II SA/Gd 3043/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 sierpnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. J. Sz. złożył wniosek o przyznanie pomocy - zapewnienie mu wyżywienia na każdy dzień roku od dnia 1 maja 2001 r. wnioskodawca wskazał, że otrzymuje pomoc w postaci posiłków w stołówce szkolnej, która nie działa w dni wolne od nauki. Nadto wskazał on, że odmawia dalszego chodzenia na obiady do tej stołówki 12 kilometrów co dziennie tam i z powrotem. W toku postępowania wnioskodawca złożył oświadczenie, że zamiast otrzymania pomocy w formie obiadów chce uzyskać pomoc pieniężną, bowiem chodzenie 12 kilometrów na obiady do stołówki szkolnej może spowodować u niego powstanie żylaków. (vide: wniosek, aktualizacja wywiadu akta administracyjne organu I instancji) Decyzją z dnia 30 kwietnia 2001r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. wskazując jako podstawę prawną rozstrzygniecia art. 16 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1a oraz art. 43 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 4141 ze zm.) odmówił przyznania J. Sz. zasiłku celowego na żywność. W uzasadnieniu wskazano, iż wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe przewidziane w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i pozostaje osobą bezrobotną. W dniu 1 września 2000 r. wnioskodawca w sposób nieuzasadniony odmówił podjęcia pracy. Swoją decyzję odmowy podjęcia zatrudnienia uzasadnił on nieotrzymaniem od Dyrektora Szkoły Rolniczej umowy najmu pokoju z łazienką w internacie. W ocenie organu pomocy społecznej uzasadnienie odmowy podjęcia pracy jest bezpodstawne. Okoliczność ta zgodnie z art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej jest podstawą do odmowy przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Po wydaniu decyzji J. Sz. złożył wniosek o jej uzupełnienie przez rozstrzygnięcie o zapewnieniu mu wyżywienia na każdy dzień roku od 1 maja 2001r., wskazanie formy wyżywienia, która zostanie zapewniona w dni pracy stołówki szkolnej Ś. oraz formy wyżywienia, w dni gdy jest ona nieczynna. Wnioskodawca wskazał, że organ ma obowiązek zapewnienia mu wyżywienia we wszystkie dni roku oraz, że organ nie uzyska jego zgody na chodzenie pieszo na obiady z B. do Ś. Organ I instancji postanowieniem z dnia 21 maja 2001 r. odmówił uzupełnienia decyzji, wskazują, iż wydana decyzja rozstrzyga w całości żądanie wniosku. J. Sz. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Skarżący wskazał, iż nie interesują go przyczyny odmowy przyznania zasiłku celowego i podniósł zarzut, iż organ administracji nie rozważył innych alternatywnych sposobów zapewnienia mu wyżywienia, stwierdzając, iż art. 6 ustawy o pomocy społecznej nie zwalnia organu z obowiązku zapewnienia wyżywienia. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2001r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 i 3, art. 6 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z akt sprawy wynika, że J. Sz. ma 35 lat, jest kawalerem, fizykiem z wykształcenia, jest zarejestrowany w urzędzie pracy od 22 lipca 1996r. jako osoba bezrobotna. Odwołujący się został pozbawiony prawa wykonywania zawodu na okres 3 lat – do października 1999 r. Od daty zarejestrowania się w urzędzie pracy do sierpnia 2000 r. strona korzystała z pomocy społecznej w różnych jej formach. W tym okresie wnioskodawca nie podjął żadnej pracy, wykazując roszczeniową postawę wobec instytucji pomocy społecznej. We wrześniu 2000 r. nie podjął on pracy w gimnazjum w G.