II SA/Gd 242/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. i I. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania R. B. i I. B. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. R. i I. B. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawców wynika, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Źródłem utrzymania małżonków są dochody wnioskodawcy z działalności gospodarczej w wysokości, wedle oświadczenia, 308 zł miesięcznie oraz z najmu mieszkań w kwocie 1493 zł miesięcznie, zaś wnioskodawczyni - z tytułu umowy o pracę w kwocie 6004 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie 1304 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody swoje małżonkowie oszacowali na kwotę 9109 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawcy posiadają majątek w postaci domu o powierzchni 271 m2 oraz dwóch mieszkań o powierzchni 46,8 m2 i 48,3 m2. Ponadto, małżonkowie mają oszczędności w wysokości 30 000 zł oraz majątek "firmy" w postaci środków trwałych i obrotowych do prowadzenia działalności w kwocie 385 000 zł, samochód [...] o wartości 76 200 zł oraz samochód [...] o wartości 33 500 zł. Miesięcznie koszty utrzymania małżonkowie oszacowali na kwotę 6 850 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ewentualne oddalenie skargi spowoduje po stronie wnioskodawców niepowetowaną szkodę w tym groźbą utraty aktualnego miejsca zamieszkania, a nawet konieczność przeprowadzki, co wygeneruje ogromne koszty. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jedn. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011r., sygn. akt II GZ 83/11 – lex 783924). Instytucja ta określana jest mianem "prawa ubogich", gdyż przewidziana została dla osób ubogich, które z uwagi na stan swoich dochodów oraz majątku nie są w stanie ponosić kosztów postępowania w sprawach sądowych – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Wskazane zatem przepisy art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązani zostali do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi, przy czym uiszczenie tej opłaty przez jedną osobę skarżącą zwalnia drugą z tego obowiązku. W ocenie referendarza, wnioskodawcy są w stanie wygospodarować tą kwotę choćby z bieżących dochodów lub też z posiadanych oszczędności w wysokości 30 000 zł, nawet w sytuacji, gdy obciążające ich koszty utrzymania stanowią faktycznie kwotę ponad 6800 zł miesięcznie. Niezależnie od tego, posiadając majątek w postaci trzech nieruchomości, można rozważyć zaciągnięcie pożyczki, której zabezpieczeniem będzie posiadana nieruchomość albo można jedną z nich spieniężyć. Podkreślić przy tym należy, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości (a za taki niewątpliwie należy uznać dom o powierzchni 271 m2) nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Tym bardziej zatem jest to możliwe w sytuacji posiadania trzech nieruchomości oraz stałych i regularnych dochodów w stosunkowo znaczącej wysokości, jak to ma miejsce w sytuacji wnioskodawców. Należy też wskazać, ustosunkowując się do uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, że orzekając o przyznaniu tego dobrodziejstwa referendarz ocenia aktualną sytuację rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawców, a nie sytuację hipotetyczną, która być może zaistnieje, jeśli ziści się określony warunek (jak argumentują skarżący – jeśli sąd oddali skargę – utracą majątek). Zatem, okoliczności wskazane w ich wniosku dotyczące grążącej utraty majątku nie mogą stać się podstawą uwzględnienia na obecnym etapie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Konkludując, w niniejszej sprawie uznać zatem należy, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają przesłanki przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów tegoż postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy uzyskują stałe miesięczne dochody w bezspornej wysokości ponad 9 000 zł miesięcznie, posiadają dom o powierzchni 271 m2, dwa mieszkania o powierzchni ponad 45 m2, oszczędności w kwocie 30 000 zł oraz dwa samochody średniej wartości. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżących ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe. Uznać zatem należy, nawet akceptując oświadczenie w przedmiocie obciążających rodzinę kosztów utrzymania oraz odnosząc to oświadczenie do osiąganych w gospodarstwie domowym w skali miesiąca dochodów i posiadanych oszczędności oraz majątku – że wnioskodawcy są w stanie pokryć koszty postępowania w niniejszej sprawie (w tym zwłaszcza wpis od skargi na poziomie 500 zł). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.