II SA/Gd 3642/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Górska sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Protokolant: Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Cz. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 września 2001 r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 lutego 2001 r. nr [...] Decyzją z dnia 19 lutego 2001 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił Cz. M. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację dnia 15 stycznia 1985 r. z tytuły "walki o utrwalanie władzy ludowej" od dnia 30.01.1950 r. do 20.04.1950 r.; od 12.06.1950 do 29.06.1950 r.; od 15.08.1950 r. do 23.08.1950 r.; od 29.10.1950 r. do 21.01.1951 r.; od 02.05.1951 r. do 19.06.1951 r.; od 22.07.1951 r. do 18.04.1952 r. – łącznie 1 rok i 5 miesięcy. W uzasadnieniu wskazano, że Cz. M. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Jak wynika z akt sprawy, podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy. W myśl art. 25 ust. 2 cyt. ustawy takie osoby pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśnienia istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Cz. M. podniósł, że brał udział w walkach z UPA od dnia 30 stycznia 1950 r. do dnia 18 kwietnia 1952 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 28 września 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano ponownie, że Cz. M. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w Wojsku Polskim. Z ustaleń wynika, że jedynym tytułem działalności była służba w Wojsku Polskim, a podczas tej służby strona nie brała udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej ustawy. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBoWiD i wykazu Centralnego Archiwum Wojskowego nr 647 z dnia 22 sierpnia 1995 r. – "Oddziały Wojska Polskiego walczące ze zbrojnym podziemiem w latach 1945-1954". Cz. M. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując, że uprawnienia kombatanckie uzyskał nie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Podniósł, że 05.10.1949 r. powołano skarżącego do wojska, jednostka stacjonowała w Rz., przebywał tam do końca służby i w tym czasie walczył z UPA. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W toku postępowania sądowego zgodnie z zarządzeniem wydanym na rozprawie w dniu 14 października 2004 r. zwrócono się do Instytutu Pamięci Narodowej w W. o udzielenie informacji, czy 4 Brygada KBW w Rz. w okresie od 30 stycznia 1950 r. do 18 kwietnia 1952 r. brała udział w walkach z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii. W dniu 29 listopada 2004 r. IPN wystosował pismo do Sądu, iż 4 Brygada KBW we wskazanym okresie brała udział w walkach zbrojnych z organizacjami: "Wolność i Niezawisłość", Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Ukraińską Powstańczą Armią, Armią Krajową oraz bandami o charakterze rabunkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, który uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Z postanowień zacytowanego przepisu nie wynika, aby ustawodawca miał zamiar pozbawiać osoby posiadające uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalanie władzy ludowej bez żadnych ograniczeń. Wręcz przeciwnie, z przepisu tego wynika, że cały szereg osób uczestniczących w utrwalaniu władzy ludowej zachowuje swoje uprawnienia, jeżeli nabyły je również z innych tytułów. W związku z tym nie można wykluczyć sytuacji, w której jedna osoba miała przyznane uprawnienia jedynie z tytułu utrwalenia władzy ludowej, ale przysługiwały jej one również z innych tytułów, co nie znalazło jednak swojego odzwierciedlenia w stosownym orzeczeniu administracyjnym. Zagadnienie to stanowiło przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 stwierdził, że "wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich" (ONSA 2001, 2.4, poz. 132). Z przedstawionego poglądu wynika więc jednoznacznie, że organ administracji w trakcie postępowania, w którym weryfikowane są uprawnienia kombatanckie nie może się ograniczyć jedynie do stwierdzenia, że uprawnienia były przyznane jedynie z tytułu utrwalania władzy ludowej, ale w przypadku podniesienia takiego zarzutu powinien zweryfikować, czy stronie uprawnienia te nie przysługują również z innych tytułów. W rozpatrywanym przypadku, po wszczęciu postępowania w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich, Cz. M. przedstawił fakty, z których jego zdaniem wynika, że uprawnienia kombatanckie przysługują mu również z tytułu służby w Wojsku Polskim w 4 Brygadzie KBW w Rz. w okresie od 30 stycznia 1950 r. do 18 kwietnia 1952 r., z uwagi na udział w walkach z Ukraińską Armią Powstańczą. Wskazać należy, że w przypadku jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, powołuje się na nabycie uprawnień z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622). Z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy wynika, że "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" zachowuje uprawnienia kombatanckie, jeżeli przysługują mu uprawnienia z innych tytułów określonych w ustawie. Oznacza to, że powoływanie się przez stronę na inny określony w ustawie tytuł nabycia uprawnień w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich nie może być utożsamiane z wnioskiem o przyznanie takich uprawnień (vide: uzasadnienie cyt. wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r. OPS 13/01 ONSA 2002/4/132). Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez Cz. M. podstawy zachowania uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia braku podstaw pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich z uwagi na uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń i oceny prawnej wskazywanej przez skarżącego i przewidzianej w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 września 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podstawy zachowania uprawnień kombatanckich. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605). Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.