II SA/Gd 309/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie: NSA Zdzisław Kostka, WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Protokolant Kinga Czernis, po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody z dnia 17 grudnia 2002r. Nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Starosta decyzją z dnia 17 grudnia 2001 r. na podstawie art. 13 ust. 2, ust. 3 pkt 5 i art. 6 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) orzekł o utracie przez M. B. statusu osoby bezrobotnej z dniem 5 grudnia 2001 r., z powodu niestawiennictwa w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomienia w ciągu 5 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. podał, że nie stawił się w dniu 5 grudnia 2001 r. z powodu braku środków finansowych na dojazd do PUP w P., gdyż nie posiada żadnego dochodu od trzech miesięcy, nie otrzymuje pomocy społecznej. Pieniądze na dojazd zdobył dnia 6 grudnia 2001 r. i o godzinie 9.30 stawił się w PUP w P., gdzie złożył stosowne oświadczenie. Wojewoda decyzją z dnia 17 stycznia 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż art.13 ust.2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stwierdza, że bezrobotni mają obowiązek zgłaszania się do właściwego powiatowego urzędu pracy w wyznaczonych terminach w celu potwierdzenia swej gotowości do pracy i uzyskania informacji o możliwościach zatrudnienia lub szkolenia. Natomiast art.13 ust.3 pkt 5 w/w ustawy stanowi, iż starosta pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie stawiła się w powiatowym urzędzie pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadomiła w ciągu 5 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa; pozbawienie statusu bezrobotnego następuje na okres 3 miesięcy od dnia niestawienia się w powiatowym urzędzie pracy. Organ II instancji stwierdził, iż M. B. nie kwestionuje faktu niestawienia się w Urzędzie Pracy w T. w dniu 05.12.2001r., terminie wyznaczonym w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia pracy i uzyskania informacji o możliwościach zatrudnienia lub szkolenia. Wyznaczenie M. B. wskazanego terminu od strony formalno-prawnej nie budzi zastrzeżeń. M. B. nie usprawiedliwił skutecznie nieobecności w Urzędzie Pracy w T. w terminie wyznaczonym, gdyż za takie usprawiedliwienie nie można przyjąć zaistnienia okoliczności, na które powołuje się on w oświadczeniu z dnia 06.12.2001r. i w swoim odwołaniu z dnia 28.12.2001r. Mianowicie M. B. stwierdza, że nie posiadał środków finansowych na pokrycie kosztów dojazdu do Urzędu Pracy. Odnośnie dysponowania środkami pieniężnymi na dojazd do Urzędu Pracy w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia zatrudnienia organ II instancji stwierdził, że jest to osobistą sprawą M. B., który w związku z tym nie może zasłaniać się ich brakiem dla usprawiedliwienia niestawiennictwa w P. U. P.. Potwierdzenie gotowości do podjęcia pracy jest jednym ze środków w/w ustawy weryfikacji przez Urząd Pracy spełniania wymogów do posiadania statusu osoby bezrobotnej, wobec czego bezrobotny deklarujący na karcie rejestracyjnej bezrobotnego gotowość do pracy powinien dysponować środkami finansowymi umożliwiającymi jej potwierdzenie. Nie może zasadnie twierdzić, że nie posiada środków na jej realizację, gdyż oświadcza w ten sposób faktyczny brak gotowości do pracy. Podczas, gdy zgodnie z definicją ustawową osoby bezrobotnej zawartą w art.2 ust.1 pkt 2 w/w ustawy status tej osoby może posiadać tylko osoba stale gotowa do podjęcia pracy. