II SA/Gd 312/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie warunków zabudowy postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 8 lipca 2014 r. (data wpływu do sądu) M. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Skarżąca w formularzu wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni 31,7 m2 i gospodarstwo rolne o powierzchni 7,51 ha oraz że nie osiąga żadnych dochodów. W uzupełnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzone przez nią ekologiczne gospodarstwo rolne nie przynosi zysków, gdyż od 2009 r. jest zalewane. Oświadczyła ponadto, że nie posiada samochodu, ani środków na rachunkach bankowych, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, zalega z opłatami, straty spowodowane nieudanymi uprawami rolnymi pokrywa pożyczkami od osób prywatnych, co skutkuje powstaniem zadłużenia, na spłatę którego przeznacza przychody z dopłat dla rolników. Oświadczyła, że w kwietniu 2014 r. została jej wypłacona przez ARMiR dopłata obszarowa do gospodarstwa rolnego za 2013 r. w wysokości 6965,89 zł, którą w całości przeznaczyła właśnie na spłatę zadłużeń. Skarżąca ponadto przedstawiła szereg dokumentów źródłowych, w tym zaświadczenie z Banku Zachodniego WBK S.A. z dnia 7 sierpnia 2014 r. wskazujące na brak operacji na rachunku osobistym skarżącej od dnia 15 kwietnia 2014 r. i zerowe saldo na tym rachunku, zaświadczenie z KRUS z dnia 15 lipca 2014 r., wskazujące na fakt zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, kserokopie rachunków za media, wezwanie dłużnika do zapłaty z dnia 26 maja 2014 r. przez Komornika (k. 45 akt) oraz oświadczenie, z którego wynika, że skarżąca nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i w konsekwencji nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na rachunkach bankowych w mBanku nie były wykonywane żadne operacje od kwietnia 2013 r. i salda są zerowe. Nie przedłożyła zaświadczenia w tym zakresie od Banku, gdyż żąda on prowizji za wydane takiego zaświadczenia w wysokości 100 zł. Środki finansowe na bieżące utrzymanie skarżąca czerpie z pożyczek od osób prywatnych, które będzie musiała spłacić. Dołączyła ponadto decyzję w sprawie podatku rolnego za 2014 r. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił M. W. przyznania prawa pomocy, wskazując iż sytuacja majątkowa skarżącej nasuwa szereg wątpliwości. Ponadto posiada majątek w postaci mieszkania oraz nieruchomości rolnej, co wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. M. W. wniosła sprzeciw od tego postanowienia, w którym zakwestionowała posiadanie środków majątkowych umożliwiających jej poniesienie kosztów postępowania. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 20 sierpnia 2014 r., kopie tytułów wykonawczych z dnia 7 kwietnia 2014 r. oraz 8 sierpnia 2014 r. oraz zaświadczenie że na rachunkach bankowych w mBanku nie były wykonywane żadne operacje od kwietnia 2013 r. i salda są zerowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. W. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Osoba ubiegająca się o pomoc publiczną poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ma zatem obowiązek takiego udokumentowania swojego żądania, aby wykazane zostało przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero wykazanie tych okoliczności daje sądowi możliwość podjęcia decyzji o przyznaniu prawa pomocy. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie skorzystano z tej możliwości i zobowiązano skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawczyni. W odpowiedzi M. W. przedłożyła: zaświadczenie z BZ WBK S.A. z dnia 7 sierpnia 2014 r. o posiadanym rachunku oszczędnościowym, jego saldzie, które wynosi 0 zł oraz o braku operacji w okresie od 15 kwietnia 2014 r. do 7 sierpnia 2014 r.; odpis decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na rok 2013 w wysokości 6.965,89 zł; zaświadczenie z KRUS z dnia 17 lipca 2014 r. o wysokości zadłużenia wnioskodawczyni z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2010 r. do II kwartału 2014 r., które wynosi 6.156 zł (5.364 zł wraz z odsetkami za zwłokę); odpis faktury z dnia 27 lutego 2014 r. za dostawę wody i odbiór ścieków za okres od 27 listopada 2013 r. do 25 lutego 2014 r. na kwotę 174,19 zł, odpis faktury z dnia 30 maja 2014 r. za dostawę wody i odbiór ścieków za okres od 26 lutego 2014 r. do 28 maja 2014 r. na kwotę 166,92 zł oraz faktury z dnia 19 marca 2014 r. za energię elektryczną za okres od 6 września 2013 r. do 7 marca 2014 r. na kwotę 1.258,89 zł oraz z dnia 16 maja 2014 r. na kwotę 180, 91 zł. oraz z dnia 22 lipca 2014 r. na kwotę 129,44 zł; zaświadczenie, z którego wynika, że skarżąca nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i w konsekwencji nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów; wezwanie do zapłaty z dnia 26 maja 2014 r. przez Komornika (k. 45 akt); decyzję w sprawie podatku rolnego za 2014 r. na kwotę 700 zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, że na rachunkach bankowych w mBanku nie były wykonywane żadne operacje od kwietnia 2013 r. do sierpnia 2014 r. i salda są zerowe. Nie przedłożyła zaświadczenia w tym zakresie od Banku, gdyż żąda on prowizji za wydane takiego zaświadczenia w wysokości 100 zł. Środki finansowe na bieżące utrzymanie skarżąca czerpie z pożyczek od osób prywatnych, które będzie musiała spłacić. Ponadto do sprzeciwu skarżąca dołączyła zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. na kwotę 132,16 zł.; kopie tytułów wykonawczych z dnia 7 kwietnia 2014 r. oraz z dnia 8 sierpnia 2014 r., jak również zaświadczenie z mBanku że na rachunkach bankowych w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 9 października 2014 r. nie były wykonywane żadne operacje i salda są zerowe. Powyższe oświadczenia nie sposób jednak uznać za wystarczające do dokonania pełnej oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia została zobowiązana skarżąca, jest niezbędne do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Sytuacja majątkowa skarżącej nasuwa szereg wątpliwości, co do rzetelności obrazu jaki rysuje się z treści wniosku oraz dodatkowego oświadczenia. Skarżąca nadal nie wyjaśniła kwestii dochodów z gospodarstwa rolnego, upraw jakie prowadzi. Nie zasługuje bowiem na wiarę okoliczność, że żadnej działalności w tym zakresie skarżąca nie prowadzi, gdyż okoliczność otrzymywania dopłat obszarowych wskazuje, że skarżąca uprawia ziemie. Dopłaty obszarowe przysługują bowiem do ziemi utrzymanej w dobrej kulturze agrotechnicznej, co oznacza, że taki grunt w każdej chwili może zostać włączony do produkcji rolnej, jeśli nie jest uprawiany. Organ przyznający te płatności prowadził postępowanie w kwestii areału, jaki skarżącą uprawnia do otrzymania dopłat, w żadnym miejscu przedstawionej decyzji nie wspomniał organ o wątpliwościach co do prowadzenia uprawy przez skarżącą. Na stronie 3 decyzji z dnia 13 marca 2014 r. organ wskazał, że "granice uprawy wykraczają poza granice działek referencyjnych zadeklarowanych we wniosku". Oznacza to wprost, że prowadzone przez skarżącą uprawy wykraczają poza granice ewidencyjne działek. Treść przedstawionej decyzji przeczy zatem twierdzeniom skarżącej o nieprowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz co najmniej poddaje w wątpliwość jej oświadczenie o braku dochodów z tego tytułu. Przedkładając żądane rachunki świadczące o wysokości ponoszonych miesięcznych stałych wydatków skarżąca oświadczyła, że opłaca je z zaciągniętych pożyczek od osób prywatnych. Skarżąca nie wyjaśniła zgodnie z zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2014 r. u kogo je zaciąga, w jakiej wysokości, jakie są to kwoty na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy. Z jednej ze spraw skarżącej rozpoznawanych w tut. Sądzie o sygnaturze I SA/Gd 1598/13 wynika, że już w maju br. skarżąca ubiegając się o przyznanie prawa pomocy wskazywała na swój dług o osób prywatnych w wysokości 87.000 zł. Powyższe poddaje w wątpliwość oświadczenia skarżącej o źródłach finansowania jej wydatków. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że tej wielkości kwoty nie są pożyczane bez pisemnych umów i gwarancji spłaty. W sprawie I SA/Gd 1359/13 tut. Sądu skarżąca również tłumaczyła opłacanie miesięcznych wydatków zaciągniętymi u osób prywatnych pożyczkami, których mimo żądania referendarza nie udokumentowała. Należy nadmienić, że w tut. Sądzie aktualnie jest zarejestrowanych 15 spraw ze skarg wniesionych przez skarżącą nie zakończonych i 50 spraw zakończonych. W tej sytuacji, z uwagi na uchybienie obowiązkowi złożenia pełnych, wyczerpujących wyjaśnień odnośnie stanu majątkowego zgodnie z zarządzeniem referendarza z dnia 18 czerwca 2014 r. Sąd nie mógł uznać, iż stan majątkowy skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, albowiem uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.