II SA/Gd 3358/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 września 2001 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 listopada 2000 r. nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej H. G. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 września 2001 r. nr [...], powołując się na przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 oraz art. 20 u. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresy powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 z późn. zmianami) oraz art. 138 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia 20 listopada 2000 r. nr [...] o pozbawieniu H. G. uprawnień wdowy po kombatancie. Z uzasadnień obu decyzji wynika, że ZBoWiD przyznał H. G. uprawnienia wdowy po kombatancie na podstawie zaświadczenia z Wojewódzkiej Komendy Uzupełnień, z którego wynikało, że M. G. pełnił służbę w LWP w okresie od 7 kwietnia 1947 r., w tym w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z reakcyjnym podziemiem. W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ administracji ustalono w oparciu o pisma Centralnego Archiwum Wojskowego, że M. G. został wcielony do 40 PAL w dniu 17 lipca 1947 r. i zaprzysiężony w dniu 3 września 1947 r., zaś jednostka ta uczestniczyła w walkach z UPA w okresie lipiec-wrzesień 1947 r. W częściowo zachowanych wykazach żołnierzy uczestniczących w walkach nie było nazwiska M. G.. Zdaniem organu administracji nie mógł on brać udziału w walkach z UPA. Uprawnienia wdów po kombatancie nie mają charakteru pierwotnego. Zależą natomiast od istnienia takich uprawnień. Skoro zmarły mąż H. G. nie miał żadnego tytułu do nabycia uprawnień kombatanckich według obecnie obowiązujących przepisów, to zachodziły przesłanki pozbawienia uprawnień wdowy po nim. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego H. G., wnosząc o jej uchylenie i powołując się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 21 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 15/99, w myśl której wdowie lub wdowcowi pozostałym po osobach, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i zachowały te uprawnienia jako żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r., na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia o kombatantach przysługują uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 3 tej ustawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. 153 poz. 1270). W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Art. 25 u. 1 i 2 ustawy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresy powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 z późn. zmianami), zwanej dalej ustawą o kombatantach stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z tym że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych kopii książeczki wojskowej M. G. oraz z zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. z dnia 8 kwietnia 1988 r. M. G. rozpoczął służbę wojskową w LWP w dniu 7 kwietnia 1947 r., co wskazywałoby na możliwość zachowanie przez niego uprawnień kombatanckich na podstawie przywołanego przepisu. Organ administracji oparł natomiast swe ustalenia faktyczne na piśmie Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. z dnia 3 sierpnia 2001 r. przedstawiającym przebieg służby M. G., poczynając od wcielenia w dniu 17 lipca 1947 r. do 40 PAL. W myśl art. 20 u. 3 ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. W pełni należy podzielić pogląd wyrażony w przywołanej przez skarżącą w skardze uchwale NSA z dnia 21 lutego 2000 r. (sygn. akt OPS 15/99 publ. ONSA 2000/3/91), z którego wynika, że jeśli mąż skarżącej zachowałby uprawnienia kombatanckie jako żołnierz z poboru odbywający służbę wojskową w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r. to również i ona zachowuje swe uprawnienia wdowy po kombatancie. Postępowanie w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach jest postępowanie administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej. Art. 107 § 3 k.p.a. wymaga natomiast, by uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. K.p.a. z komentarzem B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996 s. 378). W uzasadnieniu decyzji pozbawiających skarżącą uprawnień wdowy po kombatancie brak jest wyjaśnienia dlaczego organ administracji odmówił mocy dowodowej dokumentom, z których wynikało, że mąż skarżącej rozpoczął służbę wojskową w dniu 7 kwietnia 1947 r., a oparł się na innych, stwierdzających, że stało się to dopiero w lipcu 1947 r. W tym zakresie organ administracji uchybił przepisowi art. 107 § 3 k.p.a. w sposób istotny dla rozstrzygnięcia uniemożliwiając sądowi skontrolowanie prawidłowości jego rozumowania, które doprowadziło do pominięcia wynikającego z dokumentów faktu rozpoczęcia służby wojskowej przez nieżyjącego męża skarżącej przed 30 czerwca 1947 r. Kwestia ustalenia, kiedy faktycznie mąż skarżącej rozpoczął służbę wojskową ma podstawowe znaczenie dla oceny, czy zachodzą podstawy do pozbawienia jej uprawnień wdowy po kombatancie i musi ona zostać wyjaśniona w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a także w razie potrzeby w oparciu o inne dowody, które winien zebrać i rozpatrzyć organ administracji. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 §1 pkt 1b oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. 153 poz. 1270), określającego , czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 ustawy o kombatantach wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (por. postanowienia NSA z dnia 8 marca 2000 r. sygn. akt SA/Rz 2073/99 oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r. sygn. akt V SA 1095/00, Baza Orzeczeń LEX nr 56605). Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 u. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (D. U. 74 poz. 368 z późn. zmianami).