II SA/Gd 343/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi T. O. i A. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Skarżące T. O. i A. O. wniosły skargę na decyzję Wojewody z dnia 23 lutego 2011r. nr [...]. Ww. decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 26 listopada 2010r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość rolną położoną w gminie D. K., przejętą na rzecz Skarbu Państwa od W. O. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 105 § 1 kpa. Organy administracji ustaliły, że w piśmie z dnia 2 lipca 2010r. A. O. i T. O. wniosły o przyznanie odszkodowania za gospodarstwo rolne o powierzchni 7,89ha położone w D. K. zabrane ojcu W. O. bez odszkodowania. Wskazano, że rodzice skarżących w D. K. od 1946r. posiadali gospodarstwo rolne, które zostało włączone do Spółdzielni Produkcyjnej, a następnie po jej rozwiązaniu nie zostało zwrócone. Starosta w powołanej decyzji z dnia 26 listopada 2010r. ustalił, że w sprawie odszkodowania za nieruchomość rolną przejętą od W. O. w 1995r. toczyło się postępowanie w ówczesnym Urzędzie Rejonowym, który decyzjami z dnia 1 lipca 1995r. i 12 października 1995r. umarzał postępowanie w tej sprawie. W decyzjach tych Urząd powoływał się na uchwałę Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w D. K. nr [...] z dnia 6 grudnia 1956r. o zmniejszeniu powierzchni nieruchomości rolnej z 7ha na 2 ha, podjętą na wniosek W. O., brak decyzji administracyjnej o przejęciu nieruchomości, nadanie W. O. gospodarstwa rolnego o powierzchni 2ha i na orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 20 lipca 1960r. W odwołaniu od decyzji Starosty skarżące podniosły, że dochodzą odszkodowania za nieruchomość rolną (gospodarstwo rolne) o powierzchni 7,89ha położoną w D. K., którą ich ojciec W. O. wniósł w latach 50-tych do Spółdzielni Produkcyjnej jako wkład gruntowy. Po rozwiązaniu Spółdzielni, nieruchomość nie została mu zwrócona, ani też nie otrzymał z tego tytułu odszkodowania. Wskazały również, że nadanie ich ojcu w 1960r. nieruchomości rolnej o powierzchni 2ha stanowi odrębną sprawę, nie związaną z dochodzonym odszkodowaniem za utraconą nieruchomość o powierzchni 7,89ha. Organ II instancji w pierwszej kolejności ustalił, że wniosek z dnia 2 lipca 2010r. jest kolejnym wnioskiem skarżących o przyznanie odszkodowania za opisane gospodarstwo rolne. Wcześniejsze wnioski w tej sprawie z dnia 16 lutego 1995r. i z dnia 6 kwietnia 1995r. stanowiły przedmiot postępowania prowadzonego przez organ i zakończonego ostateczną decyzją Wojewody z dnia 13 lutego 1996r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia 30 grudnia 1995r. o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania odszkodowania. Decyzja ta nie została wzruszona na zasadach określonych przepisami kpa i nie została uchylona w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W tej sytuacji decyzja ta jest nadal wiążąca, co powoduje, iż ponowne postępowanie w sprawie objętej wnioskiem z dnia 2 lipca 2010r., tożsamym z wcześniejszymi wnioskami skarżących z dnia 16 lutego 1995r. i z dnia 6 kwietnia 1995r. stało się bezprzedmiotowe i z tego względu postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Niezależnie od powyższego organ II instancji ustalił, że w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego własność gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,89ha położonego w D. K. na rzecz W. O. w postaci orzeczenia sądowego lub administracyjnego, umowy czy odpisu księgi wieczystej. Organ II instancji ustalił, że znajdujące się w aktach sprawy niepotwierdzone kserokopie następujących dokumentów: - pisma Prezydium Gromadzkiej rady narodowej w D. K., bez daty i numeru, w sprawie kontyngentu obowiązkowych dostaw w 1952r. adresowane do W. O., wymieniające powierzchnię gospodarstwa na 7, 67ha, - nakazu płatniczego podatku gruntowego na 1952r. za gospodarstwo rolne o powierzchni 7,89 wystawionego na W. O., - uwierzytelnionej przez Archiwum Państwowe w K. kserokopię strony będącej w aktach Prezydium Gromadzkiej rady Narodowej w D. K., sygn.[...], na której jest wymieniony W. O. jako użytkownik gruntów o powierzchni 7,89ha, wskazują na to, że W. O. był na początku lat 1950-tych posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni około 7ha w D. K., lecz nie przesądzają o jego prawie własności takiego gospodarstwa. W aktach sprawy brak jest również decyzji orzekającej o przejęciu od W. O. