II SA/Gd 291/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący M. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i dla rodziny. Oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem – T., który uczęszcza do szkoły. Posiada dom o powierzchni 87 m2 wraz z przynależną do niego działką o powierzchni 460,33 m2. Działka jest współwłasnością skarżącego i jego siostry i aktualnie toczy się postępowanie cywilne o jej podział. Z wniosku wynika również, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Centrum Chorób Zakaźnych i Gruźlicy w G. i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 2 274 zł. miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył ponadto, iż dotychczas osiągał dodatkowo dochód w wysokości 270 zł. brutto miesięcznie z tytułu wynajmu garażu, jednakże obecnie toczy się postępowanie o jego rozbiórkę i dalszy dochód z tego tytułu jest niepewny. Skarżący oświadczył, iż poza utrzymaniem siebie i rodziny spłaca pożyczkę z zakładowego funduszu socjalnego w wysokości 600 zł miesięcznie Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń wynika, że jego żona – B. pracuje w Szkole Podstawowej Nr 2 w G. i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości 2404, 66 zł. miesięcznie. Syn M., który choć zamieszkuje razem z rodzicami ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, pracuje jako obsługa kucharska w kuchni restauracji Hotelu "W." w G. prowadzonej przez Spółka jawna A i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 10 zł netto za godzinę. Skarżący oświadczył również, iż otrzymuje dochód z tytułu najmu garażu w wysokości 270 zł brutto jednak działalność gospodarczą - warsztat samochodowy - prowadzi tam osoba trzecia, która nie jest członkiem jego rodziny. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż posiada samochód osobowy marki VOLVO, rok produkcji 1992 r., którego wartość ocenił na 800 zł. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 18 maja 2011 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wykazał żadnych nadzwyczajnych okoliczności mogących uzasadniać przyznanie zwolnienia od kosztów, zaś z kwoty co miesiąc osiąganego dochodu skarżący jest w stanie, w ocenie referendarza, uiścić wszelkie konieczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny jak również opłacić wpis sądowy. M. B. wniósł sprzeciw od wydanego przez referendarza postanowienia. Skarżący twierdzi, iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i brak było przeszkód do przyznania mu prawa pomocy Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienie, od którego wniesiono sprzeciw utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) – zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji. (vide: M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np. jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany został do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Analizując pod tym kątem okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniach wnioskodawcy, Sąd uznał, iż skarżący M. B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Osiąga on dochód z tytułu wynagrodzenia w kwocie 2 274 zł. brutto, nadto dochód w kwocie 270 zł brutto, z tytułu wynajmu garażu. Żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie w kwocie netto 2 404, 66 zł miesięcznie. Syn skarżącego jest zatrudniony na umowę zlecenia z wynagrodzeniem 10 zł. netto za godzinę, zatem jego dochód miesięczny należy szacować na kwotę w granicach 1 800 zł. Średni miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi zatem kwotę w granicach 6 000 zł. Wysokość tego dochodu umożliwia uiszczenie wpisu sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Skarżący, który posiada stałe zatrudnienie i osiąga z tego tytułu co miesiąc stałe wynagrodzenie może tak zaplanować swoje wydatki, aby poczynić oszczędności na pokrycie kosztów w postępowaniach sądowych. Wnioskodawca posiada ponadto majątek w postaci domu o powierzchni 87 m2 wraz z działką o powierzchni 460,33 m2, garaż, z którego najmu osiąga dochód w wysokości 270 zł brutto oraz samochód marki Volvo rocznik 1992. Skarżącego nie sposób uznać zatem za osobę ubogą. Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniosek.