II SA/Gd 28/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lipca 1996 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej B. R. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lipca 1996r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania M. R. uprawnień kombatanckich z uwagi na niespełnienie warunków, o których mowa w art. 21 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że M. R. ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Polskich Siłach Zbrojnych pod dowództwem brytyjskim. Na tę okoliczność przedłożył zaświadczenia Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii oraz Wojskowej Komendy Uzupełnień. Organ stwierdził, że z dokumentów wynika, że przed wstąpieniem do Polskich Sił Zbrojnych pod dowództwem brytyjskim wnioskodawca pełnił przymusowo służbę wojskową w armii niemieckiej. Organ wskazał na art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie. Z art. 21 ust. 2 pkt 2 wynika natomiast, że uprawnienia nie przysługują osobie, która przymusowo pełniła służbę w armii niemieckiej, jeżeli potem do końca wojny nie brała udziału w walce o niepodległość Polski. Z zaświadczenia Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii wynika, że wnioskodawca nie brał udziału w walce o niepodległość Polski przed zakończeniem II wojny światowej. M. R. nie spełnia zatem wymogów określonych przepisami przedmiotowej ustawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku M. R. zarzucając, że sprawa nie została dokładnie rozpatrzona. Organ nie uwzględnił bowiem, że z zaświadczenia Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii wynika, że skarżący pełnił służbę w Wojsku Polskim na Zachodzie podczas działań wojennych w II wojnie światowej, z bronią w ręku przeciwko armii niemieckiej w walce o niepodległość Polski od dnia 14 lutego 1945r. do końca wojny i później, tj. do przełomu października i listopada 1945r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wskazując, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący pełnił służbę w 16 Brygadzie Pancernej I Korpusu Polskiego w Wielkiej Brytanii, jednakże w zaświadczeniu brak jest rubryki rejestrującej udział skarżącego w walce przed zakończeniem II wojny światowej. Postanowieniem z dnia 14 października 1997r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na śmierć skarżącego M. R. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podjął zawieszone postępowanie z udziałem B. R., wdowy po skarżącym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega rozpoznaniu pomimo ujawnionego faktu śmierci M. R. w toku postępowania sądowoadministracyjnego, jako że nie stało się ono bezprzedmiotowe. Uwzględniając treść art. 25 ustawy z dnia 24.01.1991r. kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień, a także treść art. 20 ust. 3 ustawy w brzmieniu poprzednio i aktualnie obowiązującym, należy uznać, że w sytuacji śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek ( wdowa , wdowiec ), któremu przysługuje uprawnienie (uprawnienie pochodne) do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku (§ 2 oraz § 10 pkt 2 lit. b rozporządzenia). W przypadku, kiedy śmierć osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie z tytułu własnej działalności nastąpiła po zaskarżeniu do sądu decyzji odmownej, przymiot strony w postępowaniu sądowym, a tym samym i prawo do popierania skargi przechodzi na pozostałego przy życiu małżonka skarżącego. Interes prawny wdowy /wdowca/ po takiej osobie, w kasacji decyzji polega bowiem na otworzeniu drogi do nowego postępowania o uprawnienia pochodne, którego wszczęcie będzie zwykłą konsekwencją wyroku sądowego uwzględniającego skargę (tak Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w wyroku z dnia 1 grudnia 1995r. SA/Gd 2197/94, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stroną skarżącą w niniejszej sprawie stała się zatem B. R., jako żona składającego skargę, która to w piśmie z dnia 31 grudnia 2009r. oświadczyła, że jest zainteresowana rozpoznaniem skargi złożonej przez jej męża. W niniejszej sprawie została wniesiona skarga na jednokrotne rozstrzygnięcie sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W aktualnym stanie prawnym przysługuje skarga na decyzję tego organu wydaną po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd miał jednakże na uwadze, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 3 lipca 1996r. Do chwili podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały w składzie siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 1996r. (OPS 4/96, ONSA 1997, nr 2, poz. 44) w orzecznictwie w orzecznictwie sądowym i w doktrynie nie było wątpliwości, że decyzja wydana w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji państwowej mogła być zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż art. 127 par. 3 Kpa nie przewidywał odwołania od takiej decyzji z powodu braku organu wyższego stopnia, który byłby właściwy do rozpatrzenia odwołania. Wobec tego bezprzedmiotowy był warunek "wyczerpania toku instancji", o jakim stanowił art. 198 Kpa. Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego w nich materiału i przebiegu postępowania skargę należy uznać za zasadną. W rozpoznawanej sprawie orzekający organ administracji stwierdził, że M. R. po przymusowym pełnieniu służby w armii niemieckiej, służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, nie biorąc udziału w walkach o niepodległość Polski, jako że nie brał czynnego udziału w walce frontowej o niepodległość Polski. W związku z tym organ uznał, że w świetle ustawy skarżącemu nie przysługują uprawnienia kombatanckie. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych polegającym na jego błędnej wykładni. Ze stanowiskiem organu w tej kwestii nie można się zgodzić, gdyż w orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest zgoła inny pogląd. I tak Sąd Najwyższy w wyroku z 21 marca 1996r. sygn. akt III ARN 76/95 (OSNP 1996/20/296 Baza LEX nr 24994) rozpatrując rewizję nadzwyczajną Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie od wyroku NSA OZ w Katowicach stwierdził, że dla zachowania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm.) decydujący jest fakt ochotniczego zgłoszenia się i przynależność do wskazanych w tej ustawie polskich formacji wojskowych. Nadto wskazał, że rygorystyczna wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz realizowana w praktyce Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wynika wprost ze sformułowań ustawowych. Ponadto abstrahuje w sposób zasadniczy od okoliczności, iż w zależności od potrzeb, uwarunkowań wojennych i decyzji dowództwa poszczególne formacje i oddziały wojskowe brały bezpośredni udział w starciach wojskowych z nieprzyjacielem; nie zależało to jednak od woli czy wyboru indywidualnych żołnierzy czy też nawet ich ogółu. Również w wyroku z 14 maja 1996r. sygn. akt III ARN 1/96 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Sąd Najwyższy stwierdził, że osobie, która zdezerterowała z pełnionej przymusowo służby w armii niemieckiej, a następnie wstąpiła ochotniczo do polskiej formacji wojskowej przy armiach sojuszniczych i pełniła tę służbę do końca wojny, przysługują uprawnienia kombatanckie chociażby nie uczestniczyła bezpośrednio w akcji zbrojnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w całości przytoczone powyżej poglądy Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu tylko taka wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest zgodna z celem tejże ustawy. Dlatego też uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania przyjmując stosownie do treści art. 205 § 1 tej ustawy, że na koszty te składa się uiszczony wpis sądowy. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ, który przy podejmowaniu rozstrzygnięcia winien uwzględnić powyższe uwagi, a mianowicie przedstawioną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych, jak również okoliczność, że konsekwencją niniejszego wyroku będzie wszczęcie postępowania o uprawnienia pochodne wdowy po kombatancie.