II SA/Gd 313/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Ł. i M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2016 r. i zwolnić skarżących D. Ł. i M. Ł. z połowy wpisu sądowego od skargi. D. Ł. i M. Ł. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że oboje wnioskodawcy są emerytami, a koszty leczenia ciężko chorego M. Ł. pochłaniają całkowicie budżet domowy. Według oświadczenia zawartego w formularzu urzędowym PPF skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, posiadają mieszkanie spółdzielcze własnościowe o wartości 80.000 zł oraz samochód osobowy marki Toyota, rok produkcji 2008. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, ani innych przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. D. Ł. uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1957 zł, M. Ł. natomiast w wysokości 2002 zł. Stałe miesięczne wydatki na utrzymanie określili na łączną kwotę 2066 zł, w tym za czynsz – 393 zł, gaz – 80 zł, energię elektryczną – 90 zł, kredyty – 1203 zł, ubezpieczenia – 150 zł, lekarstwa – 100-150 zł. Dodali, że ponoszą nadto koszty prywatnych wizyt lekarskich w miarę potrzeb. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną dotyczącą M. Ł. potwierdzającą jego stan zdrowia. Referendarz sądowy wezwał wnioskodawców do przedłożenia dodatkowej dokumentacji w celu usunięcia wątpliwości co do ich możliwości płatniczych. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawcy przedłożyli następujące dokumenty: zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodach za 2015 rok, wyciągi z rachunków bankowych, decyzje ZUS. Oświadczyli, że rachunki opłacają przez internet, zaś rachunków za leki nie posiadają, przedkładając jedynie paragony za lekarstwa wystarczające na 2 miesiące. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykonując prawidłowo wezwania do przedłożenia dokumentów uniemożliwili kompleksową ocenę ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Podkreślono, że nie udokumentowali kosztów leczenia nie wykazując, że koszty pochłaniają całe ich dochody. Ponadto, każdy z nich uzyskał w miesiącu sierpniu 2016 r. dochód w wysokości 2000 zł z polisy ubezpieczeniowej. Analiza sytuacji finansowej wnioskodawców przeprowadzona w sprawie nie pozwoliła na wniosek, że nie mają oni dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Skarżący w ustawowym terminie wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się jego zmiany. Skarżący zarzucili, że referendarz nie ocenił prawidłowo przedstawionej przez nich sytuacji, w tym zwłaszcza okoliczności związanych ze stanem zdrowia M. Ł. oraz jednorazowymi wpłatami z polisy ubezpieczeniowej. Skarżący wyjaśnili, że jednorazowe wypłaty z polis ubezpieczeniowych w miesiącu sierpniu 2016 r. nastąpiły z tytułu śmierci ojca skarżącej i przeznaczone zostały w całości na wydatki związane z przygotowaniem pogrzebu, pochówkiem, stypą i postawieniem pomnika. Skarżący wyjaśnili również, że M. Ł. jest osobą ciężko chorą, cierpiącą na różnego rodzaju schorzenia, w tym neurologiczne (miażdżyca, tętniak mózgu) i kardiologiczne (po zawale serca), które pociągają za sobą konieczność stałego wydatkowania środków finansowych na wizyty lekarskie, w tym dojazdy do lekarzy, rehabilitację i leki. D. Ł. wyjaśniła przy tym, że opieka nad mężem pochłania ją tak bardzo, że nie dbała o archiwizowanie rachunków za lekarstwa czy utrzymanie samochodu. Przestawiła natomiast wyliczenie ich wydatków, na które składają się wydatki stałe, w tym spłata kredytu zaciągniętego w trakcie leczenia męża po zawale serca – 2066 zł, jedzenie – 1200 zł (20 zł x 2 osoby x 30 dni), samochód niezbędny przy opiece nad tak schorowanym M. Ł. (polisy, paliwo, serwis) – 400 zł, wizyty lekarskie, lekarstwa, stomatolog – 400 zł. Łącznie wydatki określiła na kwotę ponad 4000 zł, wskazując, że przewyższają one osiągane łącznie miesięcznie dochody z emerytur w wysokości 3959 zł. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprzeciw w pierwszej kolejności należało uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), zwanej dalej ustawą zmieniającą. