II SA/Gd 335/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. i S. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. i S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 luty 2008 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2008 r., B. i S. K. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczyli, że nie posiadają środków na opłacenie kosztów sądowych, ponieważ duże kwoty wydają na opłaty oraz na leki. Na pozostałe wydatki nie pozostaje im dużo pieniędzy. W oświadczeniu wskazano, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, nie mają na utrzymaniu dzieci. Posiadają mieszkanie o powierzchni 56 m² oraz nieruchomość rolną zabudowaną obiektem letniskowym o powierzchni gruntu 300 m². Źródłem ich utrzymania są emerytury w łącznej wysokości 2.950 zł., oraz wynagrodzenie wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę – w kwocie 1.500 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem, poza powyższymi składnikami majątku wnioskodawcy nie posiadają innych nieruchomości, ani też oszczędności, czy przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2008 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że ich sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania im tego prawa. Pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. B. i S. K. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, ponawiając argumentację zawartą we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie, zamiast strony, budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma na to dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 § 1 p.p.s.a. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane Sąd badając zebrany w sprawie materiał dowodowy ustalił, że miesięczne dochody skarżących wynoszą razem 4.450 zł. Ponadto posiadają oni majątek w postaci mieszkania oraz zabudowanej nieruchomości rolnej. W swoim oświadczeniu skarżący podnieśli, że nie są w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, ponieważ ponoszą bardzo wysokie wydatki na leki oraz na opłaty za media. Z materiału dowodowego złożonego przez wnioskodawców nie wynika, jakie w rzeczywistości ponoszą koszty utrzymania. Brak jest w aktach rachunków za lekarstwa, opłat za media, zaświadczeń o ponoszeniu innych wydatków. Sąd nie posiada zatem materiału dowodowego, na podstawie którego mógł ocenić, jakie są rzeczywiste wydatki wnioskodawców i jaka kwota pozostaje. Brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie kosztów postępowania powodować będzie uszczerbek koniecznego utrzymania, nawet jeśli jest znany poziom osiąganych dochodów. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny – kierując się treścią art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji postanowienia.