II SA/Gd 2545/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Nowakowski, Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Protokolant Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody z dnia 10 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję praz decyzję Starosty z dnia 24 czerwca 2002 r., nr [...], 2/ zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej A. T. 30 (trzydzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda decyzją z dnia 3 września 1998 r. odmówił skarżącym S. i F. S. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – działki nr [...] położonej w K. Jako podstawę decyzji przyjęto ustalenie, iż własność tej nieruchomości została przeniesiona przez skarżących na rzecz Skarbu Państwa w dniu 22 grudnia 1972 r. w drodze umowy, która nie została zawarta w trybie przepisów o wywłaszczeniu. Ustalenie to oparto na tym, że w umowie nie powołano przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz na tym, że w § 4 tej umowy stwierdzono, iż cena odpowiada rzeczywistej wartości nieruchomości. Ponadto w uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że zwrot własności nieruchomości nie jest możliwy z tego powodu, że nieruchomość jest własnością A. S. Zaznaczono, że A. S. nabył nieruchomość na podstawie umowy z dnia 31 października 1997 r., zawartej po przeprowadzeniu przez ówczesnego jej właściciela, Gminę S., przetargu, o którym byli powiadomieni także skarżący. Decyzja Wojewody została na skutek odwołania skarżących utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 3 grudnia 1998 r. Na skutek skargi skarżących Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 marca 2001 r. uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 3 grudnia 1998 r. oraz decyzję Wojewody z dnia 3 września 1998 r. Podstawą uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny było przyjęcie, że organy administracji publicznej nie podjęły wszystkich możliwych kroków w celu wyjaśnienia czy nabycie nieruchomości, której dotyczy sprawa, nastąpiło na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Sąd wskazał, że w przypadku dokonania ustalenia, iż zawarta w dniu 22 grudnia 1972 r. umowa zbycia nieruchomości była umową zawartą w celu realizacji przepisu art. 6 powołanej ustawy, to organ administracji orzekając w przedmiocie zwrotu własności nieruchomości winien ustalić, czy zaistniały kolejne przesłanki uzasadniające zwrot własności i czy nie zachodzą przeszkody do zwrotu przewidziane w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. Rozpatrując sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Starosta decyzją z dnia 24 czerwca 2002 r. odmówił skarżącym F. i S. S. zwrotu własności działki nr [...]. Tak jak w poprzednich decyzjach organ administracji ustalił, że nieruchomość, której dotyczy sprawa nie została zbyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Dokonując takiego ustalenia Starosta uwzględnił ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy w S., który wyrokiem z dnia 30 maja 2000 r. oddalił powództwo skarżących S. i F. S. przeciwko Gminie S. i A. S. o unieważnienie umowy sprzedaży działki nr [...] na rzecz tego ostatniego. Niezależnie od tej decyzji Starosta inną decyzją z dnia 24 czerwca 2002 r., rozpoznał wniosek skarżącej A. T. z dnia 12 i 24 listopada 2001 r., córki skarżących F. i S. S., o zwrot działki nr [...], odmawiając jej zwrotu. Uzasadniając tą decyzję Starosta wskazał, że skarżąca A. T. działkę nr [...] 27 listopada 1979 r. darowała Skarbowi Państwa, sprzedała zaś znajdujące się na tej nieruchomości nasadzenia. Wartość nieruchomości i nasadzeń, jak wynika z aktu notarialnego, została ustalona na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W tych okolicznościach organ stwierdził, że fakt, iż nieruchomość została darowana wyklucza przyjęcie, iż przejęcie własności nastąpiło w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Ponadto Starosta wskazał, iż uwzględnił, że także działka nr [...] została w dniu 31 października 1997 r. sprzedana przez Gminę S. A. S.. Skarżący F. i S. S. oraz A. T. wnieśli od obu decyzji Starosty odwołanie zawarte w tych samych pismach procesowych. W odwołaniu twierdzili, że został naruszony art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W szczególności twierdzili, że organ administracji winien był przesłuchać strony i oferowanych świadków oraz że nietrafnie powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w S., którym nie był ich zdaniem związany. Wskazali też, że organ administracji winien stwierdzić, iż nieruchomości, których dotyczy sprawa, były przedmiotem wywłaszczenia i odmówić zwrotu z powodu nabycia jej przez osobę trzecią, co otworzyłoby im, ich zdaniem, drogę do ewentualnego dochodzenia odszkodowania od Gminy S.. Rozpoznając odwołanie F. i S. S. Wojewoda decyzją z dnia 4 września 2002 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty dotyczącą działki nr [...], a decyzją z dnia 10 września 2002 r., rozpoznając odwołanie A. T., decyzję dotyczącą działki nr [...]