II SA/Gd 372/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. M. P., we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF 29 maja 2013 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, mając na utrzymaniu dwoje dzieci. Źródłem dochodów rodziny są dochody małżonków z tytułu umów o pracę w wysokości 8 000 zł miesięcznie - wnioskodawcy oraz w kwocie około 5 000 zł miesięcznie – jego żony. Oceniając stan swego majątku wnioskodawca podał, że jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni 1044 m2 oraz nieruchomości leśnej o powierzchni 525 m2. Ponadto, z oświadczenia jego wynika, że osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jest właścicielem połowy domu mieszkalnego. Jak napisał wnioskodawca, spłaca on kredyt na budowę domu w kwocie 3 100 zł miesięcznie, kredyt zaciągnięty na zakup działki budowlanej – wysokości 1500 zł miesięcznie. Tytułem opłat za media wnioskodawca płaci co miesiąc około 700 zł, za przedszkole dziecka – około 400 zł miesięcznie oraz za zajęcia dodatkowe dla dzieci – około 300 zł miesięcznie. Wnioskodawca podkreślił, że z uwagi na to, że został zmuszony z rodziną do wyprowadzki z obecnego miejsca zamieszkania i rozpoczął budowę domu rodzinnego ponosi dodatkowe koszty, których wcześniej nie przewidział. W obecnej sytuacji, każda kwota jest dla niego bardzo istotna. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jedn. ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. NSA w postanowieniu z 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11 – lex 783924). Instytucja ta określana jest mianem "prawa ubogich", gdyż przewidziana została dla osób ubogich, które z uwagi na stan swoich dochodów oraz majątku nie są w stanie ponosić kosztów postępowania w sprawach sądowych – przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - generalnie wymagające wsparcia socjalnego ze środków publicznych. Dokonując oceny niniejszego wniosku referendarz stwierdził, że skarżący do żadnej z wyżej wymienionych grup społecznych nie należy. Jego sytuacja materialna wydaje się być stabilna: zarówno on jak i jego żona posiadają stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia, a dochody które małżonkowie osiągają są – jak na realia polskie – wysokie (łącznie 13 000 zł miesięcznie). Poza tym, małżonkowie posiadają majątek w postaci nieruchomości – działki budowlanej, leśnej i połowy domu mieszkalnego. Oceniając te wszystkie okoliczności uznać należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stałe źródło utrzymania skarżącego i jego żony w połączeniu z okolicznością, że posiada on znaczny majątek w postaci w.w. nieruchomości, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W ocenie referendarza, sytuacja majątkowa skarżącego jest na tyle dobra, że jest on w stanie, choćby z otrzymywanych miesięcznych dochodów, ponieść koszty postępowania w niniejszej sprawie, w tym zarówno wpis od skargi w wysokości 500 zł, jak i inne koszty postępowania. Dokonując powyższej oceny uwzględniono również fakt, że wnioskodawca posiadał wystarczającą zdolność finansową, by zaciągnąć kredyt na budowę domu oraz zakup ziemi. Brak jest przy tym podstaw do tego, by dawać pierwszeństwo wydatkom wnioskodawcy na spłatę powyższych kredytów przed zobowiązaniem związanym z finansowaniem prowadzonej przez siebie sprawy przed sądem administracyjnym. Przypomnieć w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, że instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. W ocenie referendarza zaś, skarżący – posiadając znaczny majątek oraz uzyskując stałe i wysokie dochody co miesiąc, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.