II SA/Gd 252/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010r.na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i P. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lutego 2010r., nr [...] w przedmiocie opróżnienia obiektu budowlanego postanawia: odmówić M. K. i P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2010r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazali, iż ze względu na wydatki związane z zabezpieczeniem budynku oraz awariami na posiadanej nieruchomości nie posiadają środków na prowadzenie niniejszej sprawy. Posiadana nieruchomość nadaje się do rozbiórki w związku z tym zmuszeni są wynajmować mieszkanie od Skarbu Państwa. Skarżący prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. P. K. osiąga wynagrodzenie w wysokości 2900 zł miesięcznie, natomiast M. K. nie osiąga dochodu. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawców, pismem z dnia 19 kwietnia 2010 r. (doręczonym w dniu 22 kwietnia 2010 r.), zobowiązano ich do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych, które uznano za niezbędne do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawców. Zobowiązano wnioskodawców do przedstawienia: wyciągu z posiadanych przez skarżących rachunków i lokat bankowych – w tym konta i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, odpisu zeznania podatkowego złożonego przez skarżącego za rok 2008 (ewentualnie za 2009 jeśli zostało już złożone) bądź oświadczenia o jego nieskładaniu, złożenia wyjaśnień odnośnie obecnego miejsca zamieszkania, do kogo należy lokal, kto oprócz skarżących w nim zamieszkuje, przedłożenia kserokopii faktur obrazujących wysokość opłat związanych z tym mieszkaniem; udokumentowania, iż M. K. posiada status osoby bezrobotnej; wskazania czy oprócz domu skarżący są właścicielami także działki, na której ten dom jest posadowiony oraz wskazania jej wielkości; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżących pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie skarżący nadesłali zaświadczenie z PUP, iż M. K. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Przedstawiony został wyciąg z rachunku bankowego P. K., gdzie saldo na dzień 4 lutego 2010r. wynosiło kwotę ujemną na poziomie 10.462,73 zł. Na rachunek ten wpływa wynagrodzenie za pracę P. K. W dniu 15 marca 2010r. zaksięgowana została wpłata tytułem "za ogrodzenie" na kwotę 8.900 zł. Na dzień 26 kwietnia br. saldo rachunku było dodatnie i wynosiło 2.516,22 zł. Z zeznania podatkowego za 2009r. wynika, iż P. K. osiąga dochody z tytułu pracy oraz działalności wykonywanej osobiście. Małżonkowie dokonali wspólnego rozliczenia. Przedstawiona została umowa najmu z dnia 1 czerwca 1995r. zawarta pomiędzy Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa a P. K. dotycząca najmu lokalu mieszkalnego o pow. 72,55 m2 wraz z poddaszem o pow. 54,44 m2. Przedłożona została faktura dotycząca opłat za wskazany lokal mieszkalny na kwotę 137,40 zł miesięcznie. Z nadesłanego aktu notarialnego z dnia 16 czerwca 2009r. wynika, iż M. K. i P. K. dokonali zakupu nieruchomości położonej w G. przy ul. C. [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w którym znajdują się trzy lokale mieszkalne, i budynkami gospodarczymi za łączną kwotę 410 tys. zł. Z aktu notarialnego z dnia 26 marca 2009r. wynika, iż skarżący dokonali sprzedaży posiadanych nieruchomości w miejscowości Ł., gmina W. za łączną kwotę 252.900 zł. Skarżący przedłożyli kserokopie dowodu rejestracyjnego pojazdu marki Lublin II, rok prod. 1998. Oceniając rzetelność wykonania zarządzenia referendarza sądowego należy stwierdzić, iż skarżący wybiórczo przedstawili swoją sytuację. Przede wszystkim skarżący twierdzą, iż M. K. nie osiąga dochodów, ale jednocześnie nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wyciąg z rachunku bankowego M. K. przedstawiony nie został, nie złożyła ona także oświadczenia o nieposiadaniu rachunków i lokat bankowych. Nie złożone zostało także oświadczenie o posiadanych pojazdach mechanicznych. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów oraz opłacenia adwokata ustanowionego z urzędu, zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów postępowania (kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego) oparte będzie na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywowali swoje żadzie wskazując na konieczność utrzymania zakupionej nieruchomości, niemożność zamieszkania w niej i w związku z tym ponoszenia kosztów wynajętego mieszkania. Żaden z podnoszonych argumentów nie znalazł jednak potwierdzenia w przedstawionych do oceny dokumentach źródłowych, gdyż z przedłożonych aktów notarialnych wynika, iż nieruchomość został zakupiona za kwotę 410 tys. zł i o jej stanie technicznym nabywcy z pewnością wiedzieli. Ponadto mieszkanie wynajęte zostało w 1995r. i nijak tego faktu nie można wiązać z zakupem nieruchomości w G. przy ul. C. [...]. Mimo wskazywanych wysokich kosztów bieżącego utrzymania nieruchomości żadne rachunki potwierdzające te okoliczność przedstawione nie zostały. Kwestia osiągania dochodów przez M. K. nie została wyjaśniona. Ponadto P. K. zataił osiąganie dochodów z działalności wykonywanej osobiście. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia - w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym ani w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazali, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania im prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.