II SA/Gd 262/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk, Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń, po rozpoznaniu w dniu 08 marca 2006 na rozprawie sprawy ze skargi E. D.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 02 marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego Oddala skargę Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 30 października 2003 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 1 ust. 3, art. 43 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. Nr 13 z 1993 r., poz. 60 ze zm. ) odmówił E. D. – S. udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż E. D. – S. w dniu 9 października 2003 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku celowego na zakup żywności, leków, odzieży i środków czystości. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskująca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od 1999 roku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Od marca 1999 r. korzystała z pomocy Ośrodka. W tym czasie istniały uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej zainteresowanej. W związku z faktem nieujawnienia przez zainteresowaną sprzedaży domu na kwotę 40.000 zł w 2000 roku tj. w okresie korzystania z pomocy społecznej Kierownik Ośrodka wydał w maju br. decyzję uchylającą przyznane zasiłki celowe z okresu od X 2000 r. do XII 2002 r. i zasądził z tego tytułu do zwrotu kwotę 2.400 zł. E. D. – S. obecnie także oświadcza, że nie osiąga żadnych dochodów. Również w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym nie ujawnia posiadania żadnych zasobów pieniężnych. Pomimo tego ma opłacone na bieżąco rachunki za gaz i energię ( które są regulowane z banku PKO ) oraz należności za czynsz – tj. różnicę między wysokością czynszu ( 258 zł ) a otrzymywanym dodatkiem mieszkaniowym w wysokości 159,08 zł. W/w twierdzi, że opłaty te regulują jej znajomi, którzy także zakupują jej żywność i realizują recepty, jednak odmawia podania ich danych. Stosownie do art. 1 ust. 3 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Natomiast art. 43 ust. 4 ustawy stanowi, iż w razie wystąpienia rażących dysproporcji między wysokością dochodu udokumentowaną przez osobę ubiegającą się o pomoc a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego, organ może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W związku z brakiem współpracy oraz występującą dysproporcją między udokumentowanymi dochodami wnioskującej a jej rzeczywistą sytuacją materialną (deklarowany brak dochodu przy regulowanych systematycznie opłatach mieszkaniowych ) odmówiono pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji E. D. – S. wskazała, iż prawidłowość decyzji na którą powołał się organ w uzasadnieniu jest przedmiotem badania przez sąd administracyjny. Odwołująca zakwestionowała twierdzenie organu dotyczące rażącej dysproporcji między uzyskiwanym dochodem a jej sytuacją materialną z tego względu, iż jak oświadczyła, żadnego dochodu nie posiada. Wskazała, iż na bieżąco opłaca czynsz z tego względu, iż otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Należności te oraz inne wydatki ( opłaty z tytułu gazu i energii ) opłaca korzystając z pomocy innych osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 marca 2004 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż odwołująca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w postaci dodatku mieszkaniowego w wysokości 159,08 zł oraz że jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Tym samym spełnia kryteria otrzymania pomocy wskazane w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 43 ust. 4 i 5 tej ustawy decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia muszą być poprzedzone wywiadem rodzinnym, który pozwoli stwierdzić w jakiej sytuacji osobistej i majątkowej znajduje się osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej. A zatem, aby ustalić faktyczną sytuację życiową strona obowiązana jest udzielić niezbędnych informacji. Materiał dowodowy sprawy jednoznacznie wskazuje, iż odwołująca się nie ujawnia wszystkich źródeł dochodu, bowiem regularne opłacanie czynszu oraz pozostałych świadczeń z konta bankowego ( zlecenie stałe ) świadczy bądź o posiadanym kapitale bądź o stałych wpływach na konto. Wobec tego, iż wnioskodawczyni nie ujawnia kwot otrzymywanych od znajomych tym samym utrudnia ustalenie swojej sytuacji dochodowej i majątkowej. Ponadto organ wskazał, iż sprawy nie można załatwić w sposób przewidziany w art. 39 ustawy ponieważ jak wynika z protokołu przesłuchania wnioskodawczyni z 9 października 2003 r. wnioskodawczyni twierdzi, iż jej mąż jest w trudnej sytuacji i nie zna miejsca jego pobytu. Nie można też przeprowadzić wywiadu z matką wnioskodawczyni, gdyż zgodnie z jej oświadczeniem, przebywa ona często poza miejscem zamieszkania ( u rodziny i przyjaciół ). Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji odmawiając pomocy nie naruszył prawa. Przedstawiony materiał dowodowy wskazuje, iż odwołująca dysponuje dochodami, których nie ujawnia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. D. – S. wniosła o uchylenie wydanych decyzji. W jej uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż udzieliła pracownikom socjalnym wszystkich niezbędnych informacji wystarczających do udzielenia zasiłku. Oświadczyła, iż utrzymuje się wyłącznie z dodatku mieszkaniowego i nie ma żadnych innych stałych dochodów. Bieżące rachunki za mieszkanie, prąd i gaz pomagają jej płacić znajomi. Mąż jest również osobą bezrobotną i nie utrzymuje z nim kontaktów. Twierdzenie organu, iż nie ujawnia dochodu i kwot darowizn otrzymywanych od znajomych bowiem regularnie opłaca świadczenia, skarżąca uznała za pomówienie. W treści skargi wskazała również, iż przedstawiła pracownikowi socjalnemu rachunki za mieszkanie, gaz i energię elektryczną oraz oświadczyła mu, iż pomagają je opłacać znajomi. W takiej sytuacji nie trudno więc ustalić jakie kwoty otrzymuje miesięcznie od znajomych. Osoby które udzielają jej pomocy nie życzą sobie żadnych kontaktów z MOPS, co jest ich prawem. Gdyby organ udzielił jej pomocy finansowej to nie byłaby zmuszona korzystać z pomocy znajomych. Skarżąca wskazała, iż nie ma nic dziwnego w tym że opłaca rachunki z konta bankowego. W takim przypadku nie ponosi bowiem wysokich opłat związanych z przelewami należności. W ocenie skarżącej pracownicy socjalni nie rozumieją jej trudnej sytuacji materialnej i są wobec niej bardzo podejrzliwi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wbrew podnoszonym w niej zarzutom zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w dacie wydania decyzji obowiązywała ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm. zwana dalej ustawą o pomocy społecznej ). Stąd ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji musi być dokonana w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Zgodnie z art. 43 ust. 4 ustawy w razie wystąpienia rażących dysproporcji między wysokością dochodu udokumentowaną przez rodzinę ubiegającą się o pomoc a rzeczywistą sytuacją majątkową stwierdzoną przez pracownika socjalnego, kierownik ośrodka pomocy społecznej może odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Przepis art. 43 ust. 5 stanowi ponadto, iż pracownik socjalny przeprowadzający wywiad rodzinny (środowiskowy ) może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego ( art. 7 i 77 ) organy administracji publicznej mają obowiązek dokładnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. W przypadku gdy celem postępowania jest przyznanie pomocy społecznej ze środków publicznych organ obowiązany jest dokładnie ustalić sytuację rodzinną i majątkową osoby ubiegającej się o pomoc. Tym celom służy zarówno przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, jak również przesłuchanie strony. Wykonywanie przez pracowników socjalnych swoich obowiązków w ramach których żądano od skarżącej wskazania wysokości otrzymywanych darowizn i danych osób wspomagających ją finansowo nie może być uznane za podejrzliwość. W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom skarżącej udzielone przez nią organowi informacje na temat jej sytuacji materialnej nie były wystarczające do przyznania zasiłku. Skoro skarżąca, jak twierdzi, nie osiąga w zasadzie żadnego dochodu, nie ma oszczędności ani większego majątku, a w zasadzie na bieżąco reguluje płatności w wysokości kilkuset złotych miesięcznie, to oczywistym jest, iż taka okoliczność nie tylko świadczy o dysproporcji między rzeczywistą sytuacją a wykazywaną ale również wzbudza wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń w przedmiocie trudnej sytuacji materialnej. Z akt sprawy wynika ponadto, iż w przypadku skarżącej taka sytuacja trwa od wielu lat. W tych okolicznościach wyjaśnienia skarżącej, iż utrzymuje się z pomocy znajomych nie są ani wystarczające do przyznania zasiłku ani wiarygodne. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż doraźna pomoc znajomych w przezwyciężeniu trudności finansowych nie polega na stałym i faktycznym wieloletnim utrzymywaniu innych osób. Organ miał więc nie tylko uprawnienie ale i obowiązek ustalenia osób, które od kilku lat faktycznie utrzymują skarżącą. Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżąca w trakcie przesłuchania oświadczyła pracownikowi socjalnemu, iż na bieżąco opłaca miesięczne świadczenia, zaś wszystkie wydatki związane z rachunkami, receptami, zakupem żywności pokrywają jej znajomi. Wyraźnie skarżąca odmówiła ujawnienia ich danych ( protokół przesłuchania w aktach administracyjnych ). Z powyższego jednoznacznie wynika, iż skarżąca pozostaje faktycznie na utrzymaniu innych osób, których danych nie chce wskazać pracownikowi socjalnemu. Oficjalnie wykazywany przed organem dochód w wysokości dodatku mieszkaniowego w kwocie 159,80 zł i brak zatrudnienia nie jest wystarczający do przyznania pomocy. Zasadne jest więc twierdzenie organów, iż skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł swojego dochodu. Osoba ubiegająca się o przyznanie pomocy społecznej jest zobowiązana wyczerpująco i rzetelnie przedstawić informacje dotyczące jej sytuacji życiowej i materialnej. Natomiast organ prowadzący postępowanie jest nie tylko uprawniony ale i zobowiązany do ich zweryfikowania. Odmowa udzielenia tych informacji podważa wiarygodność twierdzeń skarżącej dotyczących jej trudnej sytuacji materialnej. W tym przypadku organ oceniając wyjaśnienia skarżącej nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 kpa. Zdaniem Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy organ miał pełne podstawy do odmowy przyznania zasiłku. Okoliczność, iż skarżąca od wielu lat wydatkuje miesięcznie kwoty kilkakrotnie przekraczające jej udokumentowany dochód wskazuje na istnienie dysproporcji o której mowa w art. 43 ust. 4 ustawy. Ponadto odmowa wskazania osób, które faktycznie utrzymują skarżącą jest równoznaczna z odmową złożenia pracownikowi socjalnemu pełnej informacji o dochodach i stanie majątkowym. Okoliczność ta zgodnie z art. 43 ust. 5 ustawy również stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania pomocy. W konkluzji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w związku z tym nie może być kwalifikowana jako niesłuszna i niesprawiedliwa. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) oddalił skargę.