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej jest prawem, a nie obowiązkiem. Jednak posiadanie tego prawa uzależnione jest od spełniania określonych przez ustawę warunków i realizacji określonych obowiązków, do których należy obowiązek stawiennictwa w Urzędzie Pracy w celu ustawowym i wyznaczonym terminie. Nawet, jeżeli tak jak twierdzi strona, nie posiadała stosownych środków finansowych na dojazd do Urzędu Pracy, mogła wystąpić do właściwego miejscowo Ośrodka Pomocy Społecznej o ich przyznanie lub przyznanie biletu kredytowego na dojazd do Urzędu Pracy, jak również mogła skorzystać z okazyjnego przejazdu grzecznościowego. Strona nie udowadnia, że w tej sprawie wystąpiła do takiego Ośrodka i została załatwiona odmownie. Ponadto, jeżeli faktycznie by tak było to o swoim braku gotowości do podjęcia pracy spowodowanym niedysponowaniem środkami finansowymi na dojazd do Urzędu Pracy P. B. powinien uprzedzić Urząd Pracy. Tylko wówczas gdyby dokonał takiego wcześniejszego powiadomienia, a brak tej gotowości trwałby krócej niż 30 dni zgodnie z art.27 ust.3 w/w ustawy nie mogłaby w stosunku do niego być zastosowana sankcja przewidziana przez art.13 ust.3 pkt 5 tej ustawy. Zważywszy na powyższe organ odwoławczy uznał, że M. B. nie wykazał uzasadnionej przyczyny niestawiennictwa. Zachowanie przez M. B. ustawowego terminu na powiadomienie Urzędu Pracy o przyczynie niestawiennictwa nie wyłącza konieczności zastosowania sankcji przewidzianej przez art.13 ust.3 pkt 5 w/w ustawy. Dyspozycja zawarta w art.13 ust.3 pkt 5 ustawy stanowi a contrario, że niestawiennictwo w wyznaczonym terminie tylko wówczas nie skutkuje utratą statusu bezrobotnego, kiedy bezrobotny łącznie spełni dwa warunki tj.: 1) powiadomi powiatowy urząd w ciągu 5 dni o przyczynie niestawiennictwa oraz 2) przyczyna niestawiennictwa jest uzasadniona. Jeżeli choćby jeden z tych warunków nie zostanie spełniony, wówczas istnieje obowiązek wydania decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej na okres 3 miesięcy. W analizowanej sprawie wskazana przez M. B. przyczyna niestawiennictwa jest w pełni nieuzasadniona, co wykazano wyżej. Pomimo tego, że wskazana ona została z zachowaniem 5-dniowego terminu to nie zachodzą łącznie wszystkie przesłanki ustawowe do odstąpienia od sankcji przewidzianej przez w/w przepis prawny. W sprawie zachodzą zatem warunki z art.13 ust.3 pkt 5 w/w ustawy do zastosowania sankcji przewidzianej w tej normie prawnej w postaci utraty statusu osoby bezrobotnej na okres 3 miesięcy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. B. zarzucił, iż organy obu instancji nie wzięły pod uwagę "ludzkiego" aspektu sprawy, tj. braku środków finansowych na dojazd do Urzędu Pracy oraz realizację wymogu stawiennictwa niezwłocznie po uzyskaniu pieniędzy. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu warunkuje uzyskanie i zachowanie statusu bezrobotnego od legitymowania się gotowością do podjęcia zatrudnienia. W związku z tym w celu potwierdzenia gotowości do podjęcia zatrudnienia oraz uzyskania informacji o możliwości zatrudnienia lub szkolenia bezrobotni, stosownie do treści art. 13 ust. 2 cytowanej ustawy, mają obowiązek zgłaszania się w wyznaczonych terminach do właściwego powiatowego urzędu pracy. Natomiast niezgłoszenie się do właściwego urzędu pracy i niepowiadomienie w ciągu 5 dni o uzasadnionej przyczynie niestawiennictwa, zgodnie z art. 13 ust. 3 pkt 5 cytowanej ustawy skutkuje pozbawieniem statusu bezrobotnego na okres 3 miesięcy. Przepis art. 13 ust. 3 pkt 5 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu zawiera dwa wymogi. Po pierwsze bezrobotny musi powiadomić właściwy powiatowy urząd pracy w ciągu 5 dni o przyczynie niestawiennictwa, po wtóre wskazana przyczyna usprawiedliwiająca niestawiennictwo musi być uzasadniona. Niewątpliwie niestawiennictwo bezrobotnego w wyznaczonym terminie mogą uzasadniać jedynie przyczyny, które nie są zawinione przez bezrobotnego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawał fakt, iż skarżący w terminie 5 dni powiadomił Powiatowy Urząd Pracy w T. o przyczynie niestawiennictwa w dniu 5 grudnia 2001 r. Rozważenia wymagała natomiast kwestia czy brak środków finansowych na dojazd skarżącego w dniu 5 grudnia 2001 r. do urzędu pracy stanowi uzasadnioną przyczynę tego niestawiennictwa. Brak środków finansowych u osoby bezrobotnej, a więc nie wykonującej pracy zarobkowej i tym samym pozbawionej źródła dochodów finansowych, jest naturalną konsekwencją tego stanu rzeczy. Wobec tego nie można twierdzić, jak czyni to organ odwoławczy, iż osoba bezrobotna powinna dysponować środkami finansowymi umożliwiającymi jej potwierdzanie gotowości do pracy. Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie wiąże pojęcia osoby bezrobotnej, zdefiniowanego w art.2 ust. 1 pkt 2, z koniecznością posiadania przez taką osobę środków finansowych na potwierdzanie gotowości do podjęcia zatrudnienia. Zatem brak środków finansowych na dojazd do urzędu pracy nie oznacza, iż taka osoba faktycznie nie jest gotowa do podjęcia zatrudnienia. Rozważania organu odwoławczego na ten temat poczynione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajdują żadnego oparcia w przepisach ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Wobec powyższego brak środków finansowych na dojazd do urzędu pracy celem stawienia się w wyznaczonym terminie może stanowić przyczynę uzasadniającą takie niestawiennictwo. Dywagacje organu odwoławczego na temat, w jaki sposób skarżący mógł pozyskać środki finansowe czy też, w jaki sposób mógł dojechać do urzędu pracy pozbawione są jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia na gruncie przedmiotowej sprawy. Organ nie powołuje się na jakiekolwiek inne okoliczności, które wskazywałyby, że przyczyna niestawiennictwa podana przez skarżącego nie polega na prawdzie, czy też, że z własnej winy utracił on posiadane środki finansowe, które mógł przeznaczyć na dojazd do urzędu pracy. Przepis art. 13 ust. 3 pkt 5 cytowanej ustawy stwarza możliwość organom zatrudnienia uwzględniania różnych sytuacji życiowych osób bezrobotnych, które powodują niezawinione przez nie niestawiennictwo w wyznaczonym terminie w powiatowym urzędzie pracy. Obowiązkiem organów jest w takim przypadku dokonanie oceny czy przyczyna wskazywana przez osobę bezrobotną jest uzasadniona, z tym, że ocena ta musi być oparta na racjonalnych przesłankach zgodnie z celem, któremu ma służyć ustawa regulująca prawa i obowiązki osób bezrobotnych. Stosowanie przez ustawodawcę rygorów i środków dyscyplinujących nie oznacza rezygnacji z konieczności dokładnego rozważenia wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego oraz słusznego interesu strony (art. 7 k.p.a.). W przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 §1 k.p.a., gdyż organ odwoławczy nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego, tj. nie ustalił wszystkich okoliczności, które pozwoliłyby na dokonanie oceny czy wskazana przez skarżącego przyczyna niestawiennictwa w urzędzie pracy była uzasadniona. Organ nie poczynił bowiem żadnych ustaleń co do sytuacji materialnej skarżącego, jaka odległość dzieli miejsce jego zamieszkania od siedziby urzędu pracy, w którym miał się stawić i w związku z tym jakie są koszty dojazdu, jak również nie ustalił w jaki sposób zdobył on środki finansowe celem stawienia się w urzędzie pracy w dniu 6 grudnia 2001 r. Naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynika sprawy, gdyż dopiero po dokonaniu niezbędnych ustaleń stanu faktycznego będzie możliwe dokonanie oceny całego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie czy przyczyna niestawiennictwa w urzędzie pracy, wskazywana przez skarżącego jest uzasadniona. Organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę weźmie pod uwagę powyższe stanowisko i dokona ustaleń niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, a mianowicie jaka była sytuacja materialna skarżącego, jaka odległość dzieli jego miejsce zamieszkania od siedziby urzędu pracy, w którym miał się stawić, w jaki sposób zdobył środki finansowe na dojazd do urzędu w dniu następnym po wyznaczonym dniu stawiennictwa i dlaczego nie mógł zdobyć niniejszych funduszy na dzień 5 grudnia 2001 r. Następnie dopiero organ odwoławczy dokona oceny czy w przypadku skarżącego brak środków finansowych uzasadniał niestawiennictwo w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec tego, że skarga została uwzględniona na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.