II SA/Gd 2659/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant: Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 sierpnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 29 stycznia 2001 r., nr [...]. Decyzją z dnia 29 stycznia 2001 r., nr [...], znak: [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2, art. 43 i art. 46 ust. 5a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), przyznał L. J. zasiłek celowy na częściowy zakup leków w miesiącu styczniu 2001 r. w wysokości 20 zł oraz na zakup żywności w miesiącach lutym i marcu 2001 r. w wysokości po 20 zł. W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja materialna ubiegającego się o pomoc (dochód rodziny wynosił 875, 45 zł i nie wystarczał na zaspokojenie niezbędnych potrzeb), jak również brak możliwości zatrudnienia uzasadniały udzielenie tego rodzaju pomocy. Wysokość świadczenia odpowiada zaś aktualnym możliwościom finansowym ośrodka. L. J. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionował wysokość przyznanej pomocy. Podniósł, że organ niewłaściwie określił wysokość dochodu rodziny, gdyż przy ustalaniu jego kwoty nie uwzględniono wydatkowanych przez stronę w miesiącu styczniu 2001 r. kwot na zakup leków, utrzymanie domu oraz spłatę zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego. Podkreślił także, że ze względu na chorobę nie ma możliwości zatrudnienia i przekwalifikowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 sierpnia 2001 r., nr 589/01 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ odwoławczy, tak jak i organ pierwszej instancji, przyjął, iż odwołujący się znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i spełnia określone przepisami ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe (art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) do przyznania wnioskowanej pomocy (zasiłku celowego). Jednocześnie wyjaśniono stronie, że na wysokość dochodu rodziny nie mają wpływu wydatki związane z kosztami jej utrzymania. W sprawie została ona ustalona w sposób prawidłowy, zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do wysokości przyznanego odwołującemu się świadczenia powołano się na art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, iż przyznanie zasiłku celowego, jego forma i wysokość uzależnione są od uznania organu orzekającego, na podstawie dokonanej przez niego oceny sytuacji materialnej i osobistej strony oraz z uwzględnieniem możliwości finansowych gminy i rozmiarów przyznanych już świadczeń. Kolegium uznało, że wysokość przyznanej stronie pomocy odpowiada realnym możliwościom ośrodka pomocy społecznej, który dysponuje bardzo ograniczonymi finansami. Ośrodki pomocy społecznej na terenie województwa pomorskiego znajdują się bowiem w trudnej sytuacji finansowej. W tym stanie sprawy organ stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł L. J., powielając argumentację z odwołania. Podkreślił przy tym, że wysokość przyznanego zasiłku celowego została określona bez uwzględnienia potrzeb rodziny skarżącego, z naruszeniem art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1-3, art. 3 i art. 4 oraz art. 11 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kolegium, powołując się na obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), wskazało, że zasiłek celowy przyznawany jest w drodze uznania administracyjnego, po rozważeniu sytuacji materialnej i osobistej strony oraz uwzględnieniu możliwości finansowych gminy. Przepis art. 2 ust. 4 powołanej ustawy stanowił, iż potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasadne jest stanowisko organu, że wydawane w tym zakresie przez organy pomocy społecznej decyzje mają charakter uznaniowy. Jednakże – co należy szczególnie podkreślić - uznanie organów administracji publicznej nie polega na autokratycznym rozstrzyganiu spraw, lecz na ich rozstrzyganiu po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Jest to szczególnie ważne w sprawach pomocy społecznej, gdzie stroną jest obywatel znajdujący się w niedostatku, w potrzebie, często niepotrafiący radzić sobie z trudnościami dniami codziennego, bądź trapiony chorobą. W takiej zaś sytuacji organ odwoławczy, który ma obowiązek ponownego rozpoznania sprawy, nie może ograniczyć się do zdawkowych uwag. Normą w tego rodzaju sprawach powinno być zatem działanie polegające na ustaleniu okoliczności faktycznych i ich ocenie tak w kontekście uzasadnionych potrzeb i rodzin, jak i posiadanych przez organy pomocy społecznej środków finansowych. Rozważenie tych potrzeb i wskazanie na niemożność ich uwzględnienia w oczekiwanym przez osoby potrzebujące zakresie nie może polegać na zacytowaniu przepisów prawa, przywołaniu kilku nic nieznaczących ogólników, a także powołaniu okoliczności, które nie znajdują odzwierciedlania w materiale dowodowym, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Uzasadnienie musi odnosić się do sytuacji osoby potrzebującej, ale także rzetelnie i szczegółowo wyjaśnić, dlaczego potrzeby te mogą być zaspokojone tylko w części, wskazując na rozliczenie posiadanych środków pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja nie spełnia tych wymogów. Nie ma wątpliwości, że przyznane skarżącemu środki z pomocy społecznej są niezwykle skromne i niewystarczające nawet na pokrycie części kosztów koniecznego wyżywienia. Jednakże organy administracji nie wykazały, że przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w kwocie wyższej przekraczałoby możliwości pomocy społecznej, wyznaczone wielkością posiadanych przez MOPS środków finansowych. Jak już wskazano powyżej, organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji ograniczył się do stwierdzenia, że wysokość udzielonej pomocy odpowiada aktualnym możliwościom ośrodka. Natomiast kolegium stanowisko takie przyjęło wyłącznie na podstawie posiadanej przez siebie ogólnej wiedzy o trudnej sytuacji finansowej ośrodków pomocy społecznej na terenie województwa pomorskiego. Jednakże takie stanowisko organów nie zostało w żaden sposób udokumentowane. Ocena możliwości finansowych ośrodka winna bowiem zostać dokonana w oparciu o dokumenty finansowe, w tym np. rozliczenie MOPS dotyczące środków finansowych na realizację zasiłków celowych, czy też budżet, jakim dysponował ośrodek w tym okresie na wypłatę tego rodzaju świadczeń, w zestawieniu z ilością osób taką pomocą objętych. Każda ze stron postępowania administracyjnego ma prawo do rzetelnego rozpatrzenia jego sprawy (art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a.) i dania temu wyrazu w uzasadnieniu, zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Nadmienić przy tym należy, że przytoczenie wprost przepisów prawa i w ten sposób wyjaśnienie stronie podstawy prawnej podjętej decyzji w żaden sposób nie zwalnia organu z obowiązku sporządzenia uzasadnienia faktycznego, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł. Przeprowadzone przez organy postępowanie narusza w/w przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił decyzję organów obydwu instancji.