II SA/Gd 24/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania G. L. prawa pomocy. G. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynikało, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma pracy ani żadnych oszczędności, posiada działkę rolną o pow. 1127 m2. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 19 lutego 2014 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarżący nie zastosował się do wystosowanego wezwania, bowiem nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Referendarz sądowy postanowieniem z 8 kwietnia 2014 r. odmówił G. L. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów gdyż nie pracuje, a kwota z tytułu wpisu jest za wysoka aby mógł ją uiścić. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z dnia 8 kwietnia 2014 r. utraciło moc i wniosek skarżącego podlegał rozpoznaniu na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, czy strona wykazała zaistnienie przesłanek art. 246 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów tegoż postępowania, bądź nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane we wniosku okoliczności dotyczące braku jakichkolwiek źródeł dochodów budziły wątpliwości, dlatego też zasadnie nałożono na skarżącego obowiązek przedłożenia wskazanych w wezwaniu z 19 lutego 2014 r. dokumentów i oświadczeń. Skarżący nie zastosował się do wystosowanego wezwania, bowiem do dnia wydania niniejszego postanowienia nie nadesłał żadnych dokumentów. Strona, która uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji dotyczącej jej sytuacji majątkowej, powinna liczyć się z tym, że sąd nie mogąc dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy, brak będzie bowiem podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.