II SA/Gd 304/03
WyrokWSA w Gdańsku2005-11-03
Skład orzekający: Barbara Skrzycka-Pilch, Tamara Dziełakowska, Katarzyna Krzysztofowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezydent Miasta, sprawujący jednocześnie funkcję starosty i będący organem wykonawczym gminy, która jest stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za nieruchomość, podlega wyłączeniu od rozpatrzenia tej sprawy na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Prezydent Miasta, który jest organem wykonawczym gminy będącej stroną postępowania o ustalenie odszkodowania za nieruchomość, podlega wyłączeniu od rozpatrzenia tej sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Wynika to z faktu, że pozostaje on w stosunku zatrudnienia z gminą, reprezentuje ją na zewnątrz i jego prawa lub obowiązki mogą mieć wpływ na wynik sprawy. Wyłączenie to czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania, co skutkuje koniecznością przekazania sprawy do załatwienia organowi wyższego stopnia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia odszkodowania za nieruchomość, która przeszła z mocy prawa na własność Gminy Miasta w związku z zatwierdzeniem podziału nieruchomości pod drogi publiczne. Postępowanie w pierwszej instancji prowadził Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty. Organ pierwszej instancji umorzył postępowanie, uznając brak podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Skarżący (właściciele nieruchomości) oraz Gmina Miasta wnieśli skargi do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa, w tym brak podstaw do zastosowania przepisów po zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz pozbawienie prawa do odszkodowania. WSA uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia 22 stycznia 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 grudnia 2000 r. i orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2005 r. na rozprawie spraw ze skarg T. i O. K. oraz Gminy Miasta na decyzję Wojewody z dnia 22 stycznia 2003r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 grudnia 2000 r., nr [...], 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
II SA/Gd. 304/03
UZASADNIENIE
Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty, decyzją z dnia 29 grudnia 2000 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071) oraz art. 98 ust. 1 - 3 w związku z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 46, poz. 543), umorzył postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku Zarządu Miasta, w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość, stanowiącą własność T. i O. K., obejmującą działkę nr [...] o pow. 872 m2, położoną w G. przy ul. K., zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy - Wydział Ksiąg Wieczystych.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż Prezydent Miasta decyzją z dnia 11 grudnia 1997 roku, nr [...], zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w G. przy ul. K., stanowiącej wydzieloną geodezyjnie działkę nr [...], obręb O., nr jednostki rejestrowej [...], KW nr [...], zgodnie z którym działki nr [...] i nr [...] przeszły na cele komunikacyjne z tym, że działka nr [...] została przeznaczona na poszerzenie ulicy K., która stanowi drogę gminną, natomiast działka nr [...] stała się wydzielonym pasem drogowym, będącym własnością Gminy Miasta.
Organ I instancji zważył przy tym, iż zgodnie z treścią art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne, do których zalicza się m. in. drogi gminne, przechodzą z mocy prawa na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Jednocześnie właścicielowi, na wniosek którego dokonano podziału nieruchomości, jedynie za działki przeznaczone pod wyżej wymienione drogi przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, a właściwym organem tj. Zarządem Miasta. Jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie wysokości odszkodowania pomiędzy zainteresowanymi stronami, odszkodowanie ustala Prezydent Miasta - wykonujący zadania starosty, według zasad i trybu obowiązującego przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Organ stwierdził nadto, iż ustalił, że działka nr [...] położona w G. – O., w rejonie ulicy K., nie stanowi drogi publicznej, a jedynie wydzielony pas drogowy, co oznacza, że w trybie cytowanej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie można wydać decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do jej istoty z uwagi na brak podstaw prawnych, a co za tym idzie w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia postępowania.
Od powyższej decyzji odwołania złożyli T. i O. K. oraz Gmina Miasta.
W uzasadnieniu swojego odwołania O. i T. K. wskazali, iż na mocy decyzji z dnia 11 grudnia 1997 roku, nr [...], Gmina Miasta przejęła z mocy prawa dz. nr [...] i w dniu 26 marca 1998 roku dokonano wpisu do działu II księgi wieczystej nr [...] jako właściciela tejże działki Gminy Miasta.