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w rozpoznawanej sprawie wniesiona została w dniu 17 maja 2016 r., to jest po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wniesienie sprzeciwu nie ma charakteru anulacyjnego, ale powoduje kontrolę postanowienia referendarza co do jego zgodności z prawem. Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzemieniu nadanym jej ustawą zmieniającą rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Procedując w zgodzie z powyższymi zasadami sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z treści formularza PPF. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego podlegało zmianie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3), przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżący ubiegali się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, na które, zgodnie z art. 211 p.p.s.a., składają się koszty sądowe i zwrot wydatków. Ich wniosek podlegał zatem weryfikacji w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza złożonych przez skarżących oświadczeń, zarówno w formularzu PPF, jak również w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego i w sprzeciwie oraz przedłożonych przez nich dokumentów w postaci wyciągów z rachunków bankowych, potwierdzających wysokość pobieranych miesięcznie świadczeń emerytalnych oraz kart leczenia szpitalnego i rachunków za leki przeznaczone na dwa miesiące doprowadziła sąd do wniosku, że sytuacja życiowa skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu sądowego od skargi. Sytuacja finansowa skarżących jest nie tylko wypadkową uzyskiwanych miesięcznie dochodów w łącznej wysokości 3959 zł, ale również sytuacji życiowej, w której pozostają, w głównej mierze determinowaną stanem zdrowia skarżącego M. Ł., który wymaga stałej opieki lekarskiej, rehabilitacji i pomocy skarżącej. Wyjaśnieniom wnioskodawców w tym zakresie sąd dał w pełni wiarę, albowiem stan taki potwierdzają dokumenty złożone przez skarżących, w tym zwłaszcza karty leczenia szpitalnego, z których wynika dokładnie charakter schorzeń, na które cierpi M. Ł. Stan jego zdrowia w pełni uzasadnia wydatkowanie na ten cel środków finansowych w wysokości wskazywanej przez skarżącą. Również wskazywana przez skarżących wysokość stałych kosztów utrzymania, w tym spłaty kredytu zaciągniętego na leczenie i rehabilitację skarżącego po przebytym zawale, nie budziła zastrzeżeń sądu, zwłaszcza, że cześć z nich (opłaty z mieszkanie i media) wyszczególniono na wyciągu z rachunku bankowego skarżącej. Sąd uznał również za wiarygodne wyjaśnienia skarżących w zakresie jednorazowego uzyskania w miesiącu sierpniu 2016 r. kwoty po 2000 zł z tytułu polisy ubezpieczeniowej w związku ze śmiercią ojca skarżącej. Uzasadnione było przeznaczenie tych środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z pogrzebem ojca, co wyklucza wniosek, że w związku z uzyskaniem tych pieniędzy sytuacja skarżących uległa znacznej poprawie. Sąd nie znalazł podstaw do podważania prawdziwości oświadczeń skarżących również w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze, sąd doszedł do przekonania, że sytuacja finansowa skarżących, na tym etapie postepowania, na którym aktualizuje się obowiązek uiszczenia wpisu od skargi, od którego wykonania uzależnione jest uruchomienie sądowej kontroli legalności kwestionowanej przez nich decyzji, nie pozwala im ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Spełnili zatem przesłanki do częściowego zwolnienia ich z kosztów sądowych w postaci zwolnienia od połowy wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Zwolnienie z połowy wpisu od skargi skutkujące jednak koniecznością uiszczenia połowy wpisu z jednej strony nie będzie stanowiło takiego obciążenia dla ich budżetu domowego, który zaważyły nad jego zdolnością do pokrycia koniecznych wydatków na ich utrzymanie, w tym leczenia, a z drugiej zadość uczyni zasadzie partycypowania stron w kosztach postępowania. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.