II SA/Gd 392/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi W. P, H. D., A. D., L. J. D., M. D. i W. D. na postanowienie Wojewody z dnia 17 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania decyzji stwierdzającej wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami kraju uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 12 grudnia 2002 r. nr [...]. Prezydent Miasta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, postanowieniem z dnia 12 grudnia 2002 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wydania decyzji stwierdzającej wartość pozostawionej nieruchomości przez M. J. i K. J. poza granicami kraju w miejscowości D. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jednocześnie, na mocy art. 100 § 1 k.p.a. organ ten wezwał J. D. do wystąpienia w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania tegoż postanowienia do Sądu Okręgowego w G. o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego występującego w niniejszej sprawie: ustalenia faktu pozostawienia przez M. J. i K. J. majątku nieruchomego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa Polskiego oraz zobowiązał J. D. do przeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłych spadkobiercach właścicieli pozostawionego mienia, tj. po S. J., M. J., E. J., W. J. i T. J. Na powyższe postanowienie J. D. złożyła zażalenie, kwestionując zasadność zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Rozpoznający niniejszą sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda, postanowieniem z dnia 17 lutego 2003 r. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., że ustalenie przez Sąd Okręgowy faktu pozostawienia przez rodziców wnioskodawczyni nieruchomości poza granicami państwa Polskiego w związku z wojną w 1939 r. stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu. Wynik postępowania przed sądem powszechnym będzie miał wpływ na ustalenie przedmiotu postępowania administracyjnego we wszczętej przez J. D. sprawie i na wydaną decyzję w tej sprawie. W ocenie organu, przedłożone przez stronę oświadczenie o stanie majątkowym zmarłego dnia 12 grudnia 1942 r. ojca, oświadczenie o repatriacji swojej rodziny z 1944 r. do Polski oraz przełożone na język polski ukraińskiego postanowienie Sądu Miejskiego w D. z dnia 7 grudnia 1943 r. ustalającego wartość majątku oraz spadkobierców M. J. nie potwierdzają faktu pozostawienia nieruchomości poza granicami państwa Polskiego w związku z wojną. W ocenie organu brak jest dokumentów świadczących o posiadaniu i pozostawieniu przez rodziców J. D. majątku nieruchomego na Ukrainie, jak również o przesiedleniu, wydanych przez Państwowy Urząd Repatriacyjny. Nie pozwala to tym samym w sposób nie budzący wątpliwości rozstrzygnąć, czy M. i K. J. byli właścicielami pozostawionej poza granicami kraju nieruchomości w związku z rozpoczęciem wojny w 1939 r. Jak wskazał organ, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. z 1998 r., nr 9, poz. 32 ze zm.) prezydent miasta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej stwierdza w drodze decyzji wartość pozostawionych nieruchomości, ale nie jest właściwy do ustalania faktu pozostawienia tej nieruchomości. Osoba ubiegająca się o rekompensatę powinna przedłożyć organowi I instancji wraz z wnioskiem – dowody potwierdzające pozostawienia nieruchomości oraz rodzaj i jej powierzchnię. Wnioskodawczynie tego ostatniego wymogu zaś nie spełniła. W ocenie organu odwoławczego, prawdziwość faktów, że M. i K. J. pozostawili mienie poza granicami kraju w związku z wojną należy ustalić w drodze powództwa cywilnego przeciwko Skarbowi Państwa na podstawie art. 189 k.p.c., z którym J. D. powinna wystąpić do sądu jako osoba ubiegająca się o rekompensatę. Wyrok sądu orzekający o pozostawieniu nieruchomości będzie wówczas stanowił po myśli § 5 ust. 2 rozporządzenia dowód niezbędny do wydania decyzji stwierdzającej wartość nieruchomości. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie istnieje również konieczność przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po wszystkich spadkobiercach pozostawionej nieruchomości, wymienionych w postanowieniu organu I instancji. W skardze na powyższe postanowienie J. D. i W. P. kwestionują jego zasadność. W ocenie skarżących dołączone do wniosku w sprawie rekompensaty dokumenty są wystarczające do wydania decyzji merytorycznej, stwierdzającej wartość pozostawionej nieruchomości, a organy administracji bez podstawy prawnej nakładają na skarżące obowiązki, zmierzające do przewlekłości w toczącej się sprawie administracyjnej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji państwowej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia Wojewody z dnia 17 lutego 2003 r. oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., który stanowi podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Istotne dla oceny wydanego postanowienia jest zatem pojęcie zagadnienia wstępnego, które stanowi jedną z przesłanek zawieszenia postępowania. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego należy rozumieć sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego, którego organ (sąd) nie może sam rozwiązać w ramach własnych kompetencji. Zawieszenie postępowania na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte oraz rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Jeżeli chodzi o tę ostatnią przesłankę to organ musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej nie występuje zagadnienie wstępne w rozumieniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., które zobowiązywałoby organ do zawieszenia postępowania administracyjnego, przy czym – z uwagi na fakt, że organ w zaskarżonym postanowieniu zawarł w dwóch punktach dwa rozstrzygnięcia zobowiązujące strony do określonych działań, należy ustosunkować się do każdego z tych rozstrzygnięć. Odnosząc się zatem do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I zaskarżonego postanowienia, zobowiązującego J. D. do wystąpienia w terminie 1 miesiąca do Sądu Okręgowego w G. z powództwem o ustalenie faktu pozostawienia majątku nieruchomego przez rodziców poza granicami Polski, wskazać należy, że wydane zostało ono bez podstawy prawnej. W istocie ugruntowane jest stanowisko, że na podstawie art. 189 k.p.c. można wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem o ustalenie, że spadkodawcy osób występujących z pozwem, przysługiwało prawo własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa Polskiego. Jednakże w obowiązujących przepisach prawnych, w tym w obowiązującej w dacie wydawania skarżonego postanowienia ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 115, poz. 741 ze zm.), a także rozporządzeniu z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. nr 9, poz. 32 ze zm.) brak jest przepisu wskazującego, że wyłącznym dowodem na potwierdzenie faktu pozostawienia majątku poza granicami kraju jest wyrok ustalający ten fakt, wydany w trybie art. 189 k.p.c. Wszystko to sprawia, że od woli strony zależy, czy wystąpi ona z takim powództwem i tym samym – ułatwi organowi dokonywanie ustaleń faktycznych, czy też tego nie uczyni. Kategoryczne stwierdzenia, zawarte w odwołaniu oraz skardze wskazują, że skarżące nie mają zamiaru skorzystania z roszczenia o ustalenie faktu pozostawienia nieruchomości poza granicami kraju. W tej sytuacji, organ administracji, w zgodzie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i wymogiem wyczerpującego zebrania materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), powinien dążyć do ustalenia tego faktu wszelkimi innymi dostępnymi mu dowodami, a następnie, dowody te ocenić. W szczególności, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie stron w przedmiocie pozostawionej nieruchomości. Organ winien dokonać oceny tego oświadczenia, a jeżeli uznaje je za niewystarczające – powinien przedsięwziąć czynności w celu uzupełnienia materiału dowodowego, np.: wystąpić do sądu wieczystoksięgowego w miejscowości D. o przesłanie wypisu z ksiąg wieczystych w oparciu o posiadane dane dotyczące spornej nieruchomości oraz okresu, kiedy ewentualnie stanowiła ona własność rodziców skarżących. Dopiero wówczas, możliwa będzie ocena zebranych dowodów w ich całokształcie. Z kolei, odnosząc się do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie II postanowienia wskazać należy, że nie ulega wątpliwości, iż w niniejszej sprawie winni brać udział wszyscy następcy prawni byłych właścicieli spornej nieruchomości. Jednak zawieszenie postępowania z tej przyczyny winno poprzedzać bezsporne ustalenie, że takie osoby nie żyją. Dowodem zaś na zaistnienie takiej okoliczności jest postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku po danej osobie lub odpis aktu zgonu. Zgodnie z przedłożonym do akt administracyjnych uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka ukraińskiego na polski dekretu o podziale majątku z dnia 7 grudnia 1943 r., spadkobiercami po zmarłym M. J. (ojcu skarżących – W. P. i J. D.) byli: K. J. (żona), oraz dzieci: S. J., M. J., E. J., W. J., T. J., J. J. i S. W. P. Powyższe wskazywałoby, że spadkobiercami M. i K. J. są: skarżące – J. D. oraz W. P., a także S. J., M. J., E. J., W. J., T. J. Ustaliwszy powyższy krąg spadkobierców, w konfrontacji z faktem, że w sprawie występowały wyłącznie J. D. i W. P., organ winien był przed ewentualnym podjęciem decyzji o zawieszeniu postępowania, uzupełnić materiał dowodowy o akty zgonu dotyczące S. J., M. J., E. J., W. J. i T. J. Tylko takie dokumenty zawierają bowiem domniemanie, że określona osoba nie żyje. Dopiero wówczas uprawnione byłoby zawieszenie postępowania w związku z koniecznością zapewnienia udziału w sprawie następców prawnych po (ewentualnie) zmarłych S. J., M. J., E. J., W. J. i T. J. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, wskazujące na zaistniałe w niniejszej sprawie uchybienia organu w kwestii oceny stanu faktycznego z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie zawieszenia postępowania administracyjnego przepisów, działając na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.