II SA/Gd 353/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 7 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia: 1. zwolnić od wpisu od skargi 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. J. G. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz po analizie nadesłanych dokumentów podkreślił, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy i wskazał, że wnioskodawca nie ujawnił posiadanych zasobów finansowych, zaś stan majątkowy wnioskodawcy wskazuje, ze nie jest on osobą ubogą. Wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, kwestionując ustalenia oraz ocenę jego sytuacji materialnej. Zarzucił, że bezpodstawnie referendarz przyjął, że wraz z żoną osiąga dochody na poziomie 4 tys. zł, gdyż jest to suma brutto. Podkreślił, że błędnie także przyjął referendarz, że wnioskodawca dowozi małżonkę na terapię 8 km dziennie, a nie 65 km, gdyż jest to droga w obie strony. Podniósł wnioskodawca, że wskazana wartość samochodu na poziomie 44 tys. zł jest nieprawdopodobna. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2015 r. utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy może być przyznane, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP) oraz poszanowania praw człowieka (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka I Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. - Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). W art. 245 p.p.s.a przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wchodzi zaś w rachubę, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki są jedynymi przesłankami, które warunkują przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (por. post. NSA z dnia 6 października 2006 r. sygn. akt I OZ 1393/06). Ze złożonego we wniosku oświadczenia wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z małżonką w mieszkaniu o powierzchni 49 m2 i źródłem utrzymania małżonków są świadczenia emerytalno-rentowe z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 4000,66 zł miesięcznie. Podał wnioskodawca, że jego małżonka choruje na Alzhaimera i jest całkowicie ubezwłasnowolniona. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawca został przez referendarza zobowiązany do przedstawienia szeregu dokumentów, w tym: wyciągów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, dokumentów obrazujących wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalno-rentowych, wskazania kto jest kuratorem małżonki i przedstawienia kopii orzeczenia sądowego ustanawiającego kuratora, dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.), wskazania czy wnioskodawca oraz jego małżonka posiadają zobowiązania kredytowe; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości). Przy piśmie z 21 lipca 2015 r. wnioskodawca przedłożył zaświadczenie Centrum [...], że H. G. uczęszcza na terapie w Oddziale Dziennym. Pacjentka jest codziennie dowożona na zajęcia samochodem przez męża. Oświadczył wnioskodawca, że jest na niego zarejestrowany samochód osobowy Skoda Fabia rok produkcji 2014 o wartości około 28 tys. zł oraz, że od 1 sierpnia 2015 r. nie posiada kont bankowych i codziennie pokonuje autem odległość 65 km celem dowożenia żony na terapię. Przedstawił wnioskodawca potwierdzenia dokonywania przelewu tytułem spłaty kredytu w wysokości miesięcznej 52,74 zł i 483, 20 zł. Także elektronicznie płacony był czynsz za mieszkanie w kwocie 286,25 zł. Przedstawił skarżący harmonogram spłaty auta zakupionego w 2014 r., gdzie miesięczna rata wynosi 488,74 zł. Z zaświadczenia Sądu Rejonowego wynika, że kuratorem całkowicie ubezwłasnowolnionej H. G. jest J. G. Wysokość świadczeń otrzymywanych przez małżonków wynosi 1102,42 zł netto i 2677,32 zł netto, co łącznie daje 3779,74 zł miesięcznie. Wyciągi z rachunków bankowych przedstawione nie zostały. Oceniając wniosek podkreślić należy, że zgodnie z cytowanym powyżej brzmieniem przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu skarżący udokumentował swoją sytuację majątkową i przedstawił stan rodzinny. W skierowanych do Sądu wyjaśnieniach przedstawił też swoje realne możliwości płatnicze, które pozwoliły Sądowi na określenie i ocenę jego sytuacji. Z uwagi na udokumentowaną chorobę małżonki, konieczność dowożenia jej w dni powszednie na terapię do ośrodka i z pewnością na związane z tym dodatkowe koszty Sąd uznał, że celowym jest zwolnienie wnioskodawcy od obowiązku uiszczenia wpisu od wniesionej skargi. Konieczność zapłaty kwoty 500 zł jednorazowo stanowi wysokie obciążenie budżetu domowego. Natomiast z powodu braku wszystkich dokumentów nie jest możliwe uwzględnienie wniosku w pozostałej części. Nie udokumentował wnioskodawca posiadanych zasobów pieniężnych nie przedstawiając wyciągów z rachunku bankowego, nie można zatem przyjąć, że nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów postepowania sądowego. Podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje. Wnioskodawca posiada dochód i majątek, nie korzysta z pomocy społecznej, obciążony jest zobowiązaniami wymagającymi spłaty z racji poczynionych wydatków na zakup nowego auta. Sąd w tych okolicznościach uznał, że wobec uchylania się skarżącego od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów nie zrealizował on ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 P.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy ani w zakresie ponad zwolnienie od wpisu od skargi. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił) przekonać Sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie wszystkich kosztów postępowania. Reasumując, przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, jest instytucją przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach. Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06). Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.