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 7ha w D. K. Organ II instancji wskazał, że przesłanką dla dochodzenia odszkodowania w trybie postępowania administracyjnego jest powstanie szkody na skutek wydania decyzji, co do której została stwierdzona jej nieważność albo zostało stwierdzone wydanie takiej decyzji z naruszeniem prawa. W razie braku decyzji powodującej szkodę, roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone wyłącznie na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym. Skarżące nie przedstawiły decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa od W. O. gospodarstwa rolnego po rozwiązaniu Spółdzielni Produkcyjnej, ani nie wskazały żadnych dowodów świadczących choćby pośrednio o istnieniu takiej decyzji. Również Urząd Rejonowy, a następnie Starostwo Powiatowe w S. nie odnalazły decyzji w tej sprawie. Żądanie przyznania odszkodowania uzasadnione doznanymi krzywdami, przy jednoczesnym braku decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, która wskutek swojej wadliwości spowodowałaby szkodę, nie stanowi sprawy administracyjnej, to jest podlegającej załatwieniu przez organ administracji publicznej w formie decyzji. W takim wypadku rozstrzygnięcie sprawy, pozytywne czy też negatywne, przez organ administracji publicznej w formie decyzji jest prawnie niedopuszczalne, a postępowanie staje się bezprzedmiotowe, co skutkuje koniecznością wydania decyzji o umorzeniu tego postępowania, na mocy art. 105 § 1 kpa. Powołując się na powyższe okoliczności, to jest wiążącą ostateczną decyzję Wojewody z dnia 13 lipca 1996r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania, jak również brak decyzji powodującej szkodę oraz nie podlegające rozpatrzeniu na drodze postępowania administracyjnego zarzuty skarżących dotyczące sytuacji życiowej ich rodziny, powodują, że postępowanie z wniosku skarżących z dnia 2 lipca 2010r. stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniosły skarżące T. O. i A. O. W uzasadnieniu skargi skarżące podały, że sprawa dotyczy odszkodowania za nieruchomość rolną położoną w gminie D. K., przejętą na rzecz Skarbu Państwa od W. O.- ojca skarżących bez odszkodowania. Skarżące podniosły, że organ w sposób nieuprawniony powołuję się na wydanie w tej samej sprawie decyzji z Wojewody z dnia 13 lutego 1996r., która nie została przez Sąd uchylona, albowiem skarżące zostały pozbawione prawa do wniesienia odwołania w terminie od tej decyzji na skutek działań organu (Urzędu Rejonowego w S.). Skarżące ponownie podniosły, że ich ojciec W. O., pod przymusem wniósł swoje gospodarstwo rolne o powierzchni 7,89ha do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, co potwierdzają złożone do akt sprawy zaświadczenia Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w D. K. z dnia 12 czerwca 1956r. wraz z wykazem nieruchomości wnoszonych do Spółdzielni, lista członków Spółdzielni oraz jej Statut. Grunty te nie zostały ojcu zwrócone po likwidacji Spółdzielni. W takim stanie rzeczy skoro ojciec nie odzyskał wniesionych do Spółdzielni gruntów rolnych, to stały się one własnością Gminy (po likwidacji Spółdzielni Produkcyjnej), Gmina przeznaczyła je na działki budowlane a następnie odsprzedała. Natomiast powoływany brak decyzji dotyczący przejęcia gospodarstwa rolnego, nie może powodować negatywnych skutków dla skarżących, gdyż ta okoliczność winna być udokumentowana przez organy administracji. Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Skargę uznać należy za niezasadną. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że została ona wydana bez naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarżące wnioskiem z dnia 2 lipca 2010r. - zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 17 grudnia 1086r. sygn akt [...] spadkobierczynie ojca W. O. - wystąpiły do Starosty o przyznanie odszkodowania za zabrane ojcu, bez odszkodowania gospodarstwo rolne o powierzchni 7,83 ha. Wskazały, że ojciec uprawiał powyższe gospodarstwo od 1946r., następnie zostało ono wniesione do Spółdzielni Produkcyjnej. Po jej likwidacji grunty te nie zostały zwrócone. Z akt sprawy wynika, że W. O. był członkiem Spółdzielni Rolnicze Zrzeszenie Spółdzielcze w D.K. "A" i wniósł do Spółdzielni Produkcyjnej wkład obejmujący 7,83ha gruntów rolnych. Postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia 23 marca 1960r. na