II SA/Gd 2507/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia: NSA Jacek Hyla (spr.) Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Mariola Branicka po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi I. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lipca 2001r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 listopada 2000r. nr [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej I. U. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Gd 2507/01 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 3 lipca 2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 23 listopada 2000 r. Nr [...] o pozbawieniu K. U. uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 142/1997 r. poz. 950 z późn. zm.) oraz art.138 § 1 pkt 1 w związku z art.127§3 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji wynika, że K. U. nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w szeregach MO. Wskazano nadto, że wykonywanie pracy przymusowej nie stanowi podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. U., podnosząc, że jego działalność w milicji, uznana za utrwalanie władzy ludowej polegała na udziale w likwidacji band rabunkowych i terrorystycznych oraz zwalczaniu dywersji i sabotażu ze strony Wehrwolfu i niedobitków Wehrmachtu. Skarżący wprawdzie w korespondencji z organem administracji wskazywał, że wśród band z którymi walczył były jednostki armii radzieckiej, to jednak obecnie wie, że były to grupy UPA. Skarżący nie uczestniczył również w walkach z oddziałami "Łupaszki", gdyż był jedynie rozkaz aby obserwować jego przejazd przez teren województwa. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W toku postępowania małżonka skarżącego I. U. poinformowała Sąd o tym, że skarżący zmarł w dniu 31 marca 2003r. i oświadczyła, że wstępuje do postępowania w charakterze strony skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 02.153.1271 z późn. zmianami) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270). W myśl art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (D.U. 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania. Art. 25 u. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (D.U. 142/97 poz.950 z p(źn. zmianami), zwanej dalej ustawą o kombatantach stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947r. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu -utrwalania władzy ludowej" w okresie od 11 listopada 1946r. do 31 grudnia 1947r. Uszło jednakże uwagi organu administracji, że skarżący ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich w 1976r. podawał w deklaracji członkowskiej ZBoWiD i w "arkuszu uzupełniającym", że był aresztowany przez władze hitlerowskie podczas usiłowania przedostania się w okolicach Kamienia Pomorskiego (pow. Sępólno) przez linię frontu na stronę zajmowaną przez wojsko polskie i radzieckie. Art. 4 u. 1 pkt 1b ustawy o kombatantach, stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym, zaś jedną z form represji jest przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. K.p.a. z komentarzem. B.Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996. s.378). Zdaniem Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchybił swym obowiązkom wynikającym z powyższych przepisów w ten sposób, że zaniechał poczynienia ustaleń dotyczących wzmiankowanego przez K. U. faktu jego aresztowania. Aresztowanie zwykle łączy się z umieszczeniem w więzieniu, a zatem potwierdzenie tego faktu i ustalenie, że doszło do niego z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych mogłoby dawać K. U. prawo do zachowania uprawnień kombatanckich. Żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia nie mają natomiast argumenty podnoszone w skardze, dotyczące rzekomego udziału K. U. w walkach z UPA czy oddziałami Wehrwolfu. Wprawdzie obecnie obowiązująca ustawa o kombatantach uznaje w art. 1 u. 2 za działalność kombatancką uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, lecz wyłącznie w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych. Orzecznictwo sądowe stanęło na stanowisku, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 12 czerwca 2000r. (OPS 5/00 publ. ONSA 2001/1/3) i Sąd Najwyższy w wyroku z 9 lutego 2001r. (IIIRN 59/00 OSNAP-wkł. 2001/17/8), przez militaryzację (zmilitaryzowanie) rozumie się w obowiązujących przepisach prawa nadanie jednostce organizacyjnej, w drodze aktu normatywnego, statusu jednostki zmilitaryzowanej. Jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem objęcia jej militaryzacją, zaś Milicja Obywatelska nie została zmilitaryzowana w drodze aktu normatywnego. Poglądy powyższe w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę. Zwrócić należy ponadto uwagę i na to, że zbadania w toku postępowania administracyjnego wymaga to, czy K. U., pełniąc służbę w MO nie wykonywał zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazywać na to mogą także jego oświadczenia dotyczące walk z oddziałami m.in. "Łupaszki", znajdujące się w aktach administracyjnych. Do organu administracji należy jednak ocena posiadanych dowodów i ewentualnie zgromadzenie nowych, które umożliwiłyby stwierdzenie, że K. U. nie przysługiwały uprawnienia kombatanckie wskutek wystąpienia przesłanek z art. 21 u. 2 pkt 4c ustawy o kombatantach, czyli pełnienia służby w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywania w związku z tą działalnością zadań śledczych i operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero zatem wyjaśnienie omówionych powyżej kwestii w oparciu o wyczerpująco zebrane i wszechstronnie ocenione dowody pozwoli na ostateczne zakończenie postępowania weryfikacyjnego w sposób czyniący zadość art. 8 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzając że w sprawie doszło do naruszenia przepis(w postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145§1 pkt 1b oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 ustawy o kombatantach wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000 r.; sygn. akt SA/Rz 2073/99, oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001r. sygn. akt V SA 1095/00, Baza Orzeczeń LEX nr 56605). Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ art. 97§2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 u. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (D.U. 74 poz. 368 z późn. zmianami).