II SA/Gd 288/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić C. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienia od kosztów i ustanowienia radcy prawnego. C. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu jedną córkę. Źródłem dochodów rodziny jest dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2 000 zł miesięcznie oraz z prowadzonej działalności gospodarczej – w kwocie około 8 000 zł miesięcznie. Oceniając stan swego majątku wnioskodawca podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 60 m2 i nieruchomości gruntowej o powierzchni 73 arów wraz z całorocznymi domkami letniskowymi w ilości trzech sztuk. Poza tym, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności i innych składników majątku. Jak wskazał, spłaca kredyt w kwocie 3 000 zł miesięcznie, zaciągnięty na budowę obiektów budowlanych w ramach wykonywanej działalności gospodarczej, polegającej na wynajmie domków letniskowych. Wnioskodawca wskazał, że ponosi stałe wydatki na media na poziomie około 2 000 zł miesięcznie. W postanowieniu z dnia 31 marca 2011 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego rozstrzygnięcia skarżący zakwestionował stanowisko referendarza. Podał, że zarobek na poziomie 10 000 zł z działalności gospodarczej to kwota, którą należy pomniejszyć o podatek 19 % oraz koszt śniadań dla gości. Poza tym, dochód ten nie ma charakteru stałego, bowiem są miesiące w roku, kiedy wynajem domków nie przynosi zysków. Wnioskodawca podkreślił, że ma samochód, ale jest on mu niezbędny jako że jest inwalidą. Wskazał też, że w 2010 r. jego dochód wyniósł 22 223 zł, zaś sama spłata kredytu wyniosła około 30 000 zł rocznie. Z tych względów, obecnie wnioskodawca ma problemy finansowe. Uwzględniając fakt, że wniesiony sprzeciw nie podlegał odrzuceniu, zgodnie z dyspozycją art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc, a sprawa podlegała ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przepisy stanowią wyjątek od zasady, wynikającej z treści art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą na stronie ciąży obowiązek pokrycia kosztów postępowania wywołanych jej udziałem w sprawie. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Z przedłożonego oświadczenia majątkowego oraz z treści sprzeciwu nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżącego uniemożliwiała samodzielne finansowanie prowadzonego postępowania sądowego. Wnioskodawca wraz z żoną mają stałe źródła utrzymania (dochód z działalności gospodarczej oraz z tytułu umowy o pracę) i osiągają z tego tytułu miesięczne dochody w łącznej kwocie około 10 000 zł brutto. Dodatkowo, skarżący posiada majątek w postaci domu o powierzchni 60 m2, nieruchomości gruntowej o powierzchni 73 arów oraz 3 całorocznych domków letniskowych, których wynajem przynosi zyski. Wskazać należy, że przedstawione okoliczności wskazują, że zarówno dochody wnioskodawcy nie są niskie, jak i stan jego majątku. Dochody, które osiąga wnioskodawca są w takiej wysokości, że niewątpliwie jest on w stanie wygospodarować środki na koszty postępowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie zważyć należy, że oświadczenie wnioskodawcy zawarte w jego sprzeciwie dotyczące wysokości jego dochodów z działalności gospodarczej pozostaje w sprzeczności z oświadczeniem w tej kwestii zawartym na urzędowym formularzu PPF. Z treści sprzeciwu wynika w zasadzie, że wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów z działalności gospodarczej, a jedynie tylko ponosi na ten cel koszty w postaci zaciągniętego kredytu i kosztów wyżywienia dla najemców (dochód roczny w 2010 r. wyniósł, wedle oświadczenia, 22 223 zł, zaś tylko na poczet spłaty kredytu skarżący uiścił w 2010 r. 30 000 zł). W ocenie sądu, to oświadczenie wnioskodawcy nie jest wiarygodne i nie ulega wątpliwości, że taki rodzaj działalności przynosi dochody i są one co najmniej na takim poziomie, jak to wskazano na urzędowym formularzu PPF. Odnosząc się zaś do argumentu wskazującego na okoliczność spłaty kredytu na podwyższenie standardu domków, chodniki i ogrzewanie ekologiczne jako uzasadniającego przyznanie prawa pomocy wskazać należy wnioskodawcy, że nieuzasadnione jest oczekiwanie, aby sam fakt jego zaciągnięcia stanowił podstawę do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie jej prawa ubogich. Skoro skarżący posiada zdolność finansową na zaciągnięcie takiego kredytu i służyć on ma podwyższeniu poziomu świadczonych przez niego usług w ramach prowadzonej działalności, to koszt tego kredyty powinien wliczyć w koszty prowadzonej działalności – zresztą dochodowej. Ponadto, fakt uzyskania takiego kredytu świadczy dodatkowo o tym, że wnioskodawca posiada wystarczające środki na jego spłatę. Podsumowując, w ocenie sądu, posiadane dochody i majątek pozwalają na przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty związane z prowadzoną przed sądem sprawą, co pozostaje bez wpływu na fakt ponoszenia kosztów utrzymania na poziomie 2 000 zł miesięcznie. Celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo naszego kraju, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawca zaś nie należy do takiego grona osób. Nie można przy tym, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Wskazać też w tym miejscu należy, że dochody gospodarstwa domowego wnioskodawcy są jedynie jednym z elementów, które składają się na obraz sytuacji majątkowej osoby starającej się o przyznanie prawa pomocy. Równie istotne znaczenie ma majątek takiej osoby i jej oszczędności. W ocenie Sądu, nie można aprobować dążenia strony do finansowania swoich spraw sądowych ze środków budżetu państwa w sytuacji, gdy dysponuje ona majątkiem, z którego można czerpać pożytki, a nawet go spieniężyć. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.