II SA/Gd 327/02

Dnia 18 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA: Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie : WSA Janina Guść WSA Mariola Jaroszewska Protokolant: Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2004 r. na rozprawie w postępowaniu wznowieniowym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 13 sierpnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich 1. uchyla postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 2847/01 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 października 2000 r., nr [...] oraz zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz A. M. 10 (dziesięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 października 2000 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, pozbawił A. M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację orzeczeniem z dnia 12 października 1988r. z tytułu uczestniczenia w walkach z bandami w szeregach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 18 stycznia 1946r. do dnia 28 lutego 1946r. W myśl przepisów art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Wyjaśnił również, że Kierownik Urzędu w postępowaniu o pozbawienie uprawnień z ww. powodu nie jest zobowiązany do dokonywania ustaleń czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach. A. M. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy podnosząc, iż organ nie uwzględnił faktu pełnionej przez niego służby od 1945r. do 1946r. jako "syn pułku" w [...] Wojska Polskiego. Skarżący wskazał, że całą dokumentację wskazanej służby złożył w Oddziale Wojewódzkim ZBOWiD w 1983r., dlatego tym bardziej budzi jego zdziwienie, że organ w decyzji nawet się do tych okoliczności nie odniósł. Decyzją z dnia 13 sierpnia 2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. W uzasadnieniu wskazał, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż uprawnienia kombatanckie A. M. zostały przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby pełnionej w Milicji Obywatelskiej. Kierownik Urzędu uznał, iż okoliczności podniesione we wniosku, w świetle przepisów ustawy o kombatantach, nie mają wpływu na wynik sprawy. W odniesieniu do podniesionej przez skarżącego służby w Wojsku Polskim jako "syna pułku" wskazano, iż już ZBOWiD dysponując oświadczeniami świadków z 1980 i 1982r. uznał za jedyną działalność uzasadniającą uprawnienia kombatanckie służbę w Milicji Obywatelskiej. Nadto, termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień z nowych tytułów określonych w art. 1 - 4 ustawy o kombatantach upłynął z końcem 1998r. (art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach). Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. M. w której wskazał, iż w kwietniu 1945r. służył w II Armii Wojska Polskiego jako pielęgniarz w szpitalu polowym, na dowód czego przedstawił 4 świadków i z tego tytułu powinny być mu przyznane uprawnienia kombatanckie. W uzupełnieniu skargi skarżący zarzucił kwestionowanej decyzji naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz, naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2001r. Sąd odrzucił skargę z powodu nieuiszczenia przez skarżącego wpisu sądowego. Skarżący wniósł o wznowienie postępowania oraz o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi uzasadniając swój wniosek tym, że nie otrzymał wezwania do uiszczenia wpisu, dlatego też nie mógł w terminie wywiązać się z tego zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uznając argumenty skarżącego powołane na okoliczność nieuiszczenia wpisu w terminie za zasadne i wiarygodne Sąd wznowił postępowanie i w postępowaniu wznowieniowym uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi, co otworzyło drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że skarżący uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu uczestnictwa w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem w szeregach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia 18 stycznia 1946r. do dnia 28 lutego 1946r., czyli z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 24 grudnia 1947r. do 30 marca 1948r. Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, pozbawił skarżącego uprawnień z tego tytułu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 1 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Zważyć należy, że organ orzekający w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich na powołanej podstawie prawnej jest zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień kombatanckich, także ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie. Ustaleń w tym zakresie organ winien dokonać w toku postępowania weryfikacyjnego przeprowadzonego zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, w szczególności wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organ orzekający nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sposób, który pozwalałby na ustalenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające zachowanie przez skarżącego uprawnień kombatanckich. Postępowanie w tym zakresie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Przede wszystkim wskazać należy, że rolą organów w niniejszej sprawie było ustalenie na podstawie dostępnych dowodów (m.in. przedłożone przez skarżącego zeznania świadków, informacje z rejestrów wojskowych) czy pełnił on służbę wojskową w jednostkach Wojska Polskiego i czy ta jego działalność uzasadniała przyznanie mu uprawnień kombatanckich. W świetle bowiem art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się m.in. pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim lub w polskich formacjach wojskowych przy armiach sojuszniczych podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie. W kontekście tak przeprowadzonych dowodów należało ocenić wiarygodność twierdzeń skarżącego o odbyciu przez niego służby w Wojsku Polskim w okresie około kwietnia 1945r. w charakterze sanitariusza w szpitalu polowym, a później, tj. od maja do listopada 1945r. w [...] II Armii Wojska Polskiego. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wyjaśnić w sposób nie budzący wątpliwości, czy A. M. odbywał służbę w jednostkach Wojska Polskiego we wskazanym przez siebie okresie i ocenić, czy działalność ta daje podstawę do uzyskania uprawnień kombatanckich. Odnosząc się do twierdzeń organu podkreślić należy, iż w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie uprawnień kombatanckich orzeczenie ZBOWiD ma wyłącznie charakter dowodu podlegającego swobodnej ocenie organu, zatem nie był on związany ww. orzeczeniem, potwierdzającym uprawnienia skarżącego z tytułu utrwalania władzy ludowej, z pominięciem innych tytułów. Przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach istotnie określał ostateczny termin do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich przez osoby zamieszkałe w Polsce na dzień 31 grudnia 1998r. Jednak Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r. sygn. akt SK 4/02 (publ. D.U. 72 poz. 658) uznał określenie terminu do składania wniosków o przyznanie uprawnień kombatanckich zawarte w przywołanym przepisie ustawy o kombatantach za niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji RP. Przepis art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach tym samym utracił moc obowiązującą z dniem 29 kwietnia 2003 r. i zlikwidował niedopuszczalne ograniczenie czasowe w ubieganiu się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 ustawy o kombatantach wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000 r.; sygn. akt SA/Rz 2073/99, oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001r. sygn. akt V SA 1095/00, Baza Orzeczeń LEX nr 56605). Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając na rzecz skarżącego na jego wniosek zwrot kosztów postępowania, wobec uwzględnienia skargi.