II SA/Gd 285/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Prokuratora na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję. Skarga Prokuratora na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 sierpnia 2008 r., którą odmówiono uchylenia decyzji tego organu z dnia 29 października 2003 r. o odmowie przyznania R. M. przyznania uprawnień kombatanckich została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Z akt sprawy wynika, że R. M. od 2000 roku ubiega się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich twierdząc, iż w latach 1946 – 1948 jako dziecko został przymusowo rozdzielony z rodzicami i wywieziony z G. Ostateczną decyzją z dnia 29 października 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując art. 4 ust. 2, art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b oraz 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm. ) zwanej dalej ustawą o kombatantach odmówił przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyjaśnił, że stosownie do powołanego art. 4 ust. 2 w/w ustawy jej przepisy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Okoliczność ta powinna zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a zostać potwierdzona na wniosek zainteresowanej osoby przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Wobec tego, że strona nie przedstawiła wymaganego potwierdzenia dlatego nie można uznać złożonego wniosku za udokumentowany, co uzasadniało odmowę przyznania uprawnienia z wnioskowanego tytułu. Przez następne lata zainteresowany R. M. zwracał się do różnych organów, posłów i instytucji w większości niewłaściwych do merytorycznego zajęcia się jego sprawą z wnioskami, petycjami i prośbami dotyczącymi przyznania mu uprawnień. Jeden z takich wniosków z dnia 6 marca 2008 r. został złożony do Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych i przekazany został do Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Organ zwrócił się do zainteresowanego o wskazanie trybu rozpatrzenia jego sprawy wyjaśniając jakie możliwości w tym przedmiocie przewiduje kodeks postępowania administracyjnego ( vide: pismo organu z dnia 20 maja 2008 r. ). Wobec braku merytorycznej odpowiedzi z której aczkolwiek wynika, że zainteresowany podtrzymuje swój wniosek organ podjął zaskarżoną decyzję w trybie art. 154 § 1 kpa i na podstawie tego przepisu oraz art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 29 października 2003 roku. W jej uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 154 § 1 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zdaniem organu w rozpatrywanej sprawie nie można uznać, że za zmianą decyzji przemawia słuszny interes strony, albowiem interes ten nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem, ani też go zastępować. W tym zakresie organ wskazał na tezę wyroku WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 1658/05. Dalej wyjaśnił: "W wyniku ponownej analizy materiału dowodowego ustalono, że przepisy obowiązującej ustawy o kombatantach nie dają podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wnikliwy z rozpatrzeniem całego materiału dowodowego stosownie do treści art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa. W toku obecnego postępowania organ jedynie bada czy w sprawie mają zastosowanie przesłanki z art. 154 kpa. Zdaniem organu ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu, co stanowi niezbędną przesłankę do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 154 kpa." W skardze na powyższą decyzję Prokurator wniósł o jej uchylenie zarzucając naruszenie art. 8 ust. 2 lit. b i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz art. 7, 75 i 77 § 1 kpa. Z uzasadnienia skargi wynika, że naruszenia powyższych przepisów skarżący upatruje w lakoniczności i ogólnikowości wydanej decyzji, braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania w sprawie na okoliczność odnoszącą się do ustalenia spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 2 w/w ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach jednoznacznie wynika, że potwierdzenie faktu odebrania dzieci rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia należy do kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Wskazał, że na tą okoliczność zwracał stronie uwagę zarówno w treści decyzji z dnia 29 października 2003 r. jak i w późniejszej korespondencji tj. pismach z dnia 23 października 2006 r. i z 1 października 2007 r. Na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r. skarżący złożył do akt sprawy decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 21 maja 2009 r. odmawiającą potwierdzenia, że R. M. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia oraz odpis swojej skargi wniesionej na powyższą decyzję do WSA w Warszawie oświadczając, że do chwili obecnej nie została ona rozpoznana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela argumentacji skarżącego dotyczącej możliwości badania przez Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych okoliczności wskazanej w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W tym zakresie rację ma organ, iż fakt o którym mowa tj. odebranie rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia ustala i potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Wynika to wyraźnie z przepisów art. 4 ust. 2, 8 ust. 2 pkt 2 lit. b oraz art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach. Stosownie do ich treści przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia ( art. 4 ust. 2 ). Okoliczność tą potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ( art. 8 ust. 2 pkt 2 lit b ). Art. 21 ust. 1 stanowi zaś, że uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2. Zatem w istocie Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w postępowaniu, którego przedmiotem jest przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy we własnym zakresie wskazanej okoliczności nie ustala i nie bada. Wyjaśnia inne okoliczności wymienione w art. 22 ust. 1 ( fakt obywatelstwa i istnienie pozytywnej decyzji Prezesa IPN ) oraz bada czy nie zachodzą przesłanki negatywne przyznania uprawnień wymienione w art. 21 ust. 2 tej ustawy. Nie mniej jednak to Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadzi postępowanie administracyjne związane z przyznaniem uprawnień kombatanckich wskutek okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 2 i postępowanie to winno być przeprowadzone z poszanowaniem i zachowaniem wszystkich zasad kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie organ ten winien zatem po wpłynięciu wniosku wyraźnie pouczyć zainteresowanego, że musi uzyskać potwierdzenie faktu odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia decyzją Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, zakreślić mu odpowiedni termin do przedłożenia tej decyzji i w przypadku potwierdzenia wystąpienia przez zainteresowanego do właściwego organu o jej uzyskanie zawiesić postępowanie. Dopiero po ostatecznym załatwieniu sprawy dotyczącej potwierdzenia okoliczności wymienionej w art. 4 ust. 2 istniałyby podstawy do podjęcia postępowania i rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie uprawnień. W rozpatrywanej sprawie zarówno w postępowaniu zakończonym decyzją z 29 października 2003 r. jak i zaskarżoną organ powyższego nie wykonał, czym naruszył art. 7, 8 i 9 kpa. Ten ostatni przepis stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie poinformował wyczerpująco i dokładnie zainteresowanego o trybie i sposobie potwierdzenia okoliczności wymienionej w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Wykonaniu tego obowiązku nie czyni zadość ani treść decyzji z 29 października 2003 r. ani powołane w odpowiedzi na skargę pisma z 23.10.2006 r. i 1.10.2008 r. tym bardziej, iż jednego z tych pism brak jest w aktach sprawy, a drugie z nich skierowane jest do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i przesłane do wiadomości zainteresowanego. Jak wskazano wyżej obowiązkiem organu było w toku postępowania wyraźne pouczenie R. M. o konieczności wystąpienia ze stosownym wnioskiem do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie faktu odebrania rodzicom w celach wskazanych w ustawie i w przypadku potwierdzenia takiego działania zainteresowanego – zawieszenie postępowania. Tylko takie działanie czyniłoby zadość przepisom wskazanym w art. 7, 8 i 9 kpa. Zdaniem Sądu ich naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy i to niezależnie od tego, że w późniejszym okresie, po wydaniu zaskarżonej decyzji, zainteresowany uzyskał niekorzystną dla siebie decyzję Prezesa IPN, albowiem decyzja ta jest przedmiotem dotychczas nierozpoznanej skargi do sądu administracyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że sąd administracyjny kontroluje zgodność z prawem zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę stan sprawy z daty jej podjęcia. W dacie wydania zaskarżonej decyzji brak było rozstrzygnięcia Prezesa IPN, a zatem z powyższych względów nie można uznać, iż wskazane wyżej uchybienia nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Oczywiście rację ma organ, że słuszny interes strony, o którym mowa w art. 154 § 1 kpa nie pozwala na przyznanie stronie uprawnień do których nie ma ona prawa. Kwestia jednak tych praw nie została jednak prawidłowo ustalona. Zatem z powyższych względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni fakt wydania decyzji Prezesa IPN z dnia 21 maja 2009 r. i fakt jej zaskarżenia przez Prokuratora do WSA w Warszawie. W przypadku jej uchylenia przez sąd organ zawiesi prowadzone postępowanie. W sytuacji natomiast prawomocnego oddalenia skargi organ rozstrzygnie sprawę mając na uwadze, że zainteresowany nie uzyskał decyzji potwierdzającej fakt, o którym mowa w art. 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.