. W uzasadnieniach obu decyzji Wojewoda zauważył, że skarżący nie wskazywali świadków, których należałoby przesłuchać. W uzasadnieniu decyzji dotyczącej działki nr [...] stwierdził też, że zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku NSA z dnia 20 marca 2001 r. skorzystał ze wszystkich możliwych dowodów, w tym wyroku Sądu Okręgowego w S., którym, jak zaznaczył, jest na mocy art. 365 k.p.c. związany. Wojewoda podniósł przy tym, że wyrok ten dotyczył istotnego dla sprawy administracyjnej zagadnienia, mianowicie charakteru umowy zbycia nieruchomości z 1972 r. Natomiast w uzasadnieniu decyzji dotyczącej działki nr [...] Wojewoda podniósł, że w tej sprawie Starosta nie powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w S.. Nadto stwierdził, że przeciwko zwrotowi tej nieruchomości przemawia to, iż nie ma żadnych dowodów, aby nieruchomość ta była przedmiotem wywłaszczenia oraz to, że została ona sprzedana A. S. Skarżący od obu decyzji Wojewody wnieśli skargę zawartą w jednym piśmie procesowym. W skardze zarzucili, że po wydaniu wyroku przez Sąd Okręgowy w S. w dniu 30 maja 2000 r. ujawnione zostały nowe dowody dotyczące działek nr [...] i [...], które wskazują, iż obie nieruchomości zostały zbyte w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że F. i S. S. skarżą jedynie decyzję Wojewody z dnia 4 września 2002 r., zaś A. T. jedynie decyzję tego organu z dnia 10 września 2002 r., gdyż tylko te poszczególne decyzje dotyczą ich konkretnych interesów prawnych. Skarżący F. i S. S. nie byli w chwili zbycia na rzecz Skarbu Państwa właścicielami działki nr [...], zaś A. T. nie była w chwili zbycia na rzecz Skarbu Państwa właścicielką działki nr [...]. Rozpoznając skargę A. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna z powodów, które sąd administracyjny może wziąć pod uwagę z urzędu. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit b tej ustawy sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jedną z podstaw wznowienia postępowania jest sytuacja, w której strona postępowania administracyjnego bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Stroną postępowania był bowiem A. S. i nie brał on bez własnej winy udziału w postępowaniu administracyjnym. To, że A. S. jest stroną postępowania o zwrot działki nr [...] jest oczywiste. Skoro jest on, jak ustalono w postępowaniu administracyjnym, właścicielem tej nieruchomości, to postępowanie o jej zwrot dotyczy jego interesu prawnego, mianowicie prawa własności nieruchomości. Dość powiedzieć, że na skutek pozytywnej decyzji o zwrocie nieruchomości utraci on prawo własności. Nie ulega zatem wątpliwości, że w myśl art. 28 k.p.a., który stanowi m.in., że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie, A. S. jest stroną postępowania administracyjnego o zwrot działki nr [...]. Natomiast fakt, iż A. S. nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym bez własnej winy wynika wystarczająco jasno z tego, że ani nie zawiadomiono go o wszczęciu postępowania, ani nie doręczano mu żadnych innych pism w postępowaniu, w tym decyzji administracyjnych, mimo iż ustalono, że jest on właścicielem nieruchomości, której dotyczy żądanie zwrotu. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji zapewnią czynny udział w postępowaniu administracyjnym właścicielowi działki nr [...]. W związku z tym, że podstawą uwzględnienia skargi jest fakt, iż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, Sąd nie ocenia zarzutów skargi. Ocena ta może być dokonana dopiero po zapewnieniu udziału w postępowaniu administracyjnym i sądowym właścicielowi nieruchomości, której własność jest stawką w niniejszej sprawie, oraz dania mu możliwości przedstawienia swoich racji. Formułowanie w obecnym stanie sprawy wiążącej oceny prawnej, nie można wykluczyć, że na niekorzyść właściciela nieruchomości, sprawiłoby, że jego udział w postępowaniu administracyjnym i później sądowym byłby pozorny. W obecnym stanie sprawy można jedynie wskazać, poza tym, że właściciel nieruchomości winien brać udział w sprawie o jej zwrot, iż organy administracji winny uwzględnić również okoliczności wskazane przez skarżących w skardze. Należy też wskazać, że organy administracji w niniejszej sprawie nie są związane oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 20 marca 2001 r., gdyż wyrok ten dotyczył sprawy, w której chodziło o zwrotu działki nr [...] a nie nr [...]. Żądanie zwrotu tej ostatniej nieruchomości pochodzi z listopada 2001 r., a więc z czasu po wyroku NSA. W związku z tym również Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie jest związany oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 20 marca 2001 r. W związku z tym należy wskazać, że organy administracji przede wszystkim powinny rozważyć przeszkodę zwrotu nieruchomości wynikającą z art. 229 tej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 261 z 2004 r., poz. 2603 ze zm.). Gdyby bowiem okazało się, że zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie, to nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia czy własność nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W ocenie Sądu, jeżeli nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa, to zawsze należy rozpoznać żądanie jej zwrotu przez poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców co do istoty, zaś w razie ustalenia, iż nie jest to nieruchomość wywłaszczona albo, co jest równoznaczne, nabyta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., odmówić zwrotu a nie umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Podobnie należy uczynić, gdy zostanie ustalone, że w stosunku do nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego zachodzą okoliczności wskazane w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec uwzględnienia skargi i zawartego w skardze wniosku Sąd na mocy art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.