skutek rozwiązania ww. Spółdzielni została ona wykreślona z rejestru spółdzielni. Natomiast jak podnosiły skarżące ziemia wniesiona tytułem wkładu do ww. Spółdzielni nie została zwrócona. Natomiast aktem nadania z dnia 20 lipca 1960 r. przyznano W. O. na własność nieruchomość rolną o powierzchni 2ha. Żądanie skarżących dotyczące zapłaty odszkodowania nie mogło zostać uwzględnione. Sąd podziela argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a w szczególności ustalenie, że brak decyzji orzekającej o przejęciu od W. O. na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni około 7ha uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy. Podkreślić bowiem należy, że źródłem dla dochodzenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego za pozbawienie prawa własności nieruchomości, w tym np. za wywłaszczoną nieruchomość, jest decyzja administracyjna. Dla dochodzenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego niezbędną przesłanką jest władcze pozbawienie prawa własności, co oznacza, że niezbędnymi przesłankami dla możliwości rozpoznania sprawy jest ustalenie, że skarżącemu przysługiwało prawa własności nieruchomości oraz ta okoliczność, że skarżący został jej pozbawiony na skutek władczego działania organów administracji państwa poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego. Powyższe przesłanki, co prawidłowo ustaliły organy nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie. Nieruchomości o powierzchni ok. 7 ha zostały objęte w posiadanie przez skarżącego, a skarżący był ich użytkownikiem, brak jest bowiem dowodu, że skarżący był ich właścicielem. Jednakże zasadniczą przeszkodą dla rozpoznania wniosku jest ta okoliczność, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do władczego odjęcia prawa własności, tj. wydania decyzji administracyjnej pozbawiającej W. O. prawa własności nieruchomości o powierzchni ok. 7 ha. Przeprowadzone przez organy administracji postępowania nie wykazały, aby w sprawie tej doszło do wydania stosownej decyzji, również skarżące takich rozstrzygnięć nie przedłożyły. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, jednakże powyższe nie oznacza, że brak takiego dowodu może rodzić domniemanie istnienia stosownego aktu, skoro skarżące jego istnienia nie uprawdopodobniły. Podkreślić należy, że brak stosownych dokumentów dotyczących prawa własności nieruchomości, a nawet jej wniesienia do Spółdzielni Produkcyjnej nie odnaleziono również w Archiwum Państwowy w K. O/ S. (pismo z dnia 28 lutego 2011r.). W tym stanie rzeczy brak było podstaw do rozpoznanie wniosku skarżących przez organ administracji. Odnośnie zarzutów dotyczących decyzji Wojewody . z dnia 13 lutego 1996r. to decyzja ta nie została zaskarżona w ustawowym terminie, powyższe uzasadniało odrzucenie skargi w dniu 4 czerwca 1996r. a następnie oddalenie wniosku o przywrócenie terminu postanowieniem z dnia 24 lipca 1997r. przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku. W postanowieniu z dnia 24 lipca 1997r. Sąd wskazał, że nawet złożenie skargi w terminie skutkowałoby jej odrzuceniem na tej podstawie, że braki formalne skargi nie zostały usunięte w ustawowym terminie. Sąd uznał, jak to wyżej wskazano, że w sprawie nie doszło do takich naruszeń, które mogły by mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Biorąc pod uwagę istotę zaskarżonej decyzji, która polega na stwierdzeniu braku możliwości zadośćuczynieniu żądaniom skarżących o wypłatę odszkodowania, to decyzja organu II instancji potwierdza, że nie ma podstaw do wydania decyzji w sprawie, gdyż postępowanie jest bezprzedmiotowe. Podkreślić też należy, że organ II instancji jest organem powołanym do merytorycznego rozpoznania sprawy i w okolicznościach niniejszej sprawy takiego merytorycznego rozpoznania dokonał. Organ nie naruszył zasad postępowania wyrażonych w art. 7, 77 i art. 107 § 3 kpa, nakładających na organy administracji obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującej oceny zebranego materiału dowodowego. Organ ustosunkował się w uzasadnieniu swej decyzji do wszystkich żądań stron i zarzutów, a wnioski i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu znalazły potwierdzenie w materiale dowodowym, co już wyżej wskazano. Mając na uwadze powyższe i fakt, że zarzuty skarżących nie znalazły uzasadnienia w niniejszej sprawie Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.