II SA/Gd 3434/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA K. Ziółkowski, Sędziowie NSA S. Nowakowski, A. Dominiak (spr.), Protokolant Karolina Wielgosz-Rogocz, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2004 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 września 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 kwietnia 2001 r. nr [...] 2. stwierdza, że decyzje w pkt. 1 nie mogą być wykonane 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. Z. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia 9 kwietnia 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. ) pozbawił K. Z. uprawnień kombatanckich, przyznanych przez ZW ZBoWiD w G. W uzasadnieniu wskazał, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że K. Z. w 1947 r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej, zaliczonej przez Sąd Najwyższy uchwałą z dnia 7. 05. 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 do aparatu bezpieczeństwa. Podczas pełnienia służby w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski, a takim osobom nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnego tytułu. Decyzją z dnia 25 września 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 9.04.2001 r. o pozbawieniu K. Z. uprawnień kombatanckich. W ocenie organu w związku z ustaleniem, że K. Z. jest osobą która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturą urzędów bezpieczeństwa publicznego i która wykonywała zadania związane ze zwalczaniem niepodległościowego podziemia, nie może on posiadać uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. Z. podając, że uprawnienia kombatanckie otrzymał z tytułu służby w Wojsku Polskim z poboru w okresie od 13.06.1945 r. do 2.07.1947 r. , a po zwolnieniu z wojska w okresie od 28.08. do 31.12.1947 r. był zatrudniony w Milicji Obywatelskiej . Podczas służby w wojsku jak i pracy w MO nie brał udziału w represjonowaniu osób walczących o niepodległość. Postawił zarzut, że decyzja działa wstecz i pozbawia praw nabytych. "W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podnosząc że ustalono, iż skarżący zarówno w szeregach MO jak i podczas służby w LWP walczył z reakcyjnym podziemiem, wobec czego zasadne jest wobec niego zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c, na podstawie których pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestników walko utrwalanie władzy ludowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 25 ust 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Art. 25 ust. 2 ustawy stanowi natomiast, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: 1) wymienione w art. 21 w ust. 2; a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Przywołany wyżej przepis art. 21 ust. 2 stanowi, że uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która 1) w okresie wojny 1939-1945 kolaborowała z hitlerowskim okupantem, 3) w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu, latach 1944-1956: a) pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, b) była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej: w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej, * w sądownictwie powszechnym lub wojskowym, * w służbie więziennej, c)była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, d)była funkcjonariuszem organów bądź jednostek organizacyjnych Polskiej Partii Robotniczej lub Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, do których właściwości rzeczowej - terenowej i centralnej - należał nadzór nad instytucjami, o których mowa w lit. a) i b), bądź nad zadaniami, o których mowa w lit. c). W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pozbawienie skarżącego uprawnień kombatanckich uzasadniono tym, że był on zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturą urzędów bezpieczeństwa publicznego i że w tym czasie wykonywał zadania związane ze zwalczaniem niepodległościowego podziemia, co wyczerpywałoby, według organu , znamiona art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c wyżej przywołanej ustawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie poczyniono wyraźnych ustaleń dotyczących tego , gdzie był zatrudniony skarżący " w aparacie bezpieczeństwa poza strukturą urzędów bezpieczeństwa publicznego", zaś w decyzji ją poprzedzającej powołano się na fakt, że skarżący w 1947 r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Z akt sprawy wynika, że skarżący służył w Wojsku Polskim oraz w Milicji Obywatelskiej. Zaskarżona decyzja nie zawiera żadnych ustaleń dotyczących charakteru i przebiegu służby skarżącego w Wojsku Polskim, zaś - w ocenie Sądu - służba skarżącego w Milicji Obywatelskiej w wymienionym wyżej okresie uprawniałaby do zastosowania przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a cytowanej ustawy, który stanowi, że uprawnienia określone ustawą nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Należy tak stwierdzić wobec tego, że - zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego, z którym należy się zgodzić -Milicja Obywatelska była prawnopubliczną formacją służb Bezpieczeństwa Publicznego, czyli że nie można byłoby twierdzić - w braku innych ustaleń - że skarżący był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturą urzędów bezpieczeństwa publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20.02.2002 r. sygn. akt III RN 216/00 ( Wokanda 2002/10/26) stwierdził, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które w latach 1944-56 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona prawnopubliczną formacją służb Bezpieczeństwa Publicznego (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w zw. z art. 1 dekretu Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej, Dz. U. Nr 7, poz. 33) Twierdzenie powyższe o możliwości pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit a przedmiotowej ustawy jest o tyle istotne, że ustawodawca przewidział w art. 21 ust. 3 przywoływanej ustawy, iż przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i b nie stosuje się wobec osób, które przedłożą dowody umożliwiające im także w takiej sytuacji korzystanie z uprawnień kombatanckich . Wskazał na to także Sąd Najwyższy w przywołanym powyżej orzeczeniu z dnia 20.02.2002 r. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że przepis art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przewiduje wyjątkową możliwość zachowania uprawnień kombatanckich przez osoby, które pełniły służbę albo były zatrudnione w strukturach m.in. Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa, wobec czego organ orzekający o tych uprawnieniach zobowiązany jest do poinformowania zainteresowanego o możliwościach powoływania się na okoliczności dające podstawę do zastosowania tego przepisu, do przedłożenia dowodów na tę okoliczność w myśl art. 9 kpa ( tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6.09.2001 r. sygn. akt V SA 44/01oraz w wyroku z dnia 23.04.1998 r. sygn. akt V SA 1703/97-ten ostatni opublikowany wPr.Pracy 1999/1/40 ). Należy się z tym poglądem zgodzić. Organ orzekający nie ustalił, w ocenie Sądu, w sposób niewątpliwy stanu faktycznego, który pozwoliłby na jednoznaczne stwierdzenie, który przepis ustawy ma zastosowanie do skarżącego. Organ nie poinformował też skarżącego o możliwości zachowania uprawnień kombatanckich i nie "wezwał go do przedłożenia dowodów na tę okoliczność. Zawiadamiając skarżącego o wszczęciu postępowania organ orzekający wezwał go co prawda do nadesłania wszelkich wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy czy służby , jednak tego rodzaju sformułowanie nie spełnia, w ocenie Sądu, wymogów sposobu informowania, o którym mowa w art. 9 kpa. Wobec powyższego rzeczą organu orzekającego będzie, przy ponownym rozpatrzeniu sprany, jednoznaczne ustalenie wskazanych wyżej okoliczności oraz prawidłowe poinformowanie skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych w myśl art. 9 kpa, jak też wydanie decyzji spełniającej wszelkie wymogi art. 107 kpa. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 a i c , art. 135, 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz, 1270) orzekł jak w sentencji.