II SA/Gd 3459/01

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Sędziowie NSA Janina Guść, Andrzej Przybielski (spr.), Protokolant Barbara Kroczak, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 10 września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Decyzją z dnia 22 stycznia 2001r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 4. art. 31. art. 31a, art. 43 ust 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego odmówił przyznania K. M. pomocy w formie zasiłku okresowego i okresowego specjalnego. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że dochód rodziny wnioskującego wynosi 1952,52 zł. miesięcznie. Kryterium dochodowe dla ośmioosobowej rodziny skarżącego wynosi 1 864,00 zł. miesięcznie, dochód na osobę w rodzinie wynosi 244,07 zł. Organ wskazał, iż stosownie do art. 2a ust 2 ustawy należało przyjąć dochód rodziny z miesiąca, w którym został złożony wniosek. Przedmiotowy wniosek został złożony 29 grudnia 2000r., zatem jako osiągany należało uznać dochód w wysokości 1952,52 zł. uzyskany przez rodzinę skarżącego w tym miesiącu, mimo iż w dniu 21 grudnia 2000r. K. M. stracił pracę, a zatem nastąpiła utrata źródła dochodu. Ponieważ kryterium dochodowe dla rodziny wnioskującego zostało przekroczone, nie można było mu przyznać zasiłku okresowego. Jednocześnie wskazano, iż decyzją z dnia 18 stycznia 2001 r. przyznano K. M. zasiłek celowy specjalny w wysokości lOOOzł. Organ wywodził także, iż wnioskowane świadczenie jest świadczeniem uznaniowym, a jego wysokość zależy między innymi od możliwości finansowych ośrodka. Organ wskazał również, iż wnioskujący nie spełnia warunków do przyznania zasiłku okresowego specjalnego. Organ podnosił, iż posiada ograniczone środki budżetowe, których wysokość jest ścisłe określona i w tak wyznaczonych granicach realizować musi swoje ustawowe cele. W odwołaniu K. M. wywodził, iż decyzja została mu doręczona dopiero po upływie terminu do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń pieniężnych w kolejnym miesiącu. Nadto wskazywał, że brak jest w jej uzasadnieniu szczegółowych obliczeń dochodu rodziny, co jego zdaniem ma istotne znaczenie ze względu na niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego. Podkreślił również, że przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło jedynie w grudniu 2000r. Ze względu na utratę pracy, a zatem źródła dochodu w dniu 21 grudnia 2000r., od tego momentu nie można, zdaniem skarżącego, mówić o przekraczaniu tego kryterium przez jego rodzinę. K. M. wskazał także, iż nie do przyjęcia jest argumentacja wskazująca na brak możliwości finansowych ośrodka ze względu na szczupły budżet. Osoby znajdujące się w potrzebie nie mogą bowiem ponosić konsekwencji złego planowania budżetu. Nie uwzględniając zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w dniu 10 września 2001r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust 1 art. 2a ust 1, art. 31 i art. 3la ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990r. (tekst jedn. Dz. U. z 1998r., Nr 64. poz. 414 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podzielając w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z zarzutami, że organ I instancji nie zawarł w uzasadnieniu decyzji szczególowego wyliczenia dochodu skarżącego SKO wskazało, że na dochód rodziny M. złożyły się następujące dochody: wynagrodzenie za pracę K. M. w wysokości 1261,95 zł. + dodatek mieszkaniowy w wysokości 178,36 zl. 4 zasiłek stały wyrównawczy E. M.j w wysokości 157,28 zł. + wynagrodzenie K. M. w wysokości 77,47 zł. + wynagrodzenia A. M. w wysokości 92,96 zł. oraz zasiłek rodzinny w wysokości 184,50 zł., co łącznie daje kwotę 1952,52 zł. K. M. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagał się uchylania zaskarżonej decyzji, wskazując, że narusza ona art. 71 pkt 1 Konstytucji RP oraz art. 35 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu skargi ponowiono zarzuty odwołania, a ponadto wywiedziono, że zarówno w miesiącu styczniu, jak i lutym do osiągnięcia kryterium dochodowego dla rodziny skarżącego brakowało 1173 zł, przyznany zaś zasiłek celowy w wysokości 1000 zł, który miał być zrealizowany do końca lutego 2001r., czyli w kwocie 500 zł miesięcznie, nie zaspakajał wszystkich potrzeb życiowych tej rodziny. Skarżący akcentował zarzut odwołania, iż termin doręczenia negatywnej decyzji przez organ 1 instancji uniemożliwił mu złożenie kolejnego wniosku o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu styczniu 2001r. Wskazywał również, że przyznanie mu zasiłku celowego w miesiącu styczniu w kwocie lOOOzł. przedstawiono jako szczególne działanie ("akt łaski ze strony ośrodka"), podczas, gdy taki zasiłek w zasadzie by mu przysługiwał. Poddał krytyce również politykę społeczną państwa, które nie chroni dostatecznie rodzin wielodzietnych 0 niskich dochodach. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których, skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998r., Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, między innymi w szczególności ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Z przytoczonej wyżej normy prawa wynika, że osoba (rodzina) ubiegająca się o przyznanie zasiłku okresowego musi spełniać dwie przesłanki, tj. kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 4 ust 1 ustawy oraz jedno z kryteriów wskazanych w art. 31 ust 1 pkt 1-5 ustawy o pomocy społecznej. Art. 4 ust I ustawy o pomocy społecznej stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie, nie przekracza: na osobę samotnie gospodarującą-401 zł, na pierwszą osobę w rodzinie - 364 zł, na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat - 256 zł, na każdą osobę w rodzinie poniżej 15 lat - 183 zł, przy czym stawki te. właściwe na dzień wydania zaskarżonej decyzji, zostały określone w obwieszczeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji i kwot po waloryzacji oraz wysokości świadczeń z pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2000 r. (M.P.2000.11.234). Przez dochód rodziny należy rozumieć, zgodnie z art. 2a ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. K. M. wniosek o przyznanie zasiłku złożył w dniu 29 grudnia 2000r., zatem organ był zobowiązany wziąć pod uwagę sumę miesięcznych dochodów wszystkich osób w jego rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Dla rodziny skarżącego kryterium dochodowe wyliczone zgodnie ze stawkami wskazanymi w art. 4 ust 1 ustawy wynosi 1864 zł., na co składają się odpowiednio kwoty :364 zł. + (3x 256 zł.) + (4x 183 zł.). Organ prawidłowo zatem ustalił kryterium dochodowe niezbędne do uzyskania wnioskowanego świadczenia przez rodzinę skarżącego. Dochód rodziny skarżącego, w kwocie 1952,52 zł przekroczył kryterium dochodowe niezbędne dla uzyskania tego świadczenia, wynoszące 1864 zł., przez co nie zostały spełnione przesłanki do przyznania mu zasiłku okresowego. W świetle przedstawionych wyżej wyliczeń dochodu oraz kryterium dochodowego dla rodziny skarżącego zarzuty skargi, co do możliwości popełnienia błędu w; rozliczeniach są oczywiście bezzasadne. Art. 31 a ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 ustawy może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Przepis ten pozwala zatem organowi pomocy społecznej na przyznanie specjalnego zasiłku osobie, która wprawdzie nie spełnia kryterium dochodowego wynikającego z ustawy lecz z oceny poczynionej przez organ wynika, że sytuacja życiowa takiej osoby wymaga by udzielić jej pomocy społecznej. Aby skorzystać z tej możliwości organ pomocy społecznej winien stwierdzić, że dana osoba nie jest w stanie zapewnić swoich i swej rodziny niezbędnych [I SA/Gd 3*459/01 potrzeb życiowych pomimo uzyskiwania dochodów przekraczających wyznaczone ustawą kryterium dochodowe (art. 2ust. 1 oraz art. 31 a ustawy o pomocy społecznej). Z akt administracyjnych wynika, że życiowa sytuacja skarżącego została zbadana należycie przez organ pomocy społecznej. Organ wskazał, iż w przypadku skarżącego taki "szczególny wypadek'" nie zachodzi. Nie bez znaczenia pozostaje tu również fakt, iż wnioskującemu przyznano zasiłek celowy w wysokości 1000 zł., który mógł zaspokoić podstawowe potrzeby tej rodziny. Zaważyć należy, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób. Dokonana przez organy pomocy społecznej w niniejszej sprawie ocena sytuacji rodziny skarżącego nie budzi zastrzeżeń. Wskazać ponadto należy, ze organ administracji, sygnalizując ograniczone możliwości pomocy społecznej, nie oparły rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie na braku tych środków lecz na bezspornych ustaleniach, że skarżący nie spełniał kryterium dochodowego dla przyznania mu zasiłku okresowego oraz kryteriów dla przyznania mu bezzwrotnego specjalnego zasiłku okresowego. Ponadto organ I instancji, uwzględniając szczególną sytuacje rodziny skarżącego przyznał mu, z własnej inicjatywy, zasiłek celowy w wysokości lOOOzł., aby zapewnić realizację podstawowych potrzeb rodziny. Bezzasadny jest zarzut skargi dotyczący uniemożliwienia skarżącemu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu styczniu 2001r. oraz naruszenia art. 35 § 1 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym art. 35 § 3 k.p.a. nakazuje załatwienie wniosku strony nie później niż w ciągu miesiąca. Skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy 29 grudnia 2000r., decyzja wydana została w dniu 22 stycznia 2001 r., a doręczono ją skarżącemu 1 lutego 200lr. Nie doszło zatem do istotnego naruszenia terminów załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym, szczególnie w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymagało przeprowadzenia szeregu dowodów, w tym aktualizacji wywiadu środowiskowego (por. k 22 i 23 akt). Zgodnie z art. 43 ust 6 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zasadą określoną w ustawie jest to, że świadczenia pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej (por. art. 38 ust 1). Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby skarżący złożył w kolejnym miesiącu, tj. w styczniu 200l. r. odrębny wniosek o przyznanie mu zasiłku okresowego, gdyż do niego należała ocena, czy spełnia on kryteria do ubiegania się o zasiłek okresowy również w kolejnych miesiącach. Na przeszkodzie temu nie stało w szczególności toczące się już postępowanie o przyznanie tego zasiłku za grudzień 2000r.. a ponadto od daty wydania decyzji organu I instancji do dnia jej doręczenia skarżącemu upłynęło tylko kilka dni. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy administracji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.