II SA/Gd 349/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Nowakowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Krzysztof Ziółkowski Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant: Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 29 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 kwietnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie , po ponownym rozpoznaniu, w dniu 8 marca 2001 roku, nr [...], na podstawie art. 2 ust. 4, art. 31 ust. 1, art. 43 ustawy z dnia 29 listopada 1990 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 1999 roku nr 20, poz. 170, ze zm.) i Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz.U. nr 26, poz. 140) odmówił M. N. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i zebrane w spawie dowody ustalono, że M. N. spełnia warunki przyznania mu zasiłku okresowego. Jednakże mimo spełnienia warunków przez wnioskodawcę, przyjęto decyzje odmowną, bowiem zgodnie z treścią art. 31 ust 1cytowanej wyżej ustawy, przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy i zależy od wielu okoliczności, w tym też od sytuacji finansowej MOPR. Otrzymane przez MOPR środki finansowe w miesiącu marcu 2001 roku nie wystarczyły nawet na zaspokojenie bieżących potrzeb, tj. np.: zasiłki stałe, stałe wyrównawcze, renty socjalne, zasiłki gwarantowane, zasiłki z tytułu ochrony macierzyństwa (...). W związku z powyższym, organ uznał, iż nie ma możliwości przyznania pomocy o charakterze uznaniowym, tj. zasiłku okresowego w myśl zasady, wynikającej z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, która stanowi, że potrzeby osoby, rodziny powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. N., zarzucając naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego po przez brak wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej MOPR w grudniu 2000 roku, co miało istotny wpływ na nie przyznanie odwołującemu się zasiłku okresowego. Ponadto w piśmie podkreślił, iż MOPR nie odniósł się do zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego , zawartych w decyzji z dnia 24 stycznia 2001 roku, których przedmiotem było wzięcie pod uwagę i wyjaśnienie przez organ pierwszej instancji sytuacji finansowej MOPR w grudniu 2000 roku i kryteriów jakimi się kierował ustalając wysokość zasiłku okresowego oraz że nie rozpoznał w sposób wnikliwy obecnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 13 kwietnia 2001 roku, sygn. akt 316/2000, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że organ pierwszej instancji nie dysponuje środkami umożliwiającymi przyznanie zasiłku okresowego. W związku z powyższym wszczęte postępowanie mające prowadzić do zmiany decyzji na korzyść strony poprzez podwyższenie zasiłku okresowego z 20 z na 60 zł za grudzień 2000 roku należało, w opinii organu, uznać za bezprzedmiotowe. Skargę na decyzję wniósł M. N., wskazując, iż organy administracji publicznej podejmując decyzje w jego sprawie naruszyły przepisy konstytucji RP, t.j. art. 2, 67 pkt 1 i art. 71 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto w ocenie skarżącego, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie , ponownie rozpatrując sytuację materialno - bytową wnioskodawcy, nie dokonał jej wnikliwej oceny. M. N. zarzucił także organom pierwszej i drugiej instancji nie wystarczające wyjaśnienie braku środków w MOPR na wypłacenie zasiłku okresowego. W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji i przyznanie mu zasiłku okresowego za grudzień 2000 roku. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, z przyczyn, które Sąd, nie będąc związany granicami skargi, wziął pod uwagę z urzędu (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Podstawową kwestią, którą należy rozważyć w niniejszej sprawie jest to, czy organ drugiej instancji mógł, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, umorzyć niniejsze postępowanie uznając je za bezprzedmiotowe z powodu braku środków na przyznanie zasiłku okresowego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie . Stosownie do treści przepisu art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością mamy do czynienia wówczas, gdy w oczywisty sposób organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, wtedy postępowanie kończy się bez rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Inaczej mówiąc, bezprzedmiotowość to brak przedmiotu postępowania, tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach podmiotu (wyrok NSA z 24 kwietnia 2003 roku., III SA 2225/01, Biulet. Skarb. 2003/6/25). Stwierdzenie zatem bezprzedmiotowości postępowania powoduje, iż zostaje one zakończone bez jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego, ustalającego, czy stronie powinny przysługiwać określone prawa, czy też nie lub czy należało na stronę nałożyć obowiązek przewidziany przepisami prawa. W niniejszej sprawie, zostało wszczęte postępowanie, którego celem było ustalenie, czy skarżącemu, M. N., przysługuje zasiłek okresowy. Organ pierwszej instancji ustaliwszy, w toku postępowania administracyjnego spełnienie przez M. N. warunków, odmówił mu przyznania zasiłku okresowego z powodu braku środków finansowych. Skarżący nie zgadzając się z treścią orzeczenia, odwołał się od decyzji, żądając ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia swojej sprawy przez organ drugiej instancji. Skutkiem takiego odwołania powinno być postępowanie, w wyniku którego organ uwzględnia odwołanie i wtedy ogranicza się do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), bądź zgadzając się z rozstrzygnięciem pierwszej instancji, utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. W niniejszej sprawie organ stwierdził wprawdzie brak możliwości przyznania uprawnienia do otrzymania zasiłku okresowego z powodu braku środków ale nie znalazło to odpowiedniego wyrazu w uzasadnieniu. Uzasadnienie decyzji nie jest zrozumiałe, ponieważ nie wynikają z niego przesłanki umorzenia postępowania. Należy podkreślić, iż brak środków finansowych na udzielenie pomocy w postaci zasiłku okresowego nie może być podstawą do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, bowiem jest to jedynie przyczyna nie przyznania skarżącemu konkretnego uprawnienia (uwzględnienie roszczenia). Postępowanie administracyjne ma nadal swój przedmiot i podmiot, może zachodzić jedynie brak przesłanki uwzględniającej żądanie. Umarzając postępowanie organ drugiej instancji naruszył przepisy postępowania: art. 138 § 1 pkt 2 kpa i art. 105 kpa, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.