II SA/Gd 2920/01

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędziowie NSA Janina Guść (spr.), Jan Jędrkowiak, Protokolant Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 czerwca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 lipca 2000 r., Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. P. kwotę 10 (dziesięć) zł. tytułem zwrotu kosztów sądowych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 lipca 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił Z. P. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 2 lutego 1977 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. P. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. P. zarzucił, że w toku postępowania wskazał inną przesłankę nabycia uprawnień kombatanckich, która nie została przez organ uwzględniona. W okresie wojny w 1939 r. był on bowiem więziony przez gestapo we Lwowie, a następnie wywieziony do obozu w Wiener Neustadt w Austrii, a stamtąd do obozu St. Valentin - podobozu obozu koncentracyjnego w Mauthausen w Austrii, skąd po zakończeniu wojny trafił do obozu NKWD w Akvalwa na Węgrzech. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 1 czerwca 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 199lr. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności nie mają wpływu na jej wynika, bowiem termin składania wniosków o przyznanie uprawnień z tytułów określonych w art. 1-4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego upłynął w dniu 31 grudnia 1998 r. Z. P. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu przez 34 miesiące w obozie koncentracyjnym i stwierdził, że obóz w St. Valentin jest wyszczególniony w wykazie obozów, których więźniowie nabyli uprawnienia kombatanckie. Nadto powołał się on na fakt pobytu w niemieckim więzieniu we Lwowie i wskazał, że pozbawienie go uprawnień z uwagi na upływ terminu składania wniosków jest dla niego krzywdzące. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art, 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu. Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. W aktach kombatanckich Z. P. znajdują się informacje dotyczące jego pobytu w niemieckim więzieniu w czasie Ił wojny światowej oraz w obozie pracy w St. Valentin. Nadto Z. P. powołał się na powyższe okoliczności oraz fakt pobytu w obozie NKWD we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu, (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622) Organ administracji winien zatem rozważyć wszelkie wynikające z istniejącej dokumentacji i wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950 ze zm.), zakreślający ostateczny termin składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich przez osoby zamieszkałe na stałe w Polsce do dnia 31 grudnia 1998 r., na który powołano się w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organu nie uzasadniał pominięcia twierdzeń strony odnośnie innych podstaw nabycia uprawnień. Z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy wynika, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli przysługują mu uprawnienia z innych tytułów określonych w ustawie. Oznacza to, że powoływanie się przez stroną na inny okreśłony w ustawie tytuł nabycia uprawnień w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie takich uprawnień.(vide: uzasadnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA 2002/4/132) Termin, o którym jest mowa w art. 22 ust. 3 ustawy nie mógł zatem uzasadniać pominięcia innych podstaw nabycia uprawnień kombatanckich, tym bardziej, że podstawy te wynikały z pozostających w dyspozycji organu akt kombatanckich skarżącego. Nadto wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. akt SK 4/02 (Dz.U. Nr 72 poz. 658) uznał zakreślenie terminu do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich zawarte w 22 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utracił moc obowiązującą z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - 29 kwietnia 2003 r. Art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym - w tym z przyczyn narodowościowych przebywały w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Zgodnie z informacją Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce znajdującą się w aktach postępowania administracyjnego jak i § 2 ust. 1 pkt 13 i ust. 11 pkt 45 aktualnie obowiązującego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154), obóz w St. Valentin był obozem koncentracyjnym, jako podobóz obozu w Mauthausen w Austrii. W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń ani oceny prawnej twierdzeń strony odnośnie jej pobytu w więzieniu i obozie koncentracyjnym. Organ administracji nie poczynił także ustaleń odnośnie pobytu skarżącego w obozie NKWD, ani ich oceny z punktu widzenia treści art. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanych przez Z. P. podstaw nabycia uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń odnośnie wskazywanych przez skarżącego podstaw nabycia uprawnień kombatanckich i oceny prawnej zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 3 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi, (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r.. sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.