II SA/Gd 383/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5620/22 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Sopotu z dnia 18 października 2022 r., nr 002447/ZZˍSW/10/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego C. C. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarga C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5620/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Prezydent Miasta Sopotu ostateczną decyzją z dnia 2 czerwca 2016 r. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. Następnie, decyzją z dnia 11 października 2017 r., organ ten orzekł o uchyleniu tej decyzji oraz o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego z uwagi na to, że dziecko nie zamieszkuje ze skarżącym lecz ze swoją matką w innej miejscowości. W konsekwencji, Prezydent Miasta Sopotu ostateczną decyzją z dnia 8 grudnia 2017 r. orzekł, że świadczenie wychowawcze w kwocie 7500 zł zostało przez skarżącego nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącego do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Od lutego 2018 r. nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze było skarżącemu potrącane z przyznanego mu decyzją z dnia 14 lutego 2013 r. zasiłku pielęgnacyjnego. Ostateczne rozliczenie nastąpiło we wrześniu 2022 r., kiedy to zostały spłacone odsetki. W międzyczasie, tj. w dniu 31 marca 2021 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie odsetek od nienależnego świadczenia. Prezydent Miasta Sopotu decyzją z dnia 7 maja 2021 r. odmówił umorzenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 21 września 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta Sopotu decyzją z dnia 18 października 2022 r., nr 002447/ZZˍSW/10/2022, wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w trakcie postępowania zobligowany był do dokonywania potraceń. Na przestrzeni półtora roku skarżący poprzez potrącenie dokonał spłaty całej należności. Wobec powyższego, nie istnieje już należność a postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek stało się bezprzedmiotowe w całości. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 18 października 2022 r. Kolegium uznało bowiem, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, gdyż ostatniego potrącenia odsetek ustawowych od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z przyznanego stronie zasiłku pielęgnacyjnego dokonano we wrześniu 2022 r. Tym samym, cała należność z tego tytułu wraz z odsetkami została spłacona a postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. We wniesionej do Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 6 i 12 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz art. 84 ust. 8a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że przedmiot sprawy objęty wnioskiem o wszczęcie postępowania odpadł a zatem sprawa stała się bezprzedmiotowa. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2024 r., jak i poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta Sopotu z dnia 18 października 2022 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa. Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie można zakwalifikować jako bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega merytorycznemu załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia, gdyż brak jest materialnego elementu stosunku administracyjnoprawnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyroki NSA z dnia 21 września 2009 r. sygn. II OSK 1393/09, LEX 611777,). Wobec tego przepis art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Zaznaczyć też należy, że brak przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę nie czyni prowadzonego postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 k.p.a., lecz oznacza bezzasadność żądania strony (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2011 r., sygn. akt I OSK 697/11, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, wbrew stanowisku orzekających w sprawie organów, brak było podstaw do umorzenia postępowania wszczętego na wniosek skarżącego z dnia 31 marca 2021 r. o umorzenie odsetek od nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego. Zgodnie z treścią art. 92 ust. 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r., poz. 177) kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych wraz z odsetkami, ustalone ostateczną decyzją, podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń pieniężnych. Z kolei, zgodnie z treścią art. 92 ust. 11 tej ustawy starosta może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty świadczeń pieniężnych następuje w porozumieniu z wójtem. Orzekające w sprawie organy uznały, że postępowanie z wniosku skarżącego stało się bezprzedmiotowe i jako takie zasługiwało na umorzenie z uwagi na spłatę przez skarżącego, w dacie orzekania, całego zadłużenia wraz z odsetkami. W orzecznictwie wskazuje się zaś, że w sprawach dotyczących umorzenia należności istotne znaczenie ma stan istniejący w dacie złożenia wniosku przez uprawniony podmiot. W szczególności zaś wskazuje się, że okoliczność wyegzekwowania kwoty należnej z tytułu zaległości nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie zaległości, jeśli wniosek o umorzenie tej należności został złożony przed jej przymusowym wyegzekwowaniem. Pogląd ten akcentuje bowiem moment wszczęcia postępowania. I tak, jeśli postępowanie z wniosku strony zainicjowane zostało przed rozpoczęciem egzekucji i wyegzekwowaniem należności w drodze egzekucji – nie stało się bezprzedmiotowe. Pogląd ten uzasadniony jest tym, że w takich okolicznościach występują wszystkie elementy materialnego stosunku administracyjno-prawnego. To samo dotyczy potrącania nienależnie pobranego świadczenia i potrąceń dokonywanych na jego poczet (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3336/18; wyrok NSA z dnia 20 września 2011 r, sygn. akt I OSK 697/11 - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 31 marca 2021 r. o umorzenie odsetek nie dokonano jeszcze potrącenia całej należności. Tym samym, w sprawie wszczętej na wniosek skarżącego, nadal występuje podmiot stosunku administracyjno-prawnego, którym jest strona skarżąca oraz przedmiot, za który należy uznać uprawnienie do umorzenia należności i odpowiadający temu uprawnieniu obowiązek zbadania przesłanek umorzenia należności. Skoro skarżącemu przysługiwało, wynikające z art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności, z którego skorzystał, to obowiązkiem organu było rozpatrzenie tego wniosku w granicach obowiązującego prawa i zbadanie ustawowo określonych przesłanek umorzenia zaległości. Umorzenie postępowania pozbawiło zaś skarżącego prawa do skorzystania z uprawnienia wynikającego z art. 92 ust. 11 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że kontrolowane w niniejszej sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego i na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 lutego 2024 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Sopotu z dnia 18 października 2022 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie i braku sprzeciwu skarżącego. Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni powyższą oceną prawną i wskazania, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.