II SA/Gd 327/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 10 marca 2017 r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. A. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z emerytur w kwotach: 1676,65 zł (wnioskodawca) i 2748,43 zł (jego żona). Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca jest właścicielem: domu jednorodzinnego o wartości 250 000 zł z 1959 roku i mieszkania o wartości 80 000 zł (powierzchnia 70 m2). Miesięczne koszty utrzymania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował na kwotę około 1230 zł, w tym: energia elektryczna, gaz, lekarstwa, ubezpieczenie, podatki, ochrona domu. Wnioskodawca wskazał, że posiada oszczędności w kwocie 205 000 zł przeznaczone na remont domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje. Podkreślił, że jest osobą w podeszłym wieku, bardzo schorowaną. Duże kwoty pieniężne przeznacza na leki dla siebie i żony. Ponadto zamieszkuje w domu, który wymaga ciągłych remontów. To sprawia, że małżonkom do życia pozostaje niewiele pieniędzy. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Mając na względzie fakt, że strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (wniosek zawarty w rubryce 4 formularza PPF), należało rozważyć, czy wnioskodawca spełnia wyżej wymienione przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Istotne znaczenie w tym kontekście ma także fakt posiadania oszczędności, gdyż mogą one zostać bezpośrednio przeznaczone na sfinansowanie inicjowanej przez siebie sprawy sądowej. Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów, ale także przez pryzmat posiadanego majątku. Jak wskazano powyżej, wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródła dochodów w postaci emerytur, które łącznie kształtują się na poziomie około 4400 zł. Co więcej, równie istotnym elementem oceny sytuacji wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek prawa pomocy, jak wskazano powyżej, jest jego majątek, na który składają się dwie nieruchomości: budynkowa i lokalowa. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje zaś, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – w szczególności z posiadanych oszczędności. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą oszczędności, z której może sfinansować koszty sądowe w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom na wskazany cel przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w sprawie (skargą). Tym bardziej zaś brak jest tych podstaw w sytuacji, gdy koszty te są na bardzo niskim poziomie (wpis od skargi – 500 zł) w stosunku do posiadanych oszczędności (205 000 zł). W takiej sytuacji, brak jest podstaw ku temu, by uwzględnić wniosek skarżącego, zwalniając go z kosztów niniejszego postępowania, gdyż znajdują one pokrycie w jego majątku. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.