II SA/Gd 286/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.), Protokolant Agnieszka Szczepkowska, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2005 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 listopada 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia 5 listopada 2001 r., nr [...]. II SA/Gd 286/02 U z a s a d n i e n i e Skarżąca B. K. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 29 listopada 2001 r. Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzją Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z dnia 5 listopada 2001 r. Nr [...] w sprawie uchylenia decyzji Nr [...] z dnia 5 listopada 1998 r. przyznającej pomoc w formie zasiłku stałego. Uzasadniając decyzję z dnia 5 listopada 2001 r. organ administracyjny wskazał, że nie występują warunki uzasadniające dalsze korzystanie z pomocy w formie zasiłku stałego, bowiem nie zachodzi konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 4, art. 27 ust. 1, art. 43 ust. 1, 2a i 3 w związku z art. 46 ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednol. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). W odwołaniu od tej decyzji B. K. opisując chorobę syna, twierdziła, iż jej pomoc jest absolutnie niezbędna. Rozpatrując odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podjęło zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że udzielenie pomocy w formie świadczenia pieniężnego – zasiłku stałego – uwarunkowane jest spełnieniem kryteriów ustanowionych w ustawie o pomocy społecznej. Dlatego też należało przeprowadzić w sprawie postępowanie wyjaśniające mające na celu uzyskanie informacji, czy skarżąca spełnia powyższe kryteria, a więc czy z mocy ustawy o pomocy społecznej przysługuje jej prawo do świadczenia w formie zasiłku stałego, który w myśl art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji, i systematycznym współdziałaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego w art. 4 ustawy o pomocy społecznej, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. W przypadku skarżącej uznano, że sporną kwestią jest ustalenie, czy zachodzi konieczność sprawowania przez nią stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem w zakresie uniemożliwiającym podjęcie przez nią zatrudnienia. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił, że w środowisku nie występuje przedmiotowa przesłanka, stanowiąca jedną z podstaw przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Zgodnie bowiem z postanowieniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 12 października 2001 r. stan zdrowia Ł. K. nie powoduje konieczności sprawowania opieki polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Ponadto na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zaświadczeń lekarskich ustalono, że syn skarżącej jest dzieckiem specjalnej troski, jednak samodzielnie uczęszcza do szkoły – do pierwszej klasy Gimnazjum w normalnym wymiarze godzin. Z uwagi na zaniedbywanie obowiązku szkolnego ma ustanowionego kuratora, jednak nie zachodzą żadne przesłanki natury zdrowotnej uzasadniające odprowadzanie i przyprowadzanie go ze szkoły. Ustalono także, że dziecko samodzielnie porusza się, przyjmuje pokarmy oraz wykonuje inne czynności życiowe i fizjologiczne. Nie zachodzi także potrzeba częstych wizyt u lekarza, ani wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczo-rehabilitacyjnych. Wizyty w Poradni Zdrowia Psychicznego mają miejsce co dwa, trzy miesiące, zaś lekarstwa są podawane dwa razy dziennie. Natomiast kontakty skarżącej ze szkolą, a także codzienna opieka nad synem w domu nie odbiegają od ogólnie przyjętych norm w tym zakresie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca powtórzyła twierdzenia zawarte w odwołaniu podkreślając, że stan zdrowia dziecka nie uległ zmianie od dnia, w którym przyznano jej zasiłek stały. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Prawo do zasiłku stałego przyznano skarżącej decyzją z dnia 5 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednol. Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), który stanowił wówczas, że zasiłek stały przysługuje osobie nie podejmującej pracy lub rezygnującej z pracy w celu wychowania dziecka wymagającego stałej opieki i pielęgnacji, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego na osobie określonego zgodnie z art. 4 ust. 1. Przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podlegał zmianom i w dacie wydania zaskarżonej decyzji brzmiał: zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto do art. 27 ustawy o pomocy społecznej dodano także przepis ust. 2b, w myśl którego w wypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, kierownik ośrodka pomocy społecznej występuje do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, określonego odrębnymi przepisami, w celu uzyskania opinii