II SA/Gd 309/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2005 r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dzieci uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 15 listopada 2004 r., nr [...] Decyzją z dnia 15 listopada 2004r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 104, art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. 2 pkt. 1, 2, 3 art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1, 2, 3, art. 8 pkt 1-7, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1i ust. 2, art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) odmówił przyznania J. F. świadczeń rodzinnych w formie dodatków do zasiłków rodzinnych z tytułu samotnego wychowywania dzieci: A. F., P. J., C. J., M. J. i W. J. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona nie spełnia przesłanki do przyznania tego rodzaju świadczeń. Organ ustalił również, że strona wychowuje dzieci wraz z ich ojcem prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. F., kwestionując przeprowadzony przez organ I instancji wywiad środowiskowy. Decyzją z dnia 14 marca 2005r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że podstawę przyznawania świadczeń rodzinnych w jakiejkolwiek formie, stanowi ustawa z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych, zwana dalej "ustawą" /art.l ust. l ustawy/. Stosownie do art.8 ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługuje m. in. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Art.3 ust.17 ustawy zawiera definicję legalną pojęcia "samotne wychowywanie dziecka". Organ wyjaśnił, że tego rodzaju definicja określa w sposób wiążący dla organów administracji rozumienie danego pojęcia. Zgodnie z tymże przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o "samotnym wychowywaniu dziecka", oznacza to wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z cytowanego przepisu wynika, że przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uzależnione jest od wykluczenia, że osoba ubiegająca się o taki dodatek, wychowuje dziecko wspólnie z drugim rodzicem - w rozpatrywanej sprawie - z ojcem dzieci. Organ podkreślił, iż z dniem 01.10.2004r. wszedł w życie przepis art.23 ust. 4a ustawy (wprowadzony ustawą z dnia 30.07.2004r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych). Stosownie do art.2 ustawy z dnia 30.07.2004r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych znajduje on zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z jego treścią, w przypadku gdy w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa w art.3 pkt 17 (przepis ten stanowi definicję legalną pojęcia "samotne wychowywanie dziecka"), organ właściwy może przeprowadzić wywiad. Organ wskazał, iż w dniu 15 listopada 2004r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, którego celem było wyjaśnienie sytuacji rodziny skarżącej. Z jego treści jednoznacznie wynika, że P. J., C. J., M. J. i W. J. są wychowywani wspólnie przez skarżącą oraz ich ojca J. J. Organ podkreślił, że wywiad ten został podpisany przez skarżącą oraz J. J. Organ wyjaśnił, iż mając na względzie kwestię dodatku w odniesieniu do córki skarżącej, że z przedłożonych przez organ I instancji materiałów wynika także, że nie można uznać aby J. F. zajmowała się wychowywaniem córki, co jest konieczne dla przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Skargę na powyższą decyzję wniosła J. F., podnosząc kwestię nierzetelnego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który stanowił podstawę dla decyzji organu I instancji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca podkreśliła, iż dzieci wychowywała i wychowuje sama i w żaden sposób nie jest finansowo uzależniona od konkubenta. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są niezgodne z prawem, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Zgodnie z dyspozycją art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany. W myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 17 wskazanej ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r., K 16/04, OTK-A 2005/5/51, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że m.in. art. 3 pkt 17 oraz art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wskazane przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. W konsekwencji, z dniem 1 stycznia 2006 r. przestały obowiązywać uchylone przepisy art. 3 pkt 17 oraz art. 12. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, iż zachodzi podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 k.p.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W konsekwencji tego zaś stwierdzenia skarga jest zasadna, gdyż według art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Uwzględniając skargę ze wskazanego wyżej powodu należy wyjaśnić na potrzeby dalszego postępowania przed organem administracji publicznej, że w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że drugie kryterium określone w tekście art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mówiące o osobie "...wspólnie nie wychowującej dziecka z ojcem lub matką dziecka" nie pozwala na jednoznaczne określenie sytuacji, w której to kryterium jest spełnione, a dodatkowo nie uwzględnia ono tego, co na temat obowiązku wychowania dziecka mówi kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nawet bowiem w sytuacji, gdy jednemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska, istnieje obowiązek alimentacyjny tego rodzica w stosunku do dziecka, polegający na obowiązku dostarczania mu środków utrzymania i wychowania. Trybunał wskazał, że powyższa regulacja przesłanek uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego określona w art. 12 w zw. z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nie tylko niejasna, ale niespójna z regulacją przewidzianą w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Niespójność przepisów dwóch jednocześnie obowiązujących ustaw jest zjawiskiem, które na pewno zasługuje na negatywną ocenę, zwłaszcza wtedy, gdy jedną z tych ustaw jest ustawa mająca charakter kodeksu. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny uznał, że zaskarżone przepisy są niezgodne Konstytucją. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić zaistniały nowy stan prawny i stosownie do obowiązujących przepisów rozstrzygnąć przedmiotową sprawę. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Zarządzenie: 1. odnotować w kontrolce uzasadnień, 2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć stronom 3. przedłożyć za 46 dni.