II SA/Gd 240/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł skarżąca M. W. wnioskiem z 8 czerwca 2016 r., złożonym na formularzu PPF, zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów, na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb bytowych (w tym na uiszczenie opłat za media) zaciąga pożyczki od osób prywatnych, przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych i zarządzeniem z 13 czerwca 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni: 1/ wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością rolniczą i osobistych, w tym o numerach: [...], rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie od 1 października 2015 r.; w przypadku, gdy skarżąca zlikwidowała ww. konta - przedłożenia dowodów potwierdzających ich zamknięcie; 2/ oświadczenia, czy skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na 2016 r.; jeśli tak - oświadczenia, czy został on rozpoznany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a w razie wydania stosownej decyzji przedłożenia jej odpisu; 3/ oświadczenia, czy skarżąca nadal prowadzi działalność w zakresie homeopatii klasycznej i rehabilitacji pod nazwą [...] w miejscu swojego zamieszkania; jeżeli tak - przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość dochodów osiągniętych z tego tytułu w okresie od 1 października 2015 r.; w przeciwnym wypadku - dowodu potwierdzającego zaprzestanie jej wykonywania; 4/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych - oświadczenia, czy skarżąca w okresie ostatnich sześciu miesięcy ubiegała się lub korzystała ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak -przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 5/ oświadczenia w przedmiocie wysokości pożyczek udzielonych skarżącej przez osoby prywatne na pokrycie kosztów jej utrzymania wraz z dokumentami obrazującymi wysokość zadłużenia z tego tytułu (odpisów zawartych umów pożyczek, oświadczeń pożyczkodawców o wysokości pożyczek oraz aktualnym zadłużeniu skarżącej, deklaracji PCC); 6/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącej wobec Skarbu Państwa, instytucji finansowych i innych podmiotów wraz z dowodami potwierdzającymi egzekucję prowadzoną z jej majątku. Wyjaśniono także skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Powyższe zarządzenie odebrała wnioskodawczyni w dniu 7 lipca 2016 r. i w dniu 19 lipca 2016 r. nadesłała dokumenty i swoje oświadczenie. Oświadczyła, że zajęcia egzekucyjne na kontach w mBanku wynoszą 4500,41 zł – z przedstawionego wyciągu wynika, że na rachunku tym nie odnotowano żadnych operacji. Z zaświadczenia z Banku WZBK wynika, że w dniu 3 czerwca br. wpłynęła tam kwota 5135,14 zł oraz w dniu 7 czerwca br. kwota 1080,18 zł. Dnia 14 czerwca 2016 r. została dokonana wypłata środków z tego rachunku. Oświadczyła skarżąca, że nie posiada innych kont ani rachunków, a wpływy na rachunek w BZWBK stanowiły płatności do gruntów rolnych z ARiMR. W ocenie wnioskodawczyni kwota 6215,32 zł wypłacona przez ARiMR nie stanowi dochodu i nie powinna być w taki sposób postrzegana. Skarżąca utrzymuje się z pożyczek zaciąganych od osób fizycznych. Oświadczyła także, że nie prowadzi jakiejkolwiek działalności gospodarczej oraz nie ubiegała się o świadczenia z pomocy społecznej. Podała skarżąca, że środki finansowe niezbędne do koniecznego minimalnego utrzymania (wyżywienie własne, zakup wyżywienia i środków czystości dla posiadanych zwierząt będących członkami rodziny od 2008 r. – m.in. pięciu psów, opłaty za leki, opłaty za media, coroczne wydatki na dokonanie choćby minimalnych zakupów ściśle związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz wydatki na pokrycie korespondencji z sądami) zdobywa poprzez zaciąganie pożyczek wyłącznie u osób prywatnych, niespokrewnionych. Część zadłużenia pokrywana jest z płatności przyznawanych do gospodarstwa przez ARiMR. Dopłaty w ramach płatności bezpośrednich nie wystarczają na pokrycie narastającego od 2010 r. długu w związku z tym następuje wzrastanie zubożenia wnioskodawczyni, degradacja i staczanie się na margines życia społecznego. Wielkość zaciąganych pożyczek uzależniona jest w danym okresie od wysokości rachunków na bieżące wydatki i zakup żywności. Oświadczyła skarżąca, że nie uzyskała zgody pożyczkodawców na ujawnienie ich danych osobowych w sytuacji, gdy dla procedury uzyskania prawa pomocy wystarczające winno być oświadczenie złożone przez wnioskodawczynię pod rygorem art. 233 § 1 kk. W ocenie strony wnioskującej bezprawne jest pozbawianie jej prawa pomocy na podstawie gołosłownych, dowolnych przypuszczeń i insynuacji referendarza. Przedstawiła skarżąca pismo z Urzędu Skarbowego z 15 lutego 2016 r. o postepowaniach egzekucyjnych toczących się wobec strony skarżącej oraz pismo z KRUS z 5 kwietnia 2016 r. o wysokości zadłużenia na poziomie 9885 zł na dzień 5 kwietnia 2016 r. Przedłożyła skarżąca także kopie rachunków: za energię elektryczną zużytą w miejscu zamieszkania za okres od 13 maja 2016 r. do 8 lipca 2016 r. na kwotę 136,47 zł; za okres od 3 maja 2016 r. do 2 lipca 2016 r. na kwotę 161,22 zł za punkt poboru w gospodarstwie rolnym; za wodę i ścieki rozliczane za miesiące maj 2016 r. kwota 76,68 zł, za kwiecień 2016 r. 61,34 zł, za marzec 2016 r. 61,34 zł; rachunek za gaz za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 2 czerwca 2016 r. na kwotę 603,26 zł, za okres od 1 lutego do 31 marca 2016 r. na kwotę 1504,29 zł. Ze wspomnianego pisma US wynika, że egzekucja jest prowadzona tytułem zaległości wobec Burmistrza w opłacie podatek od nieruchomości za lata 2013 i 2014, gdzie należność główna wynosi 239 zł, zaległości wobec Wójta Gminy tytułem niezapłaconego podatku rolnego za lata 2013 i 2014, gdzie należność główna wynosi 1336 zł oraz tytułem opłaty 2000 zł za certyfikacje gospodarstwa z 2014 r.. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącą o prawo pomocy w zakresie całkowitym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 13 czerwca 2016 r. skarżąca została wezwana do przekazania w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania określonych tym wezwaniem dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające zarówno z wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i z dostarczonych dodatkowo dokumentów oraz złożonych wyjaśnień, nieuzasadnionym byłoby zastosowanie wobec skarżącej instytucji w swej istocie przeznaczonej dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Bez wątpienia w czerwcu 2016 r., a więc już w toku postępowania sądowego w niniejszej sprawie i po odebraniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł, skarżąca otrzymała kwotę 6215,32 zł wypłaconą przez ARiMR tytułem płatności do posiadanego gospodarstwa rolnego. Wedle oświadczenia kwotę tę przeznaczyła skarżąca na spłatę pożyczek zaciągniętych od 2010 r. na bieżące utrzymanie siebie i zwierząt domowych. Pomimo pozyskania znacznych zasobów pieniężnych w czerwcu br. skarżąca nie podjęła jakiejkolwiek próby uregulowania zobowiązania dotyczącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym samym nasuwa się uwaga, iż skarżąca, zamiast podjąć działania w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych, poczyniła jedynie znaczne starania, aby odniesiono wrażenie, że z tego obowiązku winna być zwolniona, oczekując tym samym, że koszty te pokryje Skarb Państwa, stawiając zarazem siebie w uprzywilejowanej pozycji wobec innych obywateli inicjujących postepowania sądowoadministracyjne. I nie zgadza się referendarz ze stanowiskiem skarżącej, że kwota płatności obszarowych nie stanowi dochodu skarżącej. Każda kwota pozyskana przez skarżącą czy to tytułem pożyczki czy jakimkolwiek innym stanowi dochód. Jedynie w gestii skarżącej leży, którym wydatkom nada ona priorytet pierwszeństwa zaspokojenia z uzyskanej kwoty. Nie może jednak oczekiwać skarżąca, że skoro z otrzymanych środków finansowych postanowiła spłacić pożyczki to zwolniona zostanie z kosztów sądowych i na koszt Skarbu Państwa zostanie dla niej ustanowiony pełnomocnik. Wobec oświadczenia, że skarżąca utrzymuje się z pożyczek można przyjąć, że w istocie ma możliwość pozyskania tytułem pożyczki dowolnej kwoty, tym samym nie sposób uznać, że zasługuje na aprobatę pozyskiwanie środków na koszty utrzymania z pominięciem kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżąca jest zobowiązana skoro wytoczyła przed tutejszym Sądem sprawę. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Tymczasem skarżąca nacisk kładzie na swoją trudną sytuacje, a ze znanego referendarzowi także z innych spraw stanu faktycznego wynika, że ciężar utrzymania skarżącej przejęły inne osoby finansując jej utrzymanie na poziomie pozwalającym na bieżące zakupy żywności dla skarżącej, dla jej zwierząt domowych, bieżące regulowanie opłat, zakup leków, środków do prowadzenia gospodarstwa. Stan ten trwa jak sama skarżąca podkreśliła od 2010 r. Ponadto posiada skarżąca majątek w postaci gruntów rolnych i mieszkania, a to wyklucza ją z grona osób ubogich. W ocenie referendarza sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie jej sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżąca – oceniając obiektywnie - nie jest osobą ubogą. Oczywiste jest, że każdy wnoszący o przyznanie prawa pomocy uważa, iż spełnia przesłanki jego otrzymania. To jest jednak ocena subiektywna. Istotne jest, aby obiektywnie ocenić, czy pomoc w postaci zwolnienia od kosztów i ustanowienia pełnomocnika z urzędu należy się stronie wnioskującej o nią. Referendarz rozpatrując wnioski o przyznanie prawa pomocy często spotyka się z sytuacjami, gdy wnioskującym o prawo pomocy jest schorowana i samotnie żyjąca 80-letnia rencistka mająca 700 zł dochodu miesięcznie; matka z dwójką małych dzieci mieszkająca w domu samotnej matki, która ma 400 zł zasiłku; bezdomny otrzymujący pomoc z MOPSu w wysokości 300 zł miesięcznie, osoba bezdomna bez dochodu. Na tle takich spraw sytuacja skarżącej jest naprawdę dobra. Oczywiście skarżąca ma prawo do odmiennej oceny swojej sytuacji. W ocenie referendarza sądowego skarżąca ma możliwość pozyskania środków na poniesienie kosztów na prowadzenie niniejszej sprawy. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.