w sprawie. Orzekające w sprawie organy administracji wskazały jako podstawę prawną decyzji między innymi przepis art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego właściwy organ może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Z okoliczności sprawy i z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika, by przyczyną pozbawienia skarżącej prawa do zasiłku stałego były przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz art. 6 i art. 34 ust. 4a ustawy. Nie uległy również w okresie od daty przyznania skarżącej zasiłku stałego do daty rozstrzygania przez organy administracji w niniejszej sprawie zasadniczej zmianie przesłanki przyznania zasiłku dotyczące stanu zdrowia dziecka. Nadal przesłanką tą pozostała konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji. Zatem podstawą zmiany decyzji administracyjnej przyznającej skarżącej zasiłek stały mogła być jedynie zmiana jej sytuacji osobistej polegająca na ustaniu wyłączającej możliwość zatrudnienia konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji z powodu zmiany stanu zdrowia dziecka, jego dorastania czy innych okoliczności. Orzekające w sprawie organy administracyjne przyjęły, że skarżąca spełnia wszystkie warunki przyznania zasiłku stałego z wyjątkiem tego, że dziecko pozostające pod jej opieką wymaga pielęgnacji, o której mowa w tym przepisie. Dokonując ustalenia w tym zakresie organy odwołały się do opinii wyrażonej stosownie do treści art. 27 ust. 2b ustawy o pomocy społecznej przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...]. Przepis art. 27 ust. 2b ustawy zezwala organowi na wszczęcie postępowania opiniodawczego zespołu orzekania o stopniu niepełnosprawności jedynie wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynikają uzasadnione wątpliwości co do tego, czy konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Wystąpienie okoliczności wyżej wskazanych organ obowiązany jest wykazać, bowiem konieczność wszczęcia postępowania opiniodawczego ma wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nie bliżej niesprecyzowanej, niezawierającej żadnego uzasadnienia wątpliwości pracownika socjalnego. W decyzjach organów obu instancji brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia, czy i jakiej zmianie uległ stan zdrowia syna skarżącej lub inne czynniki składające się na sytuację osobistą skarżącej w okresie od daty wydania decyzji przyznającej jej zasiłek stały do daty uchylenia tej decyzji, a zatem czy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały w oparciu o przepis art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy jednoznacznie, że możliwość zwrócenia się o opinię do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności nie może być w żadnym wypadku uznana za możliwość weryfikacji wcześniejszych decyzji o przyznaniu zasiłku stałego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym w stosunku do daty przyznania tego zasiłku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że podejmując zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji naruszono przepis art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w ten sposób, że uzasadnienie decyzji organów obu instancji nie powołuje się na żadną z wymienionych w art. 43 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej przesłanek uchylenia decyzji administracyjnej z zakresu pomocy społecznej na niekorzyść strony, bez jej zgody. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ administracji winien dokonać szczegółowych ustaleń w zakresie zmiany sytuacji osobistej skarżącej w okresie od daty wydania decyzji przyznającej jej zasiłek stały do daty wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto rozpatrując ponownie sprawę winien mieć na względzie, że z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593), która w art. 160 postanowiła, że traci moc ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W art. 150 tej ustawy przewidziano, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy tej ustawy. Ponieważ rozpoznawana sprawa zakończona została decyzją ostateczną podjętą w dniu 29 listopada 2001 r., uchyloną niniejszym wyrokiem na skutek kontroli zgodności z prawem, do oceny zasadności pobierania przez skarżącą zasiłku stałego należy stosować przepisy dotychczasowe, to jest ustawy z dnia 29 listopada 1999 r., przy czym nie dłużej niż do dnia 1 maja 2004 r., o ile skarżąca odpowiadać będzie w tym okresie ustawowym przesłankom wynikającym z przepisu art. 27 wskazanej ustawy. Natomiast przyznanie świadczenia będącego przedmiotem niniejszej sprawy od dnia 1 maja 2004 r. rozpatrywać należy na nowych zasadach wynikających z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), która w art. 17 i 58 reguluje sytuację osób otrzymujących zasiłek stały na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy.