II SA/Gd 240/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z 15 lutego 2017 r. odrzucającego zażalenie w kwocie 100 zł skarżąca M. W. wnioskiem z 7 kwietnia 2017 r., złożonym na formularzu PPF, zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,51 ha, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego nie osiąga dochodów, na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb bytowych (w tym na uiszczenie opłat za media) zaciąga pożyczki od osób prywatnych, przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych i zarządzeniem z 20 czerwca 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą w terminie 14 dni: do złożenia oświadczenia z czego się utrzymuje; czy podejmuje jakiekolwiek prace dorywcze, sezonowe; czy osiąga dochody ze sprzedaży płodów rolnych, czy podejmuje działania mające na celu pozyskanie środków na utrzymanie i opłaty; złożenia oświadczenia, czy nadal otrzymuje dopłaty bezpośrednie z ARMiR w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym, czy też dopłat tych nie pobiera (z wniosku wynika, że skarżąca ponosi straty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i została pozbawiona przez funkcjonariuszy możliwości osiągania dochodów – w związku z tym zasadne jest doprecyzowanie oświadczenia we wskazanym zakresie i wskazanie ewentualnie wysokości tych dopłat jeśli wnioskodawczyni je otrzymuje), przedłożenia dokumentów obrazujących skalę zadłużenia wnioskodawczyni i ewentualnie – dokumentów poświadczających fakt prowadzenia w stosunku do niej egzekucji komorniczych, wskazania wysokości pożyczek zaciąganych przez wnioskodawczynię w skali miesiąca i ogólnej wysokości jej zadłużenia z tego tytułu w dacie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (7 kwietnia 2017 r.), oświadczenia w przedmiocie wysokości miesięcznych wydatków wnioskodawczyni przeznaczonych na jej niezbędne potrzeby (żywność, media, lekarstwa, itp.). Wyjaśniono także skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Powyższe zarządzenie odebrała wnioskodawczyni w dniu 10 lipca 2017 r. i w dniu 19 lipca 2016 r. nadesłała dokumenty i swoje oświadczenie. Oświadczyła, że WSA w Gdańsku posiada pełną wiedzę o stanie majątkowym skarżącej, bowiem we wszystkich sprawach skarżąca udzielała wyczerpujących odpowiedzi. Nie powinno, zdaniem skarżącej, nastręczać trudności sięgnięcie do wszystkich spraw z kilku lat celem dokonania starannej, wnikliwej analizy stanu materialnego skarżącej. Oświadczyła, że dopłaty z ARiMR kształtują się w granicach 5 do 7 tys. zł rocznie. Minimalne kwoty jakie wnioskodawczyni potrzebuje na własne minimalne utrzymanie to ok. 800 zł miesięcznie, natomiast w okresie grzewczym w granicach 1500 zł. Przedłożyła wnioskodawczyni informacje o wpisaniu przez KRUS w G. hipoteki przymusowej na jej nieruchomość w wysokości 10308 zł z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz.1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.). Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Co przy tym istotne, podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Nadmienić jeszcze należy, że w niniejszej sprawie skarżąca już ubiegała się o przyznanie prawa pomocy i prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 4 sierpnia 2016 r. odmówiono jest przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Obecnie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie. Oznacza to, że obecny wniosek należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 p.p.s.a.. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. I nie ma racji skarżąca wskazując, że przy każdym wniosku Sąd czy też referendarz winien sięgać do spraw, w których skarżąca ubiegała się o prawo pomocy. Po pierwsze z tego względu, że każdy wniosek podlega odrębnemu rozpoznaniu, a po drugie istotna jest aktualna sytuacja wnioskodawczyni, a nie ta udokumentowana jakiś czas wcześniej. Skarżąca nie wykazując aktywności celem zobrazowania swojej sytuacji majątkowej w każdym postępowaniu działa na własną niekorzyść uznając, że referendarz czy sąd traktuje wnioskodawczynie inaczej niż inne strony postulujące o przyznanie prawa pomocy. W każdej sytuacji, gdy wniosek złożony na formularzu nie obrazuje w sposób jednoznaczny aktualnej sytuacji wnioskodawcy kierowane jest do strony wnioskującej wezwanie o dodatkowe aktualne dokumenty i oświadczenia. W rozpoznawanej sprawie referendarz mógłby zmienić własne postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy, gdyby skarżąca wykazała, że jej sytuacja majątkowa pogorszyła się w relacji z sytuacją poprzednio ocenianą. Jednak skarżąca nie realizując wezwania referendarza o dodatkowe dokumenty i oświadczenia nie dała szansy orzekającemu na weryfikacje jej sytuacji materialnej i ewentualna zmianę postanowienia z 4 sierpnia 2016 r. W obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych i ewentualnego ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tej sytuacji, brak jest podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z 4 sierpnia 2016 r., odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Podkreślenia wymaga, że strona występując o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy sama winna wskazać wszelkie okoliczności uzasadniające tę zmianę. Sąd, czy też rozpoznający wniosek referendarz, nie mają obowiązku poszukiwania przesłanek, uzasadniających taką zmianę. Ciężar wykazania przemawiających za tym zdarzeń spoczywa bowiem w całości na wnioskodawcy, który wywodzi z nich korzystne dla siebie skutki prawne. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art.165 i art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji