II SA/Gd 4000/01
WyrokWSA w Gdańsku2004-10-27
Skład orzekający: Stanisław Nowakowski, Krzysztof Ziółkowski, Krzysztof Retyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, oparta na stwierdzeniu, że jedyną przyczyną ich przyznania było utrwalanie władzy ludowej oraz służba w aparacie represji przeciwko organizacjom niepodległościowym, narusza prawo, w tym zasadę niedziałania prawa wstecz i narusza prawa nabyte?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ustawa o kombatantach nie powinna być interpretowana jako instrument do przyznawania przywilejów wszystkim, którzy brali udział w działaniach wojennych lub powojennych, lecz jako nagroda za szczególny wkład. Służba w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) jako dowódcy, który brał udział w likwidacji podziemia niepodległościowego, wyklucza przyznanie uprawnień kombatanckich, nawet jeśli osoba ta wcześniej walczyła na froncie. Przyznane uprawnienia mogą być odebrane, jeśli zmienią się warunki, a prawo nie działa wstecz w tym przypadku, ponieważ skarżący korzystał z przywilejów do momentu prawomocnego pozbawienia ich.Stan faktyczny
Skarżący S. K. został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję. Organ uznał, że skarżący otrzymał uprawnienia wyłącznie z powodu utrwalania władzy ludowej i walczył przeciwko podziemiu poakowskiemu. Skarżący wniósł skargę, podnosząc, że służył w Wojsku Polskim, walczył z UPA i likwidował podziemie, a prawo nie może działać wstecz, naruszając jego nabyte prawa. Sąd administracyjny rozpoznał sprawę na podstawie przepisów PPSA.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Nowakowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Asesor WSA Krzysztof Retyk,, Protokolant Katarzyna Gross, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 października 2001r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę.
II SA/Gd 4000/01 U z a s a d n i e n i e
Wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt. 2 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. decyzją z dnia 23 października 2001 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9 lipca 2000 r. pozbawiającą skarżącego S. K. uprawnień kombatanckich. W ocenie organu administracyjnego skarżący otrzymał uprawnienie kombatanckie wyłącznie z powodu utrwalania władzy ludowej. Uprawnienia te nie przysługują bowiem o ile wyłączną przyczyną przyznanych uprawnień przez ZBoWiD było li tylko utrwalanie władzy ludowej. Nadto przyjęto, że skarżący jako dowódca batalionu KBW walczył przeciwko oddziałom poakowskiego podziemia zbrojnego Józefa Kurasia ps. Ogień.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący S. K. wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji podnosząc, że w czasie od 5 stycznia 1943 r. do 9 maja 1945 r. służył w Wojsku Polskim i przeszedł szlak bojowy od Lenino do Berlina. Po zakończeniu wojny brał także udział - jak podnosi - w walkach z UPA i likwidacją zbrojnego podziemia. Stawia też skarżący zarzut, iż prawo nie może działać wstecz i że narusza ta decyzja postanowienia Konstytucji RP, gdyż pozbawia go praw już nabytych. Skarżący uważa, że zaskarżona decyzja stawia żołnierzy WP na równi ze zbrodniarzami wojennymi i jest niezgodna z prawe.
Odpowiadając na skargę organ wnosi o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 02.153.1271 ze. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. Nr 153, poz. 1270 zwana dalej P.p.s.a.).
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (D.U. 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że ustawa o kombatantach (...) nie powinna być interpretowana jako instrument do przyznawania przywilejów wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób brali udział w działaniach wojennych czy okresu powojennego. Ustawa stanowi o szczególnym wkładzie takich osób i ma stanowić nagrodę za ten szczególny wkład. Stąd też przepisy ustawy należy wykładać ściśle i nie można stosować wykładni rozszerzającej. Znaczy to m. in., że skarżący w żadnym razie nie ma podstaw do uprawnień z ustawy. Bezsporne jest, że KBW nie było formacją Wojska Polskiego i w swej strukturze należał ten Korpus do resortu spraw wewnętrznych. Skarżący zaś w strukturach tych pełnił służbę dowódczą. Nie można stawiać znaku równości pomiędzy poborowym, który został w ramach poboru wcielony do KBW a oficerem, szefem sztabu i dowódca batalionu jakim był skarżący w czasie, gdy jednostka likwidowała tzw. reakcyjne podziemie co oznacza walki z organizacjami niepodległościowymi. Wprawdzie skarżący przeszedł szlak bojowy od Lenino do Berlina i to dawałoby mu prawo do korzystania z dobrodziejstw ustawy, gdyby nie późniejsza służba w KBW jako dowódcy samodzielnego baonu operacyjnego, z-cy dowódcy i dowódcy Wojsk Bezpieczeństwa Wewnętrznego do spraw liniowych, szefa sztabu, i na tych stanowiskach uczestnika aparatu represji przeciwko organizacjom niepodległościowym.
Zasadnie zatem organ administracyjny zastosował art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ("była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej,").
Skarżący ma poczucie krzywdy, uważa, że pozbawienie go uprawnień stanowi o działaniu prawa wstecz i dotyka praw nabytych. Tak nie jest. Przyznane skarżącemu uprawnienia były realizowane tak długo jak długo nie został ich prawomocnie pozbawiony. Ustawodawca ma prawo przyznawać przywileje i ich pozbawiać o ile zmienią się warunki. Skarżący korzystał z przywilejów, gdy prześladowani przez struktury bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie tylko nie mogli z ich korzystać jako walczący o wolność i niepodległość Polski, to jeszcze byli więzieni i ciemiężeni. Biorąc udział w tego typu strukturach skarżący świadomie i dobrowolnie uczestniczył w operacjach przeciwko związkom niepodległosciowym. Nie może zasłaniać się wykonaniem rozkazu ten, kto jako oficer, dowódca przyjął na siebie dobrowolnie rolę w zwalczaniu podziemia niepodległościowego. W każdym razie nie należą się takiej osobie żadne przywileje i nagrody za (...) "szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje.", ponieważ następnie będąc w komunistycznym aparacie represji (...) "są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Spowodowały one śmierć wielu milionów, a dla wielu stały się przyczyną trwałej utraty zdrowia." Tak w preambule do ustawy uzasadnia się zarówno prawo do przywileju jak i do jego utraty.
Z tych więc względów, ze Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji i stąd skarga podlega na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddaleniu.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło