II SA/Gd 3406/01

Dnia 14 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący s. NSA .: Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie : s. NSA: Bogusław Szumacher s. WSA: Alina Dominiak Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 września 2001 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie 1. uchyla zaskarżona decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 stycznia 2001r. nr [...], 1. określa, że decyzje określone w pkt. 1 nie mogą być wykonane Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia 30 stycznia 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, pozbawił J. B. - wdowę po kombatancie E. B. uprawnień przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 6 września 1989 r. Na podstawie załączonego do akt zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia 15 marca 1983 r. ustalono bowiem, że uprawnienia kombatanckie zostały przyznane mężowi strony wyłącznie z tytułu utrwalenia władzy ludowej w ramach służby pełnionej w Wojsku Polskim w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 18 listopada 1948 r. oraz od 31 stycznia 1950 r. do 1 lutego 1952 r. J. B. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, że jej mąż, pełniąc służbę w Wojsku Polskim, uczestniczył w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i z tego tytułu przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 września 2001 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż uprawnienia kombatanckie mężowi J. B. zostały przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby pełnionej w Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 r., gdyż podczas pełnienia służby nie brał on udziału w walkach z oddziałami UPA i z grupami Wehrwolfu, co potwierdza informacja z Centralnego Archiwum Wojskowego, a także życiorys E. B. W takiej zaś sytuacji, w myśl art. . 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła J. B., w której podniosła, że wprawdzie mąż pełnił służbę w Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 r., jednakże organ nie wziął pod uwagę, że uczestniczył w walkach z bandami rabunkowymi oraz oddziałami UPA. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 1 ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Zważyć należy, że organ orzekający w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich na powołanej podstawie prawnej jest zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień kombatanckich (w tym wypadku uprawnień wdowy po kombatancie), także z innych tytułów określonych w ustawie. Ustaleń w tym zakresie organ winien dokonać w toku postępowania weryfikacyjnego przeprowadzonego zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, w szczególności wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organ orzekający nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na ustalenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich. Dokonane przez organ administracji ustalenia dotyczące braku udziału E. B. w walce zbrojnej z oddziałami UPA nie znajdują potwierdzenia w zebranych dowodach. Nadto ich ocena wykracza poza granice swobodnej oceny określone w art. 80 k.p.a. Postępowanie w tym zakresie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Przede wszystkim wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest wymienionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego, zaś własnoręcznie sporządzony w dniu 10 kwietnia 1984 r. przez E. B. życiorys w części dotyczącej przebiegu odbytej służby wojskowej odsyła do akt sprawy. W aktach sprawy natomiast znajduje się deklaracja członkowska męża skarżącej oraz zaświadczenie WKU z dnia 15 marca 1983 r., z treści których wynika, że pełnił on służbę w jednostce wojskowej - 7 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, która - prowadziła walkę zbrojną. Zamieszczona w deklaracji opinia Zespołu Weryfikacyjnego Zarządu Oddziału ZBoWiD z dnia 16 maja 1985 r. wskazuje, iż poza działalnością o utrwalanie władzy ludowej prowadzoną w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 31 grudnia 1948 r., E. B. w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 18 listopada 1949 r. uczestniczył w walkach w jednostkach KBW z "reakcyjnym podziemiem". Natomiast zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień z dnia 15 marca 1983 r. wskazuje, iż E. B. pełnił służbę wojskową w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 6 stycznia 1982 r.; w tym w okresie od 21 czerwca 1948 r. do 18 listopada 1949 r. oraz od 31 stycznia 1950 r. do 1 lutego 1952 r. w jednostce wojskowej, która prowadziła walki z bandami (taki czasookres służby w KBW wynika również z oświadczenia E. B.). Podkreślić przy tym należy, że deklaracja członkowska mówi o walce z "reakcyjnym podziemiem", zaś zaświadczenie - o walce z bandami (także w okresie od 31 stycznia 1950 r. do 1 lutego 1952 r.). Nie bez znaczenia jest, że okoliczność uczestnictwa E. B. w jednostkach KBW w walkach zbrojnych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii podnoszona była przez skarżącą w toku całego postępowania administracyjnego (pismo z dnia 1 grudnia 2000 r. skierowane do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowany, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien wyjaśnić w sposób niebudzący wątpliwości, czy E. B. podczas służby w 7 Pułku KBW uczestniczył w walkach z oddziałami UPA i ocenić, czy działalność ta daje podstawę do uzyskania uprawnień kombatanckich, co równoznaczne będzie z zachowaniem uprawnień wdowy po kombatancie. Ewentualny bowiem udział E. B. w takich walkach może mieć znaczenie dla zachowania uprawnień kombatanckich, a w następstwie - wdowy po kombatancie. Wskazać przy tym należy, że z przedłożonych dokumentów nie wynika jednoznacznie, że formacja, w której służył mąż skarżącej, walczyła z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Z zaświadczenia WKU z dnia 15 marca 1983 r. wynika jedynie, że walczyła z bandami. Konieczne jest także dokładne ustalenie, czy 7 Pułk KBW, w którym pełnił służbę E. B. we wskazanych w dokumentach okresach, walczył wyłącznie z "reakcyjnym podziemiem", zaliczanym pod rządami ustawmy z dnia 24 stycznia 1991 r. do organizacji walczących o suwerenność Polski, czy tylko z bandami, czy może zarówno z "reakcyjnym podziemiem", jak i bandami. Wyjaśnienie tej okoliczności będzie bowiem miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach, w świetle którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej (za takie uznawane są jednostki KBW), jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzenie zaistnienia powyższej okoliczności (przesłanki negatywnej) skutkować będzie obligatoryjnym pozbawieniem uprawnień wdowy po kombatancie, niezależnie od pozytywnych ustaleń w zakresie uczestniczenia przez E. B. w walkach z oddziałami UPA. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku. Orzekając na podstawie przepisu art. 152 - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą być wykonane.