II SA/Gd 325/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. Ł. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 kwietnia 2007 r., nr [...]. T. Ł. złożyła wniosek do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku wskazała, iż we wrześniu 1952 r. została wraz z rodzicami z przyczyn narodowościowych wysiedlona do Kazachstanu, gdzie znajdowali się do 1956 r. Związek Sybiraków Zarząd Główny odmówił udzielenia wnioskowi rekomendacji. Do wniosku dołączono rekomendację Związku Sybiraków Zarządu Oddziału Wojewódzkiego, w którym wnioskowano zaliczenie deportacji w głąb byłego ZSRR w okresie od 1952 do 1956 roku w wymiarze 4 lat oraz życiorys wnioskodawczyni i zeznania świadków na okoliczność pobytu wnioskodawczyni wraz z rodzicami w Kazachstanie. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Organ w uzasadnieniu decyzji, wskazując na treść art. 22 ust. 1 ustawy, stwierdził, że strona nie udokumentowała w sposób dostateczny wniosku, albowiem oświadczeń świadków H. i J. N. nie uzupełniła dokumentami potwierdzającymi jej rehabilitację. Organ wskazał, że Zarząd Główny Związku Sybiraków odmówił udzielenia wnioskowi strony rekomendacji. T. Ł. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że po rozwodzie jej rodziców, ojciec zabrał archiwum rodzinne i zerwał kontakt ze skarżącą i jej matką. Z archiwum w Wilnie skarżąca otrzymała odpowiedź, że brak jest dokumentów dotyczących jej rodziny, zaś z Kazachstanu, pomimo ponawianych próśb nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Decyzją z dnia 19 lipca 2007 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, organ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b) ww. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Wnioskodawczyni wskazywała, że spełnia przesłanki wskazane w powołanym przepisie, albowiem deportacja jej rodziny z Wilna była spowodowana względami religijnymi - chrztem w kościele katolickim. Organ ustalił, że wnioskodawczyni urodziła się na terenie II Rzeczypospolitej w Wilnie oraz że została deportowana z Wilna do Kazachstanu w 1952 r. Organ stwierdził, że po II wojnie światowej Wilno zostało włączone do obszaru Związku Radzieckiego i represje stosowane tam wobec rodziny wnioskodawczyni, na skutek przymusowego przyjęcia obywatelstwa radzieckiego, nie były represjami stosowanymi wobec obywateli polskich związanymi z ich działalnością polityczną, narodowościową, czy religijną, gdyż w tym okresie podlegali już innemu ustawodawstwu. Wskazana przez wnioskodawczynię deportacja nie była deportacją z obszaru państwa polskiego, wobec tego nie ma zastosowania do wnioskodawczyni ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ wskazał również, że wnioskodawczyni powróciła do Polski w 1993 r. i dopiero wówczas zaczęła starać się o uznanie jej za repatrianta. Ponadto wskazał, że wniosek strony o przyznanie uprawnień kombatanckich nie uzyskał pozytywnej rekomendacji Zarządu Głównego Związku Sybiraków, który zarzucił stronie brak udokumentowania doznanych represji i ich przyczyn. W związku z powyższym organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełniała przesłanek wskazanych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, umożliwiających przyznanie jej statusu kombatanta z wnioskowanego tytułu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku T. Ł. podniosła, że doznane przez jej rodzinę represje zostały udokumentowane przez zeznania świadków H. i J. N. oraz A. M.. Wskazała, że nie załączyła zeznań innych świadków, albowiem, po uzyskaniu informacji w Zarządzie Głównym Związku Sybiraków, uznała, iż jest to zbyteczne. W ocenie skarżącej przymusowe przesiedlenie jej rodziny z Wilna do Kazachstanu stanowiło działanie represyjne związane z narodowością oraz postawą religijną i polityczną jej matki. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu przedłożona w sprawie dokumentacja nie pozwala uznać, iż strona przebywała na zesłaniu w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.: Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej ustawą, stanowi, iż przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennymi oraz okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są zgodnie z art. 4 pkt 3 lit. b okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Ustawa ta stwarza możliwość uzyskania uprawnień nie tylko za działalność kombatancką, lecz także za cierpienia zadane obywatelom Państwa Polskiego przez władze III Rzeszy i ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. W uchwale z dnia 17 listopada 1994 r. sygn. [...] Sąd Najwyższy wskazał, iż osobę narodowości polskiej, zesłaną na Syberię w ramach tzw. akcji rozkułaczania z obszaru byłej Litewskiej SRR, uważa się za podlegającą represjom z przyczyn politycznych w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jeżeli jest obywatelem polskim. Uchwała ta dotyczyła osoby zesłanej w 1949 r. z terenów Litwy Koweńskiej, które przed II wojną światową nie należały do Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd Najwyższy wskazał, iż z art. 21 ust. 1 ustawy stanowiącego, iż uprawnienia przewidziane ustawą przysługują osobie, która posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej lub podlegania represjom oraz określonego Preambułą celu ustawy wynika, że posiadanie obywatelstwa polskiego w chwili podlegania represjom nie jest warunkiem przyznania