II SA/Gd 2695/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.), Sędziowie NSA Krzysztof Ziółkowski, NSA Jan Jędrkowiak, Protokolant Agnieszka Dobroń, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 września 2000 r. nr [...] oraz zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego L. T. 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów. Decyzją z dnia 7 września 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił L. T. dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, przyznanych wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej. Organ administracji ustalił, że L. T., na podstawie zaświadczenia dawnego ZBOWiDu z dnia 6 października 1983r. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tego tytułu, iż w okresie od 12 czerwca 1945r. do 31 grudnia 1947r. brał udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Podstawą przyznania tych uprawnień było zaświadczenie wydane przez Kierownika Archiwum Wojsk Ochrony Pogranicza potwierdzające, że L. T., pełnił służbę w Wojskach Ochrony Pogranicza, w podanym wyżej okresie i brał udział w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej. Organ administracji wskazał, że art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zobowiązuje do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że nie brał bezpośredniego udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej, brał natomiast czynny udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią w okresie od lipca 1947r. do czerwca 1949r. Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych, w dniu 12 lipca 2001r. utrzymał w mocy własną decyzję o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich, podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji wskazano dodatkowo, że z pisma wyjaśniającego ASG z dnia 29 czerwca 2001r. nie wynika, aby skarżący brał udział w walkach z UPA w trakcie pełnienia służby w WOP. Organ ponownie wskazał, że art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy zobowiązuje do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Stosownie do tego przepisu uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. L. T. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji wywodził, że brał udział w walkach z UPA podczas służby w WOP, jednakże po okresie ponad 50 lat od zakończenia tych działań trudno mu znaleźć świadka na potwierdzenie tych okoliczności. Odpowiadając na skargę wniesiono o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną w części dotyczącej zarzutów niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było zagadnienie dotyczące pozbawienia skarżącego dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, które przyznane zostały mu bezspornie wyłącznie z tego tytułu, że jako żołnierz WOP brał udział w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej. W toku postępowania administracyjnego, a w szczególności w odwołaniu, L. T.zarzucił, że uprawnienia kombatanckie przysługują mu z innych tytułów – walki z UPA. Okoliczność ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem wskazanie, przez skarżącego, że przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z innego tytułu przewidzianego w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) nie dawałoby podstaw do pozbawienia go dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich (art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy). Za działalność kombatancką uznaje się bowiem uczestniczenie w walkach z jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowało się, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. (por. uchwała NSA z dnia 4 marca 2002r., sygn. akt OPS 13/01, ONSA 2002/4/132). W świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie tej okoliczności, czy skarżący faktycznie brał udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, tj. czy przysługiwałyby mu uprawnienia kombatanckie z tytułu wymienionego w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego. Wynika z niej obowiązek organu administracji publicznej "wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego" (por. B. Adamiak, J. Borkowski – Komentarz do kodeksu postępowania Administracyjnego, CH Beck, W-wa 2000, str. 56) Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. (por. wyrok NSA z 21.12. 2000, sygn. akt V SA 1816/00, LEX nr 77645). Strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dodatkowych dowodów. W postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje jednak formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 k.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 2911.2000.sygn. akt V SA 948/00, LEX nr 50114). Dokumenty i oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są oczywiście sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. Pismo ASG wskazuje jedynie, iż nie znaleziono dokumentów potwierdzających udział skarżącego w walkach z UPA. Nie oznacza to jednak, iż nie brał on w takich walkach udziału. Biorąc pod uwagę miejsce i czas pełnienia służby wojskowej przez skarżącego nie można wykluczyć jego udziału w walkach z UPA. W dalszym postępowaniu w tej sprawie obowiązkiem organu, wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. będzie ustalenie czy skarżący faktycznie brał udział w walkach z UPA. W tym celu organ powinien w szczególności przeprowadzić dowód z przesłuchania L. T., jak również zwrócić się do innych instytucji właściwych, w celu uzyskania dodatkowych informacji na temat udziału jednostki skarżącego w walkach z UPA. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) . Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.