II SA/Gd 3946/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Sędziowie: Sędzia NSA Andrzej Przybielski (spr.) Asesor WSA Krzysztof Retyk Protokolant Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 20 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 października 2001 r., Nr [...] w przedmiocie uprawnień wdowy po kombatancie oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 21 lutego 2001 r. na podstawie art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił W. T. uprawnień kombatanckich przysługujących wdowie po kombatancie przyznanych jej w oparciu o zaświadczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBOWiD w E. z dnia 15 stycznia 1988 r. Organ administracji ustalił, że mąż wnioskodawczyni T. T., w oparciu o zaświadczenie dawnego ZBOWiDu z dnia 13 stycznia 1978 r. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tego tytułu, iż w okresie od 29 stycznia 1945 r. do 7 listopada 1945 r. brał udział w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Podstawą przyznania tych uprawnień było zaświadczenie KW MO w B. z dnia 17 czerwca 1977 r. potwierdzające, że T. T., jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej w okresie od 29 stycznia 1945 r. do 7 listopada 1945 r. brał udział w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej. Organ administracji wskazał, że uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. Brak jest zatem podstaw do pozostawienia tych uprawnień w sytuacji, gdy nie przysługiwałyby one współmałżonkowi skarżącej. Stosownie bowiem do art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy organ zobowiązany jest do pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Stosownie do tego przepisu uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. W ocenie organu administracji służba w organach Milicji Obywatelskiej nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu przepisów ustawy We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła, że w świetle istniejących przepisów prawa nie można weryfikować jej uprawnień nabytych po zmarłym mężu, gdyż weryfikacji podlegają tylko uprawnienia osób jeszcze żyjących, tymczasem mąż jej nie żyje od 13 stycznia 1987 r. Powoływała się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, zgodnie z którym, zdaniem skarżącej, nie można weryfikować uprawnień wdów i wdowców, które nie zostały cofnięte za życia zmarłego kombatanta. Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w dniu 19 października 2001 r. utrzymał w mocy własną decyzję o pozbawieniu skarżącej uprawnień po zmarłym kombatancie, podzielając w całości faktyczne i prawne podstawy jej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano dodatkowo, że fakt zatrudnienia lub służby w organach MO nie jest działalnością kombatancką w świetle przepisów ustawy. Powołano się też na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996r., sygn. akt II AZP 32/95, w której wskazano, że uprawnienia wdów po kombatantach nie mają charakteru pierwotnego. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych. Należy więc uznać, że jeżeli osoba, od której wywodzi się uprawnienie pochodne byłaby pozbawiona tych uprawnień, to istnieją także przesłanki do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, która uprawnienia te posiadają jako pochodne. Organ wskazał także, iż powołany przez skarżącą wyrok NSA OZ we Wrocławiu dotyczy wdowy po uczestniku walk o utrwalanie władzy ludowej w ramach służby wojskowej, tymczasem mąż skarżącej pełnił służbę w organach MO. W. T. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji wywodziła, że uprawnienia po zmarłym mężu otrzymała w 1988 r. Wskazywała, że mąż podczas służby w organach MO nie pełnił funkcji związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej. Podnosiła także fakt, iż jej mąż był osoba prawą, sumienną i bezpartyjną. W tej sytuacji nie było podstaw do pozbawienia jej uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Skarga nie mogła być uwzględniona, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich te osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 tej ustawy, wdowy lub wdowców - emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskałyby uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". (por. uchwała SN z dni 25 stycznia 1996r., sygn. akt III AZP 32/95, OSNP 1996/15/206). W sprawie niniejszej jest bezsporne, że mąż skarżącej uzyskał takie uprawnienia wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w szeregach MO. Pozbawienie go tych uprawnień ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że organ administracji jest związany przytoczoną wyżej normą prawa w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z jakiegokolwiek innego tytułu przewidzianego w ustawie. Sąd miał tutaj na uwadze przede wszystkim szczegółowe wyjaśnienia T. T. zawarte w aktach ZBOWiD-u, dotyczące jego działalności, zatrudnienia w okresie wojny oraz latach powojennych (por. k 1-8 akt dawnego ZBOWiD). Wyjaśnić należy skarżącej, iż uprawnienia kombatanckie, na mocy dotychczasowych przepisów, nie przysługiwały wyłącznie z tytułu pełnienia służby w MO lub Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 roku, gdyż podstawą ich przyznania było wykazanie udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że Milicja Obywatelska nie jest zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (por. wyrok SN z dnia 9 lutego 2001r., sygn. akt III RN 59/00- OSNP 2001/19/572 oraz uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000r. sygn. akt OSP 5/00 - ONSA 2001/1/3). Skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. (Dz.U. Nr 116 poz. 745), umożliwiono jej złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów zapewniając czynny udział w każdej fazie postępowania administracyjnego. W świetle przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych oraz przytoczonych przepisów prawa materialnego skargę należało uznać za bezzasadną, co prowadzić musiało do jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).