uprawnień. Osobie, która nie posiadała obywatelstwa polskiego w czasie represji, lecz była narodowości polskiej i uzyskała obywatelstwo polskie w okresie późniejszym przysługują uprawnienia przewidziane ustawą. (vide: OSNP 1995/14/165) Dokonana przez organ interpretacja treści art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy jest zatem błędna. Skarżąca posiada obywatelstwo polskie i jest osobą pochodzenia polskiego. (dowód : odpis pisma z dnia 28 listopada 1997 r. i decyzji z dnia 18 lipca 2001 r. k. 3 i 5 akt administracyjnych). Fakt, iż skarżąca w okresie podlegania represjom nie była obywatelką polską nie wyłącza możliwości nabycia przez nią uprawnień. Podobnie okoliczność, iż Wilno, z którego została ona zesłana do Kazachstanu, zostało po II wojnie światowej włączone do obszaru ZSRR, nie wyklucza uznania, iż do skarżącej znajduje zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy. Przepis ten nie wymaga bowiem, by zesłanie dokonane zostało z terytorium Państwa Polskiego, a powszechnie wiadomo, iż zesłania w głąb ZSRR dotyczyły głównie osób narodowości polskiej zamieszkujących terytoria polskie wcielone po II wojnie światowej do ZSRR. Wskazany przez organ brak rekomendacji Zarządu Głównego Związku Sybiraków w Warszawie nie świadczy o braku możliwości przyznania skarżącej uprawnień. Rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność doznanych represji, podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza przyznania uprawnień, (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2000 r. sygn. akt V SA 1786/00 Lex Nr 49296) Stwierdzenie organu, iż skarżąca nie spełnia przesłanek nabycia uprawnień jest przedwczesne. W niniejszej sprawie, organ wobec przyjętej wykładni przepisu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy, nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, do czego zobowiązuje go art. 77 § 1 k.p.a., jak też nie wykazał należytej dbałości i staranności o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 k.p.a., stanowiący, iż organ administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organ zaniechał dokonania szczegółowej analizy przedstawionych dowodów, jak i zebrania pełnego materiału dowodowego. W zaskarżonej decyzji organ nie dokonał oceny przedłożonych przez stronę pisemnych zeznań świadków - A. M., H. N. i J. N., a w decyzji z dnia 26 kwietnia 2007 r. wskazano jedynie, iż strona nie udokumentowała w sposób dostateczny wniosku albowiem oświadczenia H. i J. N. nie uzupełniła dokumentami potwierdzającymi jej rehabilitację. Podkreślić należy, iż art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania administracyjnego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty i zeznania świadków. Przedłożone przez skarżącą pisemne zeznania stanowią w istocie dokumenty prywatne. Zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód na to, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zwarte w dokumencie. Co do zasady, organ może dopuścić w toku postępowania administracyjnego jako dowód dokument prywatny. Dowód ten nie jest jednak tożsamy z dowodem z zeznań świadka, zeznania te nie zostały bowiem złożone przed organem administracji. Organ nie wydał postanowienia o dopuszczeniu dowodu z zeznań świadków i nie przeprowadził tego dowodu, a w toku postępowania nie spełniono wymogów wynikających z art. 79 k.p.a., art. 83 § 3 k.p.a. i art. 67 § 2 pkt. 2 k.p.a. Zgodnie z zasadą bezpośredniości postępowania dowodowego, dokument taki nie powinien zastępować dowodu z zeznań świadka. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono stanowisko, iż w sytuacji gdy w sprawie są dowody bezpośrednie i nie ma przeszkód do przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zastąpienie ich dowodami pośrednimi stanowi naruszenie przepisów postępowania - art. 7, 75, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (vide : wyrok N SA w Warszawie z dnia 13 grudnia 1988 r. w sprawie sygn. akt II SA 370/88 ONSA 1988/2/95, wyrok NSA w Lublinie z dnia 10 lutego 1999 r. w sprawie sygn. akt l SA/Lu 1456/97 LEX Nr 38223). Skarżąca zamierzała udowodnić okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zeznaniami świadków przedkładając opisy dokumentów prywatnych, zawierających oświadczenia złożone poza postępowaniem administracyjnym. Przedmiotem dowodu były okoliczności mające dla sprawy istotne znaczenie - fakt oraz powód zesłania rodziny skarżącej do Kazachstanu. Organ administracji winien w tej sytuacji potraktować wniosek skarżącej jako wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, wniosek ten zgodnie z art. 78 k.p.c. uwzględnić i przeprowadzić dowód z zeznań świadków w trybie określonym w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Dopiero po przeprowadzeniu tych dowodów i dokonaniu ich oceny możliwe będzie ustalenie czy skarżąca wykazała fakt przebywania na zesłaniu oraz okoliczność, iż zesłanie to nastąpiło z przyczyn narodowościowych bądź religijnych. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z przepisami art. 7 i art. 77 k.p.a., w tym dopuścić dowód z zeznań świadków, szczegółowo ocenić zebrany materiał dowodowy i na tej podstawie dokonać ustaleń niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu dokonanej przez Sąd wykładni treści art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy, i Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 kwietnia 2007 r.