie należy ocenić złożone przez niego oświadczenie w przedmiocie wysokości dochodów rodziców. Nadto, wnioskodawca nie przedłożył żądanych wyciągów z kont bankowych rodziców, oświadczając jedynie, że nie posiadają oni rachunku dla prowadzonej działalności rolniczej. Z oświadczenia tego nie wynika zatem, że rodzice w ogóle nie posiadają żadnego rachunku bankowego, w tym także lokat bankowych. Taki wybiórczy sposób wykonywania wezwań referendarza nie zmierza w żaden sposób do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości. Jak wynika natomiast z przytoczonych wyżej przepisów, to na skarżącym spoczywa obowiązek udowodnienia, iż spełnia on wymogi niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Brak współpracy w tym zakresie uniemożliwia dokonanie pełnej i prawidłowej oceny sytuacji skarżącego z punktu widzenia istnienia lub nie – przesłanek prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, w ocenie sytuacji skarżącego nie można pominąć również okoliczności, że posiada on majątek w postaci domu i nieruchomości rolnej, z których to składników majątkowych może czerpać pożytki, np.: wynajmując pokoje, czy wydzierżawiając część nieruchomości rolnej. Ponadto, jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, zamieszkują z nim jego rodzice. Ich dochody skarżący wyjawił w złożonym oświadczeniu, jednak – wbrew zobowiązaniu referendarza – wysokość tych dochodów nie została w żaden sposób udokumentowana. Sam skarżący oświadcza, że rodzice (ojciec) posiada nieruchomość gruntową we współwłasności, na której posiane są ziemniaki. Powyższe wskazuje zatem, że renty nie są jedynym źródłem dochodów rodziców, a ich wysokości skarżący nawet nie określił w sposób orientacyjny. Zakładać również można, że rodzice partycypują w kosztach utrzymania domu, a zatem są one proporcjonalnie mniejsze niż to wskazuje wnioskodawca. Okoliczność tę potwierdza zresztą fakt, że - jak wynika z przedłożonych przez wnioskodawcę rachunków za energię, czy za wywóz nieczystości – są one wystawiane na jego ojca lub matkę i to formalnie rodzice wnioskodawcy mają zadłużenie w opłacaniu tych mediów. Konkludując, w ocenie referendarza, zarówno osiągane dochody w gospodarstwie domowym, jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w sprawie. W ocenie referendarza, sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra, nie jest on nadto osobą bezrobotną, lecz osiąga stałe zarobki, które może przeznaczyć na zaspokojenie swoich potrzeb. W tej sytuacji uznać należało, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżący – posiadając majątek w postaci domu i nieruchomości rolnej oraz dysponując stałymi dochodami, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, bez majątku, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dlatego też, może to mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżącego. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.