II SA/Gd 277/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak,, Asesor WSA Krzysztof Retyk, Protokolant Ilona Panic, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania skarżącej T. S. zasiłku okresowego. Uzasadniając swoją decyzję organ administracji stwierdził, że skarżąca spełnia przesłanki do otrzymania tej pomocy, jednakże z uwagi na brak środków finansowych przyznanie jej nie jest możliwe. Jednocześnie wskazano, że ze względu na trudną sytuację materialną skarżącej przyznano jej pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa, które jej zdaniem gwarantuje jej otrzymanie zasiłku okresowego związanego z bezrobociem. Twierdziła też, że zasiłek celowy nie może zastąpić należnego jej zasiłku okresowego. Ponadto zarzuciła, że w decyzji nie wyjaśniono przyczyny braku środków i osób za to odpowiedzialnych. Rozpoznając odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2001 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy przyznał, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej pomocy społecznej ze względu na niski dochód i bezrobocie. Jednakże stwierdził, że zasiłek okresowy jest świadczeniem uznaniowym, przyznawanym stosownie do możliwości finansowych pomocy społecznej i wskazał, iż organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w chwili wydania decyzji środków takich nie było. Ponadto podniósł, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. skarżąca otrzymała zasiłek celowy w wysokości [...] zł oraz że jest objęta systematyczną pomocą, gdyż w 2001 r. otrzymała w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł i w marcu [...] zł. W tej sytuacji uznał, że nieprzyznanie skarżącej zasiłku okresowego nie jest wyrazem złej woli organu pierwszej instancji, lecz istnieniem obiektywnych okoliczności, na które organ ten nie ma wpływu. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Konstytucji przez przyjęcie, że zasiłek okresowy jest świadczeniem uznaniowym i powodem jego nieprzyznania może być brak środków. Twierdziła też, że winno być określone "minimum biologiczne", gwarantujące przyznanie pomocy. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie do art. 2 ust. 4, obowiązującej w chwili orzekania przez organ administracyjny, ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 z 1998 r., poz. 414 ze zm.) potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z przepisu tego wynika, iż organ administracyjny właściwy do przyznania pomocy społecznej, może odmówić pomocy z uwagi na brak możliwości. Zatem, organy administracji mogły odmówić przyznania świadczenia z powodu braku środków finansowych. Podejmując zaskarżoną decyzję nie naruszono też Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać należy, iż Trybunał Konstytucyjny rozpoznając skargę konstytucyjną, dotyczącą art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a więc przepisu stanowiącego podstawę przyznania zasiłku okresowego, uznał, iż przepis ten jest zgodny z art. 67 ust. 2 Konstytucji (wyrok z dnia 20 listopada 2001 r. w sprawie SK 15/01 opublikowany w OTK nr 8 z 2001 r., poz. 252). W uzasadnieniu Trybunał stwierdził, iż "pomoc społeczna jest ostatnim ogniwem w systemie zabezpieczenia społecznego i ma charakter uzupełniający". Wielokrotnie też wskazał na zależność form pomocy społecznej od możliwości finansowych państwa, wskazując, iż "w obecnym stanie rzeczy finanse państwa nie udźwignęłyby (...) ciężaru" wynikającego z przyjęcia roszczeniowego charakteru prawa do pomocy społecznej. Trybunał zauważył przy tym, iż na gruncie ustawy o pomocy społecznej wyróżnić można świadczenia, które muszą być udzielone, które powinny być udzielone oraz takie, które mogą zostać udzielone. W związku z tym ostatnim stwierdzeniem Trybunału Konstytucyjnego wskazać należy, że zasiłek okresowy nie był jedyną formą pomocy, której skarżąca mogła się domagać od gminy. Zgodnie bowiem z art. 13 ustawy o pomocy społecznej gmina udzielała schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobie tego pozbawionej. Udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego w noclegowniach, domach dla bezdomnych i innych miejscach (art. 14), przyznanie niezbędnego ubrania następuje przez dostarczenie osobie potrzebującej bielizny, odzieży i obuwia odpowiednich do jej indywidualnych właściwości oraz pory roku (art. 15), a pomoc w udzieleniu posiłku przybiera postać jednego gorącego posiłku dziennie (art. 16). Jak widać pomoc wymieniona w art. 13 ustawy o pomocy społecznej ma charakter świadczeń rzeczowych i zaspokaja podstawowe potrzeby bytowe człowieka. Ważną cechą tych świadczeń jest ich obowiązkowy charakter – przepis art. 13 ustawy o pomocy społecznej stanowił, iż gmina powinna udzielić wymienionych w nim świadczeń. Natomiast przyznanie zasiłku okresowego jest świadczeniem fakultatywnym. W stosownym przepisie ustawy o pomocy społecznej (art. 31 ust. 1) mówiło się bowiem, iż zasiłek okresowy może być przyznany. Zatem, jeżeli skarżąca nie miała zaspokojonych podstawowych potrzeb bytowych takich jak odpowiednie do pory roku i jego indywidualnych właściwości ubranie oraz jeden gorący posiłek dziennie, to winna była o tego rodzaju pomoc zwrócić się do gminy, która nie mogła odmówić pomocy poprzez przyznanie odpowiednich świadczeń rzeczowych. Skarżąca w skardze nie pisze aby o taką pomoc się zwracała, jednakże z akt administracyjnych wynika, że w okresie, w którym odmówiono jej przyznania zasiłku okresowego otrzymała inną pomoc, w szczególności zasiłki celowe. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga skarżącej nie jest zasadna i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił ją. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.