Odwołujący się wyjaśnili także, iż przez blisko trzy lata prowadzone były rokowania o odszkodowanie w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które nie doprowadziły do zgody między stronami co do wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość, w związku z czym Zarząd Miasta złożył wniosek o ustalenie odszkodowania do Prezydenta Miasta wykonującego zadania Starosty, który zaskarżoną decyzją postępowanie umorzył. W ocenie odwołujących się ww. decyzja była niezasadna albowiem w treści art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, obowiązującej w chwili wydania decyzji o podziale działki nr [...], nie istniało rozróżnienie na drogi publiczne i drogi wewnętrzne. Zgodnie z treścią powyższego artykułu Gmina Miasta nabyła własność działki nr [...], a mimo to odwołujący się nie otrzymali stosownego odszkodowania. W związku z powyższym – w ocenie odwołujących się - żądanie ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość jest w pełni zasadne.
Również Gmina Miasta, w uzasadnieniu swojego odwołania wskazała, iż przepis art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu podziału z dnia 11 grudnia1997 roku, nr [...], stanowił o przejściu z mocy prawa na gminę własności działek gruntu wydzielonych pod drogi (bez rozróżnienia rodzajów dróg) z nieruchomości, których podział został dokonany na wniosek właściciela. Odwołująca się podkreśliła przy tym, iż w wyniku dokonanego podziału obie działki tj. działka nr [...]oraz działka nr [...], zostały wydzielone pod drogi, co uzasadnia zastosowanie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wskazała nadto - skoro decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału działki nr [...] z dnia 11 grudnia 1997 roku jest ostateczna, orzeczenie o podziale prawomocne i z tym dniem obie wydzielone pod drogi działki przeszły z mocy prawa na własność gminy, co zostało uwzględnione w księdze wieczystej [...], to w ocenie odwołującej się z tegoż tytułu dotychczasowemu właścicielowi ww. działek przysługuje odszkodowanie.
Po rozpoznaniu powyższych odwołań Wojewoda decyzją z dnia 22 stycznia 2003 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 roku, nr 46, poz. 543), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami jedynie za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przysługuje odszkodowanie, które może zostać ustalone i wypłacone według zasad i trybu obowiązującego przy wywłaszczaniu nieruchomości. Podkreślił przy tym, iż w niniejszej sprawie, zarówno w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, jak i w decyzji podziałowej, nie znalazł się zapis o zaliczeniu działki nr [...] do dróg publicznych. Również Rada Miasta nie podjęła w tej materii stosownej uchwały. Wobec powyższego, przedmiotowa działka nie może zostać uznana za drogę publiczną, a jedynie za drogę wewnętrzną.
Organ przyznał przy tym, iż działka nr [...] stała się własnością gminy, co ujawnione zostało w KW nr [...], a mimo to nie zostało ustalone odszkodowanie według zasad obowiązujących do dnia 15 lutego 2000 roku. Wojewoda wskazał także, iż stosownie do przepisu art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Oznacza to, iż na podstawie cytowanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 lutego 2000 roku, gdzie warunkiem koniecznym do ustalenia odszkodowania jest zaliczenie danej drogi do drogi publicznej, nie jest możliwe administracyjne ustalenie wysokości odszkodowania w stosunku do przedmiotowej działki, w trybie i na zasadach obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Reasumując stwierdził, że organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe albowiem w sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.
W skardze na powyższą decyzję T. i O. K. ponownie przytoczyli argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślili przy tym, iż decyzja Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 11 grudnia 1997roku, zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości, została wydana m.in. na podstawie nieobowiązującego już art. 10 ust. 5 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który stanowił, iż: " Grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości." Działka nr [...] bezsprzecznie została wydzielona pod drogę. Co za tym idzie, w ocenie skarżących, organy błędnie twierdzą, iż nie ma podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 98 obowiązującej od dnia 15 lutego 2000 roku ustawy o gospodarce nieruchomościami albowiem w dniu wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu podziału nie wymagano, w świetle obowiązujących przepisów, zaznaczania w decyzjach podziałowych ani też w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oznaczania dróg jako publicznych czy wewnętrznych. Skoro zatem decyzja o zatwierdzeniu projektu podziału stała się ostateczna, orzeczenie prawomocne i z tym dniem wydzielona działka nr [...] przeszła z mocy prawa na własność gminy, co zostało uwidocznione w księdze wieczystej nr [...], to z tego tytułu dotychczasowym współwłaścicielom, czyli skarżącym, przysługuje odszkodowanie. Jak wskazali nadto skarżący - błędne jest w ich ocenie rozumowanie zastosowane w zaskarżanej decyzji Wojewody, traktującej działkę nr [...] jako drogę wewnętrzną, bowiem w tym wypadku nie mogłoby nastąpić jej nabycie na własność przez Gminę Miasta, tylko pozostawałaby ona nadal własnością strony skarżącej. Ponadto w ocenie skarżących zastosowanie przepisu art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami nie ma podstaw gdyż decyzja podziałowa stała się decyzją ostateczną i prawomocną jeszcze pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Skarżący zarzucili także zaskarżonej decyzji, iż narusza art. 64 ust. 3 Konstytucji RP albowiem w niniejszej sprawie doszło do pozbawienia dotychczasowych właścicieli prawa własności bez odszkodowania.
