II SA/Gd 295/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 marca 2017 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie niewłaściwego przeprowadzenia zabiegów pielęgnacyjnych postanawia odmówić przyznania I. B. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. I. B. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z partnerem, nie mając nikogo na utrzymaniu. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Źródłem utrzymania rodziny są dochody partnera z tytułu mowy o pracę i zleceń w wysokości około 2100 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci: domu o powierzchni 78 m2, będącego w budowie oraz oszczędności w kwocie 20000 zł, które – jak oświadczyła odłożone są "na czarną godzinę", a także samochodu osobowego marki VW Passat rocznik 2000. Skarżąca oświadczyła nadto, że w ubiegłym roku zdiagnozowano u niej chorobę nowotworową, co znacznie ogranicza jej możliwości w zakresie podjęcia pracy. Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 600 zł. Na wezwanie referendarza wnioskodawczyni przedłożyła kserokopie rachunków za media, ubezpieczenie auta oraz ubezpieczenie osobiste, które potwierdzają okoliczności opisane w formularzu PPF na temat wydatków obciążających jej budżet. Ponadto, przedłożyła wyciągi z konta osobistego swojego partnera, z którego wynika m. in., że jego wynagrodzenie z tytułu umowy o prace wynosi 1192 zł miesięcznie netto oraz raport o kontach depozytowych, z którego wynika, że na lokacie dynamicznej wnioskodawczyni ma ulokowana kwotę 18 513,60 zł, zaś na koncie osobistym – 3349,92 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jednolity), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, czy oszczędności rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. Równie istotnym elementem tej oceny, jak wskazano powyżej, jest majątek. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni wskazuje, że wprawdzie jest ona osobą bezrobotną, to jednak posiada majątek w postaci oszczędności. Może ona zatem jako źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej uczynić własne środki –oszczędności, których kwota przekracza 18 000 zł (potwierdza ten fakt załączony do akt raport o kontach depozytowych). Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności, w szczególności tak ogólnikowym wskazaniem jak "na czarną godzinę". Skoro w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie to brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom na bliżej niesprecyzowany cel przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w sprawie. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, kwota wpisu sądowego jest stosunkowo niska i wynosi 200 zł, a jednocześnie znajduje pokrycie w majątku wnioskodawczyni, co wyklucza możliwość uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy i uznania, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.