-D., a przyczynę rezygnacji z zatrudnienia – brak umowy najmu lokalu – organy obu instancji uznały za nieuzasadnioną. Organ odwoławczy wskazał, że w art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej została wyrażona zasada, zgodnie którą osoby korzystające z pomocy społecznej winny wykazywać aktywną postawę wobec trudności życiowych poprzez wykorzystanie własnych środków, możliwości i uprawnień. Niewypełnienie tego obowiązku może stanowić podstawę do odmowy świadczeń określonych w przedmiotowej sprawie. Natomiast art. 6 ust. 1a wprost przewiduje sankcję w postaci odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń w razie stwierdzenia braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji lub nieuzasadnionej odmowy podjęcia pracy przez osobę bezrobotną. Z wyjaśnień organu, zawartych w piśmie przewodnim, jasno wynika, że dużą aktywność w próbach rozwiązania problemów odwołującego się wykazują pracownicy socjalni ośrodka, a nie sam zainteresowany. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu, iż w sytuacji biernej i roszczeniowej postawy strony, uzasadniona jest odmowa udzielenia mu pomocy w formie zasiłku celowego. Nadto organ administracji wskazał, że uchybienie polegające na podaniu jako podstawy prawnej decyzji art. 16 ustawy, dotyczącego przyznania pomocy w postaci posiłku, nie powoduje wadliwości decyzji skutkującej jej uchyleniem. Nadto organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uzupełnienia decyzji. J. Sz. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie art. 6 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 10 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79 § 1, art. 81, art. 83 § 3, art. 89 § 2, art. 90 § 2 i art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi oraz składanych w toku postępowania pismach, skarżący wskazał, że jest osobą samotną, bezrobotną, nie posiada jakichkolwiek dochodów, utrzymuje się z pomocy opieki społecznej. Skarżący stwierdził, że art. 6 ustawy o pomocy społecznej określa, iż organ może odmówić przyznania pomocy w formie pieniężnej na okres do 6 miesięcy od chwili wystąpienia braku współpracy ze strony wnioskodawcy. Między 1 września 2000 r. a 2 maja 2001 r. upłynął okres dłuższy niż 6 miesięcy, a organy administracji niezasadnie dalej stosują wobec skarżącego tą sankcję. Skarżący opisał bezskuteczne starania o podjęcie pracy jako nauczyciel w szkole w D. i M. Skarżący wskazał, że organy oparły swoje decyzje na fałszywych zeznaniach dyrektora gimnazjum w D., dotyczących umowy najmu pokoju w internacie. W sprawie tej prowadzone było dochodzenie pod sygnaturą [...] przez prokuraturę, które zostało umorzone. Skarżący stwierdził, że nie został przyjęty do pracy bowiem nie miał zapewnionego zamieszkania w miejscu pracy. Pracodawca uzależniał jego zatrudnienie od zapewnienia zakwaterowania, a umowa najmu pokoju w internacie nie została zawarta bowiem skarżący nie chciał wręczyć łapówki, a z okoliczność sprawy zorientował się, że musiałby zrezygnować z najmu mieszkania w B. Skarżący oświadczył, że informował pracowników opieki społecznej o przyczynach niepodjęcia pracy i złożył wniosek o dopuszczenie dowodu z akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. II SA/Gd 2973/00 oraz akt Prokuratury Rejonowej w G. sygn. [...]. Skarżący stwierdził, ze w szkole w M. niezasadnie żądano od niego zaświadczenia o kwalifikacjach pedagogicznych i do tej pory nie otrzymał on odpowiedzi na podanie o przyjęcie do pracy. Skarżący uznał za niezasadny zarzut organu odwoławczego dotyczący słabej aktywności w poszukiwaniu pracy. Wskazał on, że na przełomie października i listopada 2000 r. pracował przy roznoszeniu ulotek, a nie posiada on środków na poszukiwanie pracy poza miejscem zamieszkania. Skarżący oświadczył, że organ pomocy społecznej nie mógł wydać decyzji przyznającej mu obiady w stołówce bez jego zgody na chodzenie po posiłek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Organ pomocy społecznej uzasadnił odmowę przyznania skarżącemu pomocy brakiem aktywności skarżącego w poszukiwaniu pracy i ograniczaniem się do roszczeniowej postawy wobec instytucji pomocy społecznej. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby korzystające z pomocy są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 2 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Skarżący ma 35 lat, jest kawalerem, z wykształcenia fizykiem, jest bezrobotny od 1996 r., został on pozbawiony prawa wykonywania zawodu na okres 3 lat do października 1999 r. Jak wskazał organ odwoławczy skarżący od 1996 r. do sierpnia 2000 r. korzystał z różnych form pomocy społecznej. Skarżący jest osobą wykształconą, młodą, zdrową, nie posiada nikogo na utrzymaniu. W ocenie Sądu, po długim okresie pozostawania bez pracy i korzystania ze świadczeń pomocy społecznej skarżący winien wykazać aktywność w poszukiwaniu źródeł dochodów i nie może ograniczać się do roszczeniowej postawy wobec instytucji opieki społecznej, żądając dostarczania mu środków utrzymania. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej w tym przypadku z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. W wyroku z dnia 20 listopada 2001r. sygn. akt SK 15/01 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. (vide: publ. OTK 8/01 poz. 252) Niepodejmowanie odpowiednich starań w celu podjęcia pracy zarobkowej umożliwiającej samodzielne utrzymanie się może zatem stanowić podstawę odmowy przyznania pomocy. Z okoliczności sprawy wynika, że istnieją oferty pracy dla osób w zawodzie skarżącego (w szkole w D., w M.), rzeczą skarżącego jest dołożenie wszelkich starań by takie zatrudnienie uzyskać, bądź podjąć pracę w innym charakterze. Podjęcie pracy w charakterze nauczyciela wiąże się niewątpliwie z dokonaniem szeregu czynności formalnych i zarówno brak zapewnienia miejsca zamieszkania - szkole w D., jak i kwestia żądanej przez pracodawcę dokumentacji w przypadku szkoły w M. nie uzasadniały odstąpienia przez skarżącego od dalszych czynności związanych z podjęciem pracy. Odstąpienie od takich czynności jest tożsame z odmową podjęcia pracy. Podkreślić należy, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych (zasiłek stały, renta socjalna) właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Sąd oddalił wnioski skarżącego o dopuszczenie dowodu z akt Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sygn. II SA/Gd 2973/00, dotyczących odmowy przyznania zasiłku celowego na żywność we wrześniu 2000 r. oraz akt Prokuratury Rejonowej w G. sygn. [...] dotyczących postępowania w sprawie oświadczenia złożonego przez dyrektora gimnazjum w D. Zgodnie z art. 106 § 3 prawa o ustroju sądów administracyjnych sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W niniejszej sprawie nie zachodziły wątpliwości wskazujące na konieczność dopuszczenia takich dowodów w celu rozstrzygnięcia skargi. Twierdzenie skarżącego, iż odmowa podjęcia zatrudnienia może prowadzić do odmowy świadczeń z pomocy społecznej tylko w okresie 6 miesięcy od daty nieuzasadnionej odmowy podjęcia pracy nie jest uzasadnione. Przepis art. 6 ust. 1a, ani żaden inny przepis ustawy o pomocy społecznej, nie zawiera takiego unormowania, nie określa czasokresu, w ciągu którego mogą organy orzekające uzasadniać odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej zaistnieniem takiego faktu. Przedmiotem rozstrzygnięcia organu administracji był wniosek J. Sz. o przyznanie pomocy pieniężnej – zasiłku celowego na wyżywienie. Skarżący pierwotnie wnoszący o zapewnienie mu posiłków, w toku postępowania zmodyfikował swój wniosek domagając się świadczenia w formie pieniężnej, oświadczając, iż odmawia on dalszego chodzenia na obiady do stołówki szkolnej 12 kilometrów. Organ administracji prawidłowo rozpoznał zatem wniosek skarżącego jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego i stwierdził brak podstaw do uzupełnienia decyzji o rozstrzygnięcie w przedmiocie pomocy w postaci zapewnienia posiłku. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.