II SA/Gd 28/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 października 2016 r., Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania W. M. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W. M. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi on trzyosobowe gospodarstwo domowe, mając na utrzymaniu dwójkę dzieci. Rodzina utrzymuje się z dochodów wnioskodawczyni z działalności gospodarczej w wysokości – wedle oświadczenia – 1800 zł: Z wniosku wynika nadto, że posiada ona majątek w postaci: domu o powierzchni 100 m2 o wartości 250 000 zł, domu o powierzchni około 250 m2 o wartości 400 000 zł, trzech nieruchomości gruntowych o powierzchni 1,25 ha, 123 m2 i 1,2 ha o łącznej wartości 120 000 zł, trzech sklepów o powierzchni 50 m2, 60 m2 i 45 m2 o wartości łącznej 430 000 zł, a także oszczędności w kwocie 18 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 350 zł (media i koszty leczenia). Jednocześnie wnioskodawczyni oświadczyła, że w jej ocenie wniosek zasługuje na uwzględnienie, gdyż obecnie jest ona po rozwodzie, ma na wyłącznym utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci i nie posiada środków na pokrycie wpisu sądowego od niniejszej skargi. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swojej rodziny. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, z uwzględnieniem uzyskiwanych co miesiąc dochodów, posiadanego majątku i w relacji do zobowiązań, wynikających z prowadzeniem danego postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano powyżej, wnioskodawczyni uzyskuje stałe miesięczne dochody, które – w skali miesiąca - kształtują się na poziomie około 1800 zł. Wyszczególnione w treści formularza wydatki rodziny z kolei są na poziomie około 350 zł. Co więcej, równie istotnym elementem oceny sytuacji wnioskodawczyni z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, jak wskazano powyżej, jest jej majątek w postaci dwóch domów, trzech nieruchomości gruntowych oraz trzech sklepów. Wnioskodawczyni posiada również oszczędności w kwocie 18 000 zł. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje zaś, że może ona uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych oszczędności, ewentualnie - majątku, który – według jej oświadczenia –stanowi kilka nieruchomości gruntowych i budynkowych. Składnik te można spieniężyć lub też uczynić zabezpieczeniem pożyczki. W takiej zaś sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącej, zwalniając ją z kosztów sądowych niniejszego postępowania, tym bardziej w sytuacji, gdy znajdują one pokrycie w dochodach i oszczędnościach skarżącej. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.