Skargę na decyzję Wojewody z dnia 22 stycznia 2003 roku złożyła także Gmina Miasta wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi Gmina zarzuciła zaskarżonej decyzji, iż w jej uzasadnieniu błędnie przyjęto, że w niniejszej sprawie nie można stosować procedury określonej w art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wskazała bowiem skarżąca w przedmiotowej sprawie postępowanie wszczęte zostało pod rządami przepisów art. 98 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym przed jego zmianą, wynikającą z art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. nr 6, poz. 70). Przepis ten stwierdzał o przejściu z mocy prawa na własność gminy działek gruntu wydzielonych pod drogi z nieruchomości, których podział nastąpił na mocy ostatecznej decyzji o podziale, wydanej na wniosek właściciela. Jak wskazała dalej Gmina jest bezspornym, iż w niniejszej sprawie decyzja o podziale stała się ostateczna, a własność działki nr [...], co potwierdza wpis prawa własności do księgi wieczystej [...], przeszła na rzecz Gminy Miasta, a zatem postępowanie, które kończy prawomocna decyzja o podziale, zostało zakończone przed zmianą art. 98 ust. 1. Oznacza to w ocenie skarżącej niemożliwość zastosowania dyspozycji art. 233 cyt. ustawy bowiem ma on zastosowanie do postępowań wszczętych, a nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia ustawy w życie. Co za tym idzie, w ocenie skarżącej - tak ustalony stan faktyczny i zastosowany do niego właściwy stan prawny, nie uzasadnia odwołania się w zaskarżonej decyzji do zmienionego stanu prawnego, istniejącego po dniu 14 lutego 2000 roku. Zdaniem skarżącej, skoro działka nr [...] - jako droga, przeszła na własność gminy na podstawie ostatecznej decyzji podziałowej, to pozostałą do rozstrzygnięcia jest kwestia odpłatności, która ma charakter postępowania wtórnego w stosunku do zakończonego już postępowania o podziale. Uznając, że kwestia skutecznego przejścia ww. działki na własność gminy, na podstawie ostatecznej decyzji o podziale, nie budzi wątpliwości, problem odpłatności należy rozstrzygnąć w trybie postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 98 ust. 3 cyt. ustawy, który nie zmienił się co do sposobu ustalenia wynagrodzenia po 14 lutym 2002 roku.
W odpowiedziach na obie skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2005 roku, wydanym na posiedzeniu jawnym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 324/03 ze skargi Gminy Miasta na decyzję Wojewody [...] z dnia 22 stycznia 2003 r., nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 111 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, połączył ww. sprawę ze sprawą o sygn. akt II SA/Gd 304/03 ze skargi T. i O. K. na decyzję Wojewody z dnia 22 stycznia 2003 r., nr [...], do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i postanowił dalej prowadzić połączone sprawy pod sygnaturą akt II SA/Gd 304/03.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (por. T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224).
Skargi zasługują na uwzględnienie, bowiem decyzja organu II instancji nie uwzględnia faktu, iż decyzję I - instancyjną wydał organ podlegający wyłączeniu od rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 89, poz. 1071 ze zm.).
Niniejsza sprawa dotyczyła ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość, która obecnie jest własnością Gminy Miasta (vide: zawiadomienie z Sądu Rejonowego – Wydziału Ksiąg Wieczystych dotyczące księgi wieczystej nr [...] znajdujące się w aktach administracyjnych organu I instancji k. 31) - miasta na prawach powiatu i została w I instancji rozpoznana przez Prezydenta tego miasta sprawującego funkcję starosty i jednocześnie będącego organem wykonawczym gminy reprezentującym ją na zewnątrz.
Zgodnie z treścią ustępu trzeciego art. 98 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 46, poz. 543) odszkodowanie za działki gruntu, wydzielone pod drogi, które przeszły z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne, uzgadnia się między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym ww. nieruchomości, a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie ww. odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Analogiczne rozwiązanie zawierał przepis art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. 1991 roku, nr 30, poz. 127 ze zm., ustawa uchylona z dniem 1 stycznia 1998 roku), który przewidywał, iż grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.
Jak z powyższego wynika, jeżeli nie dojdzie do porozumienia pomiędzy poprzednim właścicielem nieruchomości, a gminą, odszkodowanie za przejętą na własność gminy nieruchomość ustala się według tych samych zasad, które obowiązują przy wywłaszczaniu nieruchomości. Co za tym idzie, podobnie jak w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się własnością miasta na prawach powiatu, także w niniejszej sprawie, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta (vide: uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2003 roku, sygn. akt OPS 1/03, ONSA z 2003 roku, nr 4, poz. 115).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powyższej uchwały, która została wydana w związku ze sprawą dotyczącą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej własność miasta na prawach powiatu, jednostka samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym może pełnić rolę organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., realizującego interes jednostki samorządu terytorialnego w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie. Jednostka ta, jako osoba prawna, może także być stroną postępowania administracyjnego i wówczas organy ją reprezentujące winny bronić jej interesu prawnego, korzystając z gwarancji procesowych, jakie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przyznają stronom postępowania administracyjnego. Powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego.
W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oraz o zwrot odszkodowania - stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 roku, nr 46, poz. 543 ze zm.) - rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tych sprawach bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu lub za jaką żąda się wypłaty odszkodowania.
W przypadku gdy nieruchomość przeszła z mocy prawa na własność gminy z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, stronami postępowania dotyczącego wypłaty odszkodowania są: gmina - jako podmiot wypłacający ustalone odszkodowanie (będący jednocześnie właścicielem przejętej nieruchomości - vide: art. 132 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) oraz podmiot ubiegający się o wypłatę odszkodowania. Jeżeli zatem gmina jest stroną niniejszego postępowania to jej rola procesowa nie może ulec zmianie tam, gdzie organ gminy (w tym wypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym - Dz. U. z 2001 roku, nr 142, poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym - Dz. U. z 2001 roku, nr 142, poz. 1591 ze zm.). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym powyżej uzasadnieniu uchwały z dnia 19 maja 2003 roku Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy będącej stroną postępowania i jako organ rozpoznający sprawę. Prezydent jest pracownikiem gminy (art. 2 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych - Dz. U. z 2001 roku, nr 142, poz. 1593 ze zm.), sprawującym równocześnie funkcję organu gminy. Pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, uznać należy za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Podlega on zatem wyłączeniu od rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 31 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, prezydent miasta kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentuje ją na zewnątrz, prezydent miasta jest więc także ustawowym przedstawicielem strony. Oznacza to, że w tym przypadku zachodzi również określona w art. 24 § 1 pkt 4 k.p.a. przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość, której właścicielem jest gmina. Wyłączenie osoby prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. Jako organ administracji publicznej staje się on niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 k.p.a.). W tej sytuacji znajduje odpowiednie zastosowanie art. 26 § 2 k.p.a., a sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta (w tym wypadku przez wojewodę), przy czym organ ten będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego dotyczące wyłączenia pracownika organu administracyjnego, a naruszenie to stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. W toku postępowania odwoławczego organ II instancji winien bowiem na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz przejąć sprawę do ponownego rozpatrzenia jako organ I instancji bądź na podstawie art. 26 § 2 k.p.a. wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ.
Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania - zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Przy czym naruszenie to stanowi przesłankę uzasadniającą uchylenie decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta.
Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wykonanie wadliwej i uchylonej decyzji w okresie do uprawomocnienia się wyroku jest bowiem zbędne i aksjologicznie nieuzasadnione.
Na potrzeby dalszego postępowania administracyjnego, które winno być przeprowadzone w niniejszej sprawie, należy jeszcze raz podkreślić, iż wyłączenie osoby prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania i jako organ administracji publicznej staje się on niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 k.p.a.). W takiej sytuacji będzie miał odpowiednie zastosowanie art. 26 § 2 k.p.a., czyli sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta (w tym przypadku przez wojewodę), z tym